โลกการค้าในยุคปัจจุบันกำลังพลิกโฉมหน้าไปอย่างสิ้นเชิง กติกาใหม่ที่ใช้กีดกันการค้าไม่ได้มาในรูปแบบของ "กำแพงภาษี" อีกต่อไป แต่มาในร่างของ "มาตรฐานความยั่งยืน" คลื่นสึนามิลูกใหญ่ที่ชื่อว่า #ESG และ #มาตรฐานOECD กำลังก่อตัวและซัดเข้ามาถึงหน้าประตูบ้านของผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะกลุ่ม SME ที่มักมองว่าเรื่องเหล่านี้เป็นเพียงเทรนด์ของบริษัทขนาดใหญ่
SPACEBAR ได้รับโอกาสดี ที่ได้พูดคุยกับ ดร.เอกชัย ตั้งรัตนาวลี หรือ ดร.บอย กรรมการผู้จัดการ CP Seeding มาร่วมถอดรหัสกติกาใหม่นี้ในรายการ SPACEBAR DECODED พร้อมฉายภาพให้เห็นชัดเจนว่า ทำไมวันนี้ SME ตัวเล็กๆ จึงไม่สามารถตีกรอบตัวเองให้อยู่ในเซฟโซนแบบเดิมได้อีกต่อไป รวมถึงเจาะลึก “How-to” การเปลี่ยนผ่านธุรกิจในวันที่ต้นทุนและกำลังคนมีจำกัด
จาก "ทางเลือก" สู่ ห่วงโซ่อุปทานโลก
เมื่อพูดถึงคำว่า ESG (Environment, Social, Governance) และมาตรฐานสากลอย่าง OECD หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเป็นพันธกิจของบริษัทมหาชน หรือองค์กรที่มีทุนหนาเท่านั้น แต่ ดร.เอกชัย ชี้ให้เห็นถึงความจริงที่โหดร้ายว่า กติกาเหล่านี้กำลังส่งผลกระทบเป็นโดมิโนผ่าน ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain)
บริษัทขนาดใหญ่ระดับโลกถูกบังคับด้วยกฎหมายและนักลงทุนให้ต้องทำธุรกิจอย่างยั่งยืน ซึ่งหมายความว่าพวกเขาจะต้อง "คัดกรอง" คู่ค้าและซัพพลายเออร์ที่ไม่ได้มาตรฐานทิ้งไป หาก SME ไทยยังคงยึดติดกับวิธีการทำธุรกิจแบบเดิมๆ ไม่ยอมปรับตัว ผลกระทบที่เลวร้ายที่สุดที่จะเกิดขึ้นในอีก 1-2 ปีข้างหน้า คือการถูกตัดออกจากวงจรการค้าระดับโลกอย่างสมบูรณ์แบบ นี่ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นไฟลามทุ่งที่ CP Seeding มองเห็นและพยายามส่งสัญญาณเตือนผู้ประกอบการไทยมาโดยตลอด
ปลดล็อก Mindset "รักษ์โลกไม่ใช่เรื่องของคนรวย"
เมื่อ SME พยายามจะเริ่มต้นทำเรื่อง ESG หลุมพรางแรกที่มักจะไปสะดุดคือเรื่องของ "ต้นทุน" แนวคิดคลาสสิกที่ว่า “สิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องของคนรวย” ทำให้หลายธุรกิจถอดใจตั้งแต่ยังไม่ได้เริ่ม
ดร.เอกชัย เสนอมุมมองในการปลดล็อกความคิดนี้ว่า SME ต้องเปลี่ยน Mindset จากการมอง ESG ว่าเป็น "รายจ่าย" ให้กลายเป็น "การลงทุน" เพราะเมื่อมาตรการบังคับอย่างภาษีคาร์บอน (CBAM) และข้อกีดกันทางการค้าต่างๆ เริ่มงวดเข้ามา "เวลาทอง" ของการเตรียมตัวกำลังจะหมดลง การเริ่มทำตั้งแต่วันนี้คือการซื้อเวลาและสร้างภูมิคุ้มกัน ก่อนที่กำแพงเหล่านี้จะพุ่งชนยอดขายโดยตรง
ทุนน้อย คนจำกัด เริ่มต้น "Quick Win" อย่างไรให้เห็นผล
สำหรับ SME ที่มีพนักงานเพียงหลักสิบคนและไม่ได้มีทุนหนา การทำ ESG ไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยโปรเจกต์ระดับร้อยล้าน แต่สามารถเริ่มต้นจากก้าวเล็กๆ ที่สร้างผลลัพธ์ได้ไว (Quick Win) ดังนี้
E (Environment) เริ่มต้นจากการจัดการทรัพยากรพื้นฐานภายในองค์กร เช่น การลดใช้พลังงาน การจัดการขยะและของเสีย ซึ่งนอกจากจะช่วยโลกแล้ว ยังช่วยลดต้นทุนแฝงของธุรกิจได้ทันที
S (Social) การดูแลสวัสดิภาพของพนักงานอย่างเป็นธรรม และการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับชุมชนรอบข้าง ซึ่งเป็นสิ่งที่ SME สามารถทำได้ใกล้ชิดกว่าองค์กรใหญ่
G (Governance) จุดอ่อนสำคัญ ของธุรกิจครอบครัว (Family Business) ในไทย การแก้ปัญหาเรื่องนี้เริ่มต้นได้ด้วยการวางระบบบัญชีที่โปร่งใส มีโครงสร้างการบริหารที่ตรวจสอบได้ ซึ่งเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่จะทำให้เราสามารถเจรจาและจับมือกับพาร์ทเนอร์ต่างชาติได้อย่างสง่างาม
ดร.เอกชัย ยังเน้นย้ำว่า การเปลี่ยนผ่านไปสู่เทคโนโลยีสีเขียว (Green Technology) ในปัจจุบัน มีตัวช่วยและสิทธิประโยชน์จากทั้งภาครัฐและเอกชนมากมายที่พร้อมสนับสนุน SME เพียงแต่ผู้ประกอบการต้องก้าวออกไปค้นหาและขอรับโอกาสเหล่านั้น
ถอดบทเรียนความสำเร็จ และบทบาทของ "พี่เลี้ยง"
ในความเป็นจริง มีกรณีศึกษาของ SME หลายรายในเครือข่าย CP Seeding ที่เริ่มต้นจากความ "ไม่พร้อม" แต่สามารถพลิกเกม Transform ตัวเองจนเข้าไปอยู่ใน Global Supply Chain ได้สำเร็จ กุญแจสำคัญคือการมีระบบ Mentoring ที่ดี
บทบาทของ CP Seeding คือการเข้าไปเป็น "พี่เลี้ยง" ช่วยอุดรอยรั่วในกระบวนการทำงาน ลดต้นทุนที่ไม่จำเป็น และประคองให้ผู้ประกอบการก้าวข้ามผ่านช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านนี้ไปได้โดยไม่ล้มหายตายจากไปเสียก่อน
3 สิ่งแรกที่ต้องทำ "พรุ่งนี้เช้า" (Call to Action)
เพื่อไม่ให้เรื่องนี้จบลงแค่ความเข้าใจ แต่เกิดการลงมือทำ ดร.เอกชัย ได้ฝาก Checklist 3 ข้อแรก ที่ผู้ประกอบการควรกลับไปทบทวนและสั่งการทีมงานทันที Check Statusสำรวจรอยรั่วและประเมินสถานะปัจจุบันของธุรกิจตนเองว่ายืนอยู่จุดไหนในมาตรฐาน ESG
Communicateสื่อสารกับคนในองค์กรให้เข้าใจตรงกันว่า ทำไมเราถึงต้องเปลี่ยน และวิกฤตนี้กระทบกับปากท้องของทุกคนอย่างไร
Commitตั้งเป้าหมายเล็กๆ ที่ทำได้จริง (Quick Win) ในระยะสั้น และลงมือทำทันทีเพื่อสร้าง Momentum ของความสำเร็จ
กติกาใหม่ของโลกใบนี้ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อทำลาย แต่สร้างมาเพื่อคัดกรองเฉพาะ "คนที่พร้อมจะไปต่อ" มาตรฐาน ESG และ OECD จึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็น "ทางรอด" และเปรียบเสมือนพาสปอร์ตเล่มสำคัญที่จะพาธุรกิจ SME ไทย เติบโตอย่างยั่งยืนในเวทีโลกได้อย่างเต็มภาคภูมิ
