พูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า บรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม มีสัดส่วนค่อนข้างมากในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ เห็นได้จากข้อมูล ของ Precedence Research ผู้ให้บริการชั้นนำด้านข้อมูลตลาดเชิงลึก ระบุว่า ในปี 2023 อุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ทั่วโลกมีมูลค่า 1.10 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีสัดส่วนของบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มร้อยละ 44.65 หรือมูลค่ากว่า 4.91 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดการณ์ว่าจะมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 49.07 หรือมูลค่ากว่า 6.77 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2029 โดยบรรจุภัณฑ์ทำหน้าที่ในการรักษาคุณภาพของอาหารและเครื่องดื่ม ปกป้องจากการปนเปื้อน ความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการขนส่งและการเก็บรักษา รวมถึงยังเป็นช่องทางในการสื่อสารข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ให้กับผู้บริโภค เช่น ส่วนประกอบ วิธีการใช้ วันหมดอายุ และข้อมูลทางโภชนาการ
สำหรับประเทศไทย ในปี 2023 การค้าบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มมีมูลค่ารวม 763.67 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ลดลงร้อยละ 8.08 จากปีก่อนหน้า (ปี 2022 อยู่ที่ 830.75 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) โดยสัดส่วนการค้า สำหรับบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มที่ทำจากพลาสติก (HS392310, HS392330) มากที่สุด มีมูลค่า 594.04 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ลดลงร้อยละ 9.32 รองลงมา ได้แก่ บรรจุภัณฑ์ที่ทำจากแก้ว (HS701090) มูลค่า 138.61 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ลดลงร้อยละ 7.02 และบรรจุภัณฑ์ที่ทำจากกระดาษ (HS482369) มูลค่า 31.02 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นร้อยละ 16.56
ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม มีการพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภค เช่น บรรจุภัณฑ์อัจฉริยะที่สามารถรักษาความสดและคุณภาพของอาหาร ใช้งานง่ายและสะดวกสบาย เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีความสร้างสรรค์และความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ตัวอย่างบริษัทที่มีการพัฒนานวัตกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มที่น่าสนใจ เช่น บริษัท SCGP ได้พัฒนานวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ยืดอายุการเก็บรักษาผักและผลไม้ที่มีชื่อว่า “OptiBreath” โดยใช้เทคโนโลยี Modified Atmosphere Packaging (MAP)1 ซึ่งจะช่วยปกป้องอาหารจากการปนเปื้อน รักษาความสด สี กลิ่น และรสชาติ รวมถึงชะลอการเติบโตของเชื้อจุลินทรีย์ ทำให้อาหารคงคุณค่าได้นานขึ้น หรือบริษัท Magical Mushroom ได้พัฒนานวัตกรรมบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารและเครื่องดื่มที่ทำจากเห็ดซึ่งสามารถย่อยสลายได้เองตามธรรมชาติ โดยใช้เทคโนโลยี Mycelium2 นอกจากนี้ ยังมีบริษัท Notpla ได้พัฒนานวัตกรรมบรรจุภัณฑ์เครื่องดื่มที่ทำจากสาหร่ายทะเลซึ่งสามารถกินได้และช่วยลดการเกิดขยะพลาสติกที่มีชื่อว่า “Ooho” อีกตัวอย่างที่น่าสนใจ คือ บริษัท Sprinkle แบรนด์น้ำดื่มรายใหญ่ของไทย ที่มีการออกแบบบรรจุภัณฑ์อย่างสร้างสรรค์ โดยจำลองภาพการละลายของธารน้ำแข็งขั้วโลก เพื่อสะท้อนประเด็นปัญหาโลกร้อน อีกทั้งใช้วิธีการปั๊มโลโก้แทนการสกรีนลงบนบรรจุภัณฑ์ และหมึกที่ใช้พิมพ์ข้อความบนฉลากก็สามารถล้างออกได้ด้วยกระบวนการรีไซเคิล ซึ่งหมึกที่ถูกล้างออกมาจะไม่เป็นพิษ ทำให้บรรจุภัณฑ์สามารถรีไซเคิลได้ง่าย
ผอ.สนค. ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า กระทรวงพาณิชย์ ให้การส่งเสริมและสนับสนุนผู้ประกอบการบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มไทยสู่เวทีการค้าระดับโลกผ่านกิจกรรมต่าง ๆ อาทิ การจัดกิจกรรมสัมมนาเพื่อพัฒนาองค์ความรู้ให้กับผู้ประกอบการเกี่ยวกับการออกแบบฉลากและบรรจุภัณฑ์อาหาร เพื่อให้ผู้ประกอบการได้รับความรู้ความเข้าใจถึงแนวโน้มและทิศทางของผู้บริโภค รวมถึงเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านกฎหมายและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้องในประเทศคู่ค้าสำคัญของไทย เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถปรับตัวสอดรับกับกฎระเบียบและการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น อีกทั้งยังส่งเสริมช่องทางการตลาดผ่านการนำบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม รวมไปถึงสินค้าอื่น ๆ เข้าร่วมงานแสดงสินค้าในต่างประเทศ เพื่อเปิดโอกาสให้สินค้าของผู้ประกอบการเป็นที่รู้จักและเป็นการขยายตลาดคู่ค้าให้กว้างยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ภายใต้การเจรจาการค้าความตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย (Thailand-Australia Free Trade Agreement : TAFTA) ได้ให้ความสำคัญในด้านบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งสร้างเครือข่ายและจับคู่ธุรกิจ รวมถึงให้ข้อมูลเกี่ยวกับกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถปรับปรุงและพัฒนาบรรจุภัณฑ์ให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดและมาตรฐานสากล
การพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มไม่เพียงแต่ช่วยรักษาคุณภาพและความปลอดภัยของสินค้า แต่ยังช่วยเพิ่มความสะดวกสบายในการใช้งาน และตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มจึงจำเป็นต้องมีการยกระดับบรรจุภัณฑ์ด้วยนวัตกรรม ผ่านการออกแบบที่มีความคิดสร้างสรรค์ หรือใช้วิธีการเล่าเรื่อง (Storytelling) เพื่อดึงดูดความสนใจของผู้บริโภค บรรจุภัณฑ์ที่มีการออกแบบอย่างสร้างสรรค์และน่าสนใจยังสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการเผยแพร่วัฒนธรรมและค่านิยมของประเทศ (Soft Power) ผ่านการใช้ภาพลักษณ์ วัฒนธรรม และสัญลักษณ์ที่เป็นเอกลักษณ์ของประเทศในบรรจุภัณฑ์ แนวทางเหล่านี้ไม่เพียงแต่ช่วยเพิ่มมูลค่าและความน่าสนใจให้กับผลิตภัณฑ์ แต่ยังเสริมสร้างขีดความสามารถทางการแข่งขัน รวมถึงเป็นโอกาสของผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มไทยในการขยายตลาดสู่ตลาดโลกอีกด้วย
