พลิก ‘คาร์บอน’ เป็น ‘โปรตีน’ เปิดเกมอาหารอนาคต
โอกาสใหม่ไทยชิงตลาดแสนล้าน ดันนวัตกรรมสู่ผู้นำ Future Food
ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมอาหารโลก ที่ไม่ได้แข่งขันกันเพียงเรื่อง ‘ปริมาณการผลิต’ แต่กำลังมุ่งสู่โจทย์ใหม่ทั้งความมั่นคงทางอาหาร ความยั่งยืน และการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีอาหารแห่งอนาคตกำลังเข้ามาเปลี่ยนโฉมระบบอาหารโลก
หนึ่งในนวัตกรรมที่ได้รับความสนใจมากขึ้น คือ “โปรตีนจากคาร์บอน (Carbon-based Protein)” แนวคิดการเปลี่ยนก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ซึ่งเคยถูกมองเป็นภาระด้านสิ่งแวดล้อม ให้กลายเป็นวัตถุดิบสร้างมูลค่า ผ่านเทคโนโลยีชีวภาพ เพื่อผลิตโปรตีนทางเลือกสำหรับอาหาร อาหารสัตว์ และผลิตภัณฑ์แห่งอนาคต
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ มองว่า นี่เป็นโอกาสสำคัญของไทยในการต่อยอดจุดแข็งด้านอุตสาหกรรมอาหาร เทคโนโลยีชีวภาพ และฐานการผลิตพลังงาน สู่การสร้าง “Product Champion” ตัวใหม่ พร้อมยกระดับไทยจากประเทศผู้ผลิตอาหารดั้งเดิม ไปสู่ศูนย์กลางอุตสาหกรรมอาหารอนาคต (Future Food) ของภูมิภาค
นันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (ผอ.สนค.) เปิดเผยว่า สนค. ติดตามทิศทางอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตอย่างใกล้ชิด พบว่า “โปรตีนจากคาร์บอน” เป็นหนึ่งในนวัตกรรมที่ทั่วโลกให้ความสนใจ เนื่องจากตอบโจทย์ทั้งความมั่นคงทางอาหาร การลดก๊าซเรือนกระจก และการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ
ปัจจุบันหลายประเทศไม่ได้จำกัดอยู่เพียงระดับการวิจัย แต่เริ่มพัฒนาไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ สะท้อนว่าเทคโนโลยีดังกล่าวกำลังเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านจากห้องทดลองสู่ตลาดจริง
หัวใจของเทคโนโลยีนี้ คือการนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากแหล่งปล่อยขนาดใหญ่ เช่น โรงไฟฟ้า หรือโรงงานอุตสาหกรรม มาเข้าสู่กระบวนการดักจับและใช้ประโยชน์จากคาร์บอน (Carbon Capture and Utilization: CCU) ก่อนใช้จุลินทรีย์เฉพาะทางในกระบวนการหมัก เปลี่ยนคาร์บอนให้เป็นชีวมวลที่มีโปรตีนสูง
กล่าวง่าย ๆ คือการเปลี่ยน “ของเสียทางสิ่งแวดล้อม” ให้กลายเป็น “ทรัพยากรทางเศรษฐกิจ” สร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีมูลค่าสูง
ข้อมูลจากกระทรวงพลังงาน ระบุว่า ในปี 2568 ภาคพลังงานไทยมีการปล่อย CO₂ ประมาณ 239.6 ล้านตัน แม้ไทยมีสัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพียง 0.79% ของโลก แต่ในมุมเศรษฐกิจ การมีแหล่งคาร์บอนจำนวนมากในระบบ ถือเป็นโอกาสในการนำเทคโนโลยีใหม่เข้ามาบริหารจัดการ และเปลี่ยนเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ
จุดแตกต่างสำคัญของโปรตีนจากคาร์บอน คือไม่ได้แข่งขันด้วยต้นทุนวัตถุดิบแบบสินค้าเกษตรทั่วไป แต่แข่งขันด้วย “องค์ความรู้ เทคโนโลยี งานวิจัย ระบบการผลิต และมาตรฐานความปลอดภัย” จึงเป็นอุตสาหกรรมมูลค่าเพิ่มสูง (High Value Added Industry) ที่ประเทศซึ่งพัฒนาเทคโนโลยีได้ก่อน มีโอกาสสร้างความได้เปรียบระยะยาว
ขณะเดียวกัน ความต้องการโปรตีนของโลกกำลังเพิ่มขึ้นตามจำนวนประชากรที่ขยายตัว แต่ทรัพยากรพื้นฐานอย่างที่ดิน น้ำ และระบบเกษตรแบบดั้งเดิมกำลังเผชิญข้อจำกัดจากภาวะโลกร้อน ภัยแล้ง และความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ
ทำให้หลายประเทศเร่งหาแหล่งโปรตีนทางเลือกที่ผลิตได้ต่อเนื่อง ใช้ทรัพยากรต่ำ และตอบโจทย์ผู้บริโภครุ่นใหม่ที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพและความยั่งยืนมากขึ้น
ข้อมูลจาก SkyQuest Technology บริษัทวิจัยตลาดระดับสากล ประเมินว่า ตลาดโปรตีนทางเลือกทั่วโลกจะเติบโตอย่างรวดเร็ว จากมูลค่ากว่า 1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 สู่ประมาณ 3.91 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2033 ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ย 18.5% ต่อปี
สำหรับประเทศไทย สนค. มองว่า โปรตีนจากคาร์บอนสามารถเป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญในการเดินหน้าสู่เป้าหมาย Net Zero ปี 2593 เพราะนอกจากช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแล้ว ยังช่วยลดแรงกดดันต่อทรัพยากรธรรมชาติ จากการพึ่งพาการผลิตโปรตีนแบบดั้งเดิมที่ใช้พื้นที่ น้ำ และทรัพยากรจำนวนมาก
ไทยมีพื้นฐานสำคัญทั้งอุตสาหกรรมอาหารขนาดใหญ่ ความเชี่ยวชาญด้านเกษตรและการแปรรูป รวมถึงศักยภาพด้านเทคโนโลยีชีวภาพ หากได้รับการสนับสนุนด้านงานวิจัย การลงทุน และมาตรฐานรองรับ จะสามารถต่อยอดจาก ‘ผู้ผลิตอาหาร’ ไปสู่ “ผู้ผลิตวัตถุดิบอาหารแห่งอนาคต”
ผอ.สนค. ระบุว่า ถึงเวลาเปลี่ยนมุมมองต่อคาร์บอน จากเดิมที่เป็นต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อม ให้กลายเป็นวัตถุดิบเศรษฐกิจยุคใหม่ เพราะในโลกการค้าอนาคต ประเทศที่สามารถสร้างนวัตกรรมอาหาร ควบคู่กับความยั่งยืน จะเป็นผู้ได้เปรียบ
“โปรตีนจากคาร์บอน” จึงไม่ใช่เพียงเทคโนโลยีลดโลกร้อน แต่เป็นโอกาสในการเปิดตลาดใหม่ ยกระดับอุตสาหกรรมอาหารไทย และผลักดันเศรษฐกิจไทยเข้าสู่ยุคอาหารอนาคตอย่างเต็มรูปแบบ
