เมื่อตู้แช่ถูกโจมตีทางไซเบอร์ สนค. ชี้ความเสี่ยงถึงห่วงโซ่อาหาร แนะไทยเร่งสร้างความเชื่อมั่น
อาหารสดและอาหารแช่แข็งที่เราหยิบจากตู้ในซูเปอร์มาร์เก็ต ต้องผ่านการควบคุมอุณหภูมิตั้งแต่คลังสินค้า ระหว่างขนส่ง จนถึงจุดจำหน่าย หากระบบทำความเย็นขัดข้อง อาหารอาจเสียหายก่อนถึงมือผู้บริโภค ความเสี่ยงของอาหารหนึ่งมื้อจึงไม่ได้มีเพียงผลผลิตขาดแคลนหรือการขนส่งล่าช้า แต่ยังรวมถึงภัยไซเบอร์ที่เข้ามากระทบระบบจัดเก็บและกระจายสินค้าได้ด้วย
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ประเมินว่า เหตุโจมตีทางไซเบอร์ต่อระบบควบคุมตู้แช่เย็นและตู้แช่แข็งในซูเปอร์มาร์เก็ตยุโรป สะท้อนโจทย์ใหม่ของความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งต้องให้ความสำคัญกับความต่อเนื่องของระบบตลอดห่วงโซ่อุปทาน พร้อมแนะไทยต่อยอดฐานการผลิตและแปรรูปอาหาร ยกระดับมาตรฐานและความสามารถในการส่งมอบ เพื่อเป็นแหล่งจัดหาที่ประเทศคู่ค้าเชื่อถือได้
นันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการ สนค. เปิดเผยว่า เหตุโจมตีระบบควบคุมตู้แช่ในซูเปอร์มาร์เก็ตหลายประเทศของยุโรปเมื่อเร็ว ๆ นี้ ทำให้ระบบทำความเย็นบางแห่งทำงานผิดปกติและสินค้าอาหารได้รับความเสียหาย ตอกย้ำว่าการมีผลผลิตเพียงพออาจยังไม่เพียงพอต่อการรักษาความมั่นคงทางอาหาร หากระบบจัดเก็บ ขนส่ง และกระจายสินค้าไม่สามารถทำงานต่อเนื่องเมื่อเผชิญเหตุไม่คาดคิด
ความเสี่ยงดังกล่าวยังครอบคลุมอุตสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ต้องควบคุมอุณหภูมิ ซึ่งเป็นอีกกลุ่มสินค้าที่ไทยมีศักยภาพในการผลิตและส่งออก
ภัยไซเบอร์เชื่อมถึงอาหารบนชั้นวาง
นันทพงษ์ กล่าวว่า ระบบอาหารจำเป็นต้องมีความสามารถในการรับมือและฟื้นตัวจากเหตุหยุดชะงัก ตั้งแต่การผลิต การแปรรูป การจัดเก็บ การขนส่ง ไปจนถึงค้าปลีกและการเข้าถึงอาหารของผู้บริโภค โดยปัจจุบันมีปัจจัยสำคัญ 6 ด้านที่กำหนดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมอาหารโลก ได้แก่
1. ภูมิรัฐศาสตร์และการค้า ความขัดแย้ง มาตรการทางการค้า และการหยุดชะงักของเส้นทางขนส่ง อาจกระทบการจัดหาวัตถุดิบและส่งมอบสินค้า
2. สภาพภูมิอากาศและทรัพยากร ภัยธรรมชาติและสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง รวมถึงความพร้อมของน้ำ พลังงาน และวัตถุดิบ เป็นปัจจัยต่อความต่อเนื่องในการผลิต
3. ภัยไซเบอร์และความเสี่ยงดิจิทัล การโจมตีระบบควบคุมการผลิต คลังสินค้า และการกระจายสินค้า อาจทำให้การดำเนินงานหยุดชะงัก
4. การกระจายความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน ผู้ประกอบการต้องกระจายแหล่งวัตถุดิบและตลาด เพื่อลดการพึ่งพาแหล่งเดียว
5. ความปลอดภัยและการตรวจสอบย้อนกลับ สินค้าต้องมีมาตรฐานและตรวจสอบที่มาได้ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและตอบข้อกำหนดของประเทศคู่ค้า
6. ความต้องการผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป ทั้งอาหารเพื่อสุขภาพ อาหารพร้อมบริโภค อาหารเฉพาะกลุ่ม และอาหารสัตว์เลี้ยงที่มีคุณภาพและปลอดภัย
ปัจจัยเหล่านี้ทำให้การแข่งขันด้านอาหารต้องพิจารณามากกว่าราคาและกำลังการผลิต ผู้ส่งออกยังต้องบริหารความเสี่ยง รักษาคุณภาพ และส่งสินค้าได้ตามกำหนด เพราะแม้ผลิตสินค้าได้ตามคำสั่งซื้อ แต่หากจัดเก็บหรือส่งมอบไม่ได้อย่างต่อเนื่อง ก็ย่อมกระทบความเชื่อมั่นของคู่ค้า
สนค. ประเมินว่า แนวโน้มดังกล่าวอาจทำให้ผู้นำเข้าและผู้ค้าปลีกให้ความสำคัญมากขึ้นกับการกระจายแหล่งจัดหา การบริหารสินค้าคงคลัง และการเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีความยืดหยุ่นในการจัดเก็บ โดยต้องรักษาสภาวะการเก็บให้เป็นไปตามมาตรฐานของอาหารแต่ละประเภท ครอบคลุมทั้งอาหารสำหรับคนและอาหารสัตว์เลี้ยง
ไทยต้องขายความเชื่อมั่นควบคู่สินค้า
สำหรับประเทศไทย สนค. เสนอให้ต่อยอดโอกาสทางการค้าใน 3 ด้าน ได้แก่ การเพิ่มมูลค่าอาหารที่เก็บรักษาได้นานด้วยนวัตกรรมอาหารและบรรจุภัณฑ์ การเป็นแหล่งจัดหาทางเลือกให้ประเทศผู้นำเข้ากระจายความเสี่ยง และการยกระดับความน่าเชื่อถือของผู้ส่งออกผ่านมาตรฐานความปลอดภัย การตรวจสอบย้อนกลับ และการส่งมอบอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม การสร้างโอกาสดังกล่าวต้องดำเนินควบคู่กับการเพิ่มผลิตภาพในภาคเกษตรและอุตสาหกรรมอาหาร การจัดหาวัตถุดิบให้เพียงพอ และการกระจายความเสี่ยงของแหล่งผลิต รวมถึงพัฒนาระบบจัดเก็บและกระจายสินค้าให้รับมือความเสี่ยงด้านดิจิทัลได้ สอดคล้องกับแนวทางของกระทรวงพาณิชย์ในการเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรและอาหาร และยกระดับความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทย
นันทพงษ์ ย้ำว่า ความมั่นคงทางอาหารยุคใหม่ต้องครอบคลุมตั้งแต่การผลิตให้เพียงพอ ไปจนถึงการจัดเก็บ ขนส่ง และส่งถึงผู้บริโภคอย่างปลอดภัยและต่อเนื่อง แม้เผชิญวิกฤตที่ไม่คาดคิด
เหตุโจมตีระบบตู้แช่ในยุโรปจึงเป็นตัวอย่างของความเสี่ยงที่เชื่อมจากระบบดิจิทัลมาถึงสินค้าอาหาร สำหรับไทย การต่อยอดจุดแข็งด้านการผลิตและแปรรูปจะสร้างโอกาสทางการค้าได้มากขึ้น หากคู่ค้ามั่นใจว่าอาหารมีคุณภาพ ตรวจสอบที่มาได้ และส่งถึงปลายทางตามมาตรฐานอย่างสม่ำเสมอ
