ทุเรียนสวนคุณยาย ‘ระยอง’ จากสวน GI สู่ตลาดโลก รักษาคุณภาพ สู้ต้นทุน หาทางออกในประเทศ

" ท่ามกลางแรงกดดันจากต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การแข่งขันที่ดุเดือดจากประเทศเพื่อนบ้าน และพฤติกรรมการส่งออกที่ยังคงซับซ้อน คุณไอยลดา ธโนปจัย เจ้าของ "ทุเรียนสวนคุณยาย" เขาชะเมา จังหวัดระยอง เจ้าของสวนผู้รับรอง GI ไม่ได้นั่งรอการเยียวยาจากภาครัฐ แต่เดินหน้าสร้างตลาดในประเทศด้วยตัวเอง ผ่านบุฟเฟต์ทุเรียนในสวน สาขาใหม่ และพันธมิตรกับโรงแรม GO Hotel "

โครงสร้างรายได้: ส่งออก 80% แต่ตลาดในประเทศคือทางรอด

สวนคุณยายพึ่งพาการส่งออกถึง 80% ของกำลังการผลิตทั้งหมด โดยมีตลาดจีนเป็นปลายทางหลัก ผ่านตลาดเจียงหนาน ซึ่งเป็นประตูหลักในการกระจายสินค้าเกษตรเข้าสู่แผ่นดินใหญ่มานานหลายทศวรรษ ที่เหลืออีก 10% คือการท่องเที่ยวและตลาดในประเทศที่กำลังขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญ

กำลังการผลิตในปีที่ผ่านมาอยู่ที่ราว 200–300 ตันต่อปี อย่างไรก็ตาม ปีนี้คาดว่าอาจไม่ถึง 200 ตัน เนื่องจากสภาพอากาศที่แปรปรวน ทั้งความหนาวเย็นหลายรอบและฝนที่ตกต่อเนื่อง ส่งผลให้ผลผลิตเสียหายและปริมาณลดลงกว่าปกติ

เป้าหมายเชิงกลยุทธ์
ลดการพึ่งพาตลาดส่งออกเพียงอย่างเดียว หันมาเพิ่มสัดส่วนตลาดในประเทศ เพื่อกระจายความเสี่ยงและส่งตรงจากสวนถึงมือผู้บริโภคในราคายุติธรรม

ต้นทุนพุ่ง 10%: สงครามตะวันออกกลางกระทบสวนระยอง

ผลพวงจากความไม่สงบในตะวันออกกลางส่งผลกระทบทอดยาวมาถึงชาวสวนระยอง ต้นทุนการผลิตของสวนคุณยายเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่า 10% โดยมีสาเหตุหลัก 3 ประการ ได้แก่

• ราคาน้ำมันที่สูงขึ้น — ใช้ทั้งในการสูบน้ำ การเกี่ยวและขนส่งผลผลิต

• ราคาปุ๋ยที่พุ่งสูงขึ้น — อย่างน้อย 200 บาทต่อกระสอบ 50 กิโลกรัม

• ค่าแรงงานที่ตึงตัว — ท่ามกลางการแข่งขันกับประเทศคู่แข่งที่มีต้นทุนแรงงานถูกกว่า

แนวทางรับมือของสวนคุณยายไม่ใช่การลดต้นทุนด้านคุณภาพ แต่เลือกหาช่องทางตลาดใหม่แทน เพื่อให้ราคาขายที่ดีขึ้นมาชดเชยต้นทุนที่เพิ่มขึ้น

สมรภูมิส่งออก: ไทยยังได้เปรียบด้านคุณภาพ แต่แพ้ระยะทาง-เวลา

หากในอดีตไทยครองตลาดทุเรียนจีนแทบเบ็ดเสร็จ ปัจจุบันสถานการณ์เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ตลาดจีนรับทุเรียนจากทุกทิศ ทั้งเวียดนาม ลาว กัมพูชา มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ รวมถึงจีนเองที่เริ่มปลูกทุเรียนในประเทศ แม้คุณภาพยังสู้ไทยไม่ได้ก็ตาม

จุดอ่อนที่ไทยต้องเผชิญ

• ระยะเวลาขนส่งยาวนานขึ้น — จากเดิม 7 วันถึงจีน ปัจจุบันใช้เวลา 15 วัน เนื่องจากต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบที่เข้มข้นขึ้น

• ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามใกล้จีนกว่า — ใช้เวลาขนส่งเพียงประมาณ 7 วัน ทำให้ตัดทุเรียนได้แก่กว่า คุณภาพดีกว่าในเชิงการค้า

• ต้นทุนแรงงานต่ำกว่าในหลายประเทศคู่แข่ง — ทำให้ราคาสินค้าต่อหน่วยถูกกว่าไทย

จุดแข็งที่ยังรักษาไว้ได้

• คุณภาพเนื้อทุเรียนไทย — ไม่ใช้สารเร่งสุก ปล่อยให้สุกตามธรรมชาติ เนื้อมีรสชาติและเนื้อสัมผัสที่เหนือกว่า

• มาตรฐาน GI — สวนคุณยายได้รับการรับรองสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ยืนยันความเป็นทุเรียนระยองแท้

• ความหลากหลายของสายพันธุ์ — โดยเฉพาะสายพันธุ์โบราณที่หาไม่ได้จากที่อื่น

ปัญหาล้งจีน: นอมินีในวงการทุเรียน

ความท้าทายที่ซับซ้อนอีกชั้นคือการเข้ามาของทุนจีนในรูปแบบ "นอมินี" ซึ่งใช้คนไทยเป็นตัวแทนในการรับซื้อผลผลิต ส่งผลให้เกิดการแข่งขันกันชิงซื้อทุเรียนในช่วงที่ราคาดี

ผลเสียที่ตามมาคือการ "ชิงตัดก่อนเวลา" เพื่อให้ได้ปริมาณและราคาตามเป้า ทุเรียนที่ตัดเร็วมีเปอร์เซ็นต์น้ำหนักแห้งเพียง 60–65% (ขั้นต่ำส่งออกคือ 70%) ทำให้คุณภาพต่ำลง ส่งผลให้ราคาทุเรียนไทยในตลาดจีนตกต่ำ กระทบชาวสวนทั่วทั้งห่วงโซ่

เราถอยตัวเองออกมาจากตลาดส่งออกเพราะทนต่อสภาพแวดล้อมนั้นไม่ได้ แล้วหันมาเน้นตลาดในประเทศแทน เพราะถ้าส่งออกอย่างเดียว หลายคนหมดเนื้อหมดตัวมาแล้ว

วิถีสวนคุณยาย: คุณภาพที่ไม่ยอมประนีประนอม

หัวใจสำคัญที่ทำให้สวนคุณยายแตกต่างคือการยืนหยัดไม่ใช้สารเร่งสุก ปล่อยให้ทุเรียนแต่ละลูกสุกตามธรรมชาติ ซึ่งต้องอาศัยความชำนาญในการอ่านระยะสุกของแต่ละสายพันธุ์อย่างละเอียด

ระยะสุก: วิทยาศาสตร์ที่ต้องอ่านให้แม่นยำ

มาตรฐานน้ำหนักแห้งสำหรับการส่งออกตาม มกอช. 3/67 ในการควบคุมคุณภาพ กำหนดไว้ที่ 27–32% ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ เช่น ชะนีและพวงมณีอยู่ที่ 30% ส่วนหมอนทองและก้านยาวอยู่ที่ 32% ขณะที่ตลาดในประเทศนิยมทุเรียนที่แก่กว่า 36–40% ซึ่งให้ความหวานสูงสุดและเนื้อสัมผัสที่ดีที่สุด

ทุเรียนสายพันธุ์โบราณมีช่วงเวลาสุกที่แคบมากสุกแล้วต้องทานทันที ถ้าเลยระยะพอดีไปเพียงชั่วโมงเดียวรสชาติจะเปลี่ยนไปทันที นี่คือเหตุผลที่รูปแบบบุฟเฟต์ในสวนจึงเหมาะสมที่สุด เพราะทานสดจากต้นแท้ๆ

คลังสายพันธุ์: มากกว่า 10 ชนิดในสต็อก

สวนคุณยายรวบรวมสายพันธุ์ทุเรียนไว้มากกว่า 10 สายพันธุ์ ครอบคลุมทั้งสายพันธุ์ยอดนิยมและสายพันธุ์โบราณหายาก

• สายพันธุ์ยอดนิยม: หมอนทอง ก้านยาว (มีหลายพันธุ์ย่อย เช่น ก้านยาววัดสัก ก้านยาวมเหศักดิ์ ก้านยาวศรีสุวรรณ)

• สายพันธุ์โบราณ: นวลทองจันทร์ นกหยิบ พวงมณี หลงลับแล มูซันคิง ชะนี กระดุม

• สายพันธุ์พิเศษ: นกหยิบ (กรอบนอกนุ่มใน ทานได้ทั้งดิบและสุก), กบ (สายพันธุ์โบราณที่หายากมาก)

แต่ละวันสายพันธุ์ที่พร้อมเสิร์ฟขึ้นอยู่กับว่าลูกไหนสุกพอดีในช่วงเช้า บางวันอาจได้ 4 สายพันธุ์ บางวันโชคดีได้ครบ 10 สายพันธุ์พร้อมกัน ความไม่แน่นอนนี้เองกลายเป็นแรงดึงดูดให้ลูกค้ากลับมาซ้ำ เพื่อ "สะสม" สายพันธุ์ที่ยังไม่เคยได้ชิม

ยุทธศาสตร์ตลาดในประเทศ: ตัดพ่อค้าคนกลาง ส่งตรงถึงมือผู้บริโภค

เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาการส่งออกเพียงอย่างเดียวสวนทุเรียนคุณยายจึงหันมาเน้นตลาดในประเทศผ่านโมเดล "ทุเรียนบุฟเฟ่ต์" ที่เป็นพาร์ตเนอร์กับโรงแรม GO Hotel โรงแรมภายใต้การบริหารของ บริษัท เซ็นทรัลพัฒนา จำกัด (มหาชน) เพื่อสร้างฐานลูกค้าใหม่จากนักท่องเที่ยวที่จองห้องพัก รับสิทธิ์บุฟเฟต์ฟรี! เริ่มตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม – กรกฎาคม 2569 โดยชูจุดเด่นเรื่อง "ทุเรียนสายพันธุ์โบราณ" และคุณภาพระดับ GI ที่ไม่ใช้สารเร่งสุก

คุณอธิเกียรติ จิราธิวัฒน์ Manager, Hotel Operations (GO Hotel) (ด้านซ้าย), คุณไอยลดา ธโนปจัย เจ้าของ "ทุเรียนสวนคุณยาย" (ด้านขวา)

• บุฟเฟ่ต์หมอนทอง: ราคา 999 บาท (รวมอาหารคาว-หวานซิกเนเจอร์ เช่น แกงเขียวหวานทุเรียน, หมูชะมวง)

• บุฟเฟ่ต์พรีเมียม (สายพันธุ์โบราณ): ราคา 1,299 บาท รวบรวมทุเรียนกว่า 10 สายพันธุ์ เช่น มูซานคิง, โอวฉี, นกหยิบ, และตระกูลก้านยาว-กบ ต่างๆ

• แนวคิด: สนับสนุนให้คนไทยได้ทานทุเรียนคุณภาพพรีเมียมในราคาที่จับต้องได้ และเป็นการอนุรักษ์สายพันธุ์โบราณที่หาทานยาก ช่วยให้ชาวสวนในเครือข่ายมีที่ระบายผลผลิตโดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง

เราพยายามหาช่องทางตลาดสัญจรและเปิดสาขาตามเส้นทางหลัก เพื่อให้ทุเรียนส่งตรงถึงมือผู้บริโภค เพราะถ้าพึ่งพาส่งออกอย่างเดียว หลายรายอาจถึงขั้นหมดเนื้อหมดตัวจากมาตรการกีดกันและการตรวจสารที่เข้มงวด

นโยบายภาครัฐ: มาตรฐาน มกอช. 3/67 กับการควบคุมคุณภาพ

ระยอง จันทบุรี และตราด สามจังหวัดหลักในการผลิตทุเรียนภาคตะวันออก ได้ร่วมกันกำหนดมาตรการควบคุมวันเก็บเกี่ยวและมาตรฐานเปอร์เซ็นต์น้ำหนักแห้ง ภายใต้มาตรฐาน มกอช.3/67

มาตรฐานนี้ครอบคลุมเฉพาะ 5 สายพันธุ์หลัก ได้แก่ กระดุม พวงมณี ชะนี ก้านยาว และหมอนทอง สายพันธุ์โบราณอื่นๆ ยังไม่อยู่ในกรอบมาตรฐานดังกล่าว ซึ่งเป็นโอกาสที่สวนคุณยายใช้ประโยชน์ในการสร้างความโดดเด่นและมูลค่าเพิ่มให้กับสายพันธุ์หายาก