สภา SME เสนอ 7 Growth Stage รื้อโครงสร้างธุรกิจไทย ปลดล็อกผู้ประกอบการ

19 พ.ย. 2569 - 18:05

  • รื้อวิธีคิด SME ไทย เสนอ 7 Growth Stage ออกแบบนโยบายรัฐให้ตรงกับแต่ละช่วงการเติบโต

  • ชู 3 กุญแจปลดล็อกธุรกิจ Access to Market, Access to Finance และ Access to Fairness

  • แก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ดัน SME เข้าถึงตลาด-ทุน-การแข่งขันที่เป็นธรรม เติบโตสู่ตลาดโลก

national-sme-growth-stage-standard-SPACEBAR-Hero.jpg

การแก้ปัญหา SME ไทยอาจไม่ใช่แค่การเพิ่มวงเงินสินเชื่อหรือออกมาตรการช่วยเหลือเป็นครั้งคราว แต่ต้องเริ่มจากการเปลี่ยนวิธีคิดของภาครัฐต่อผู้ประกอบการทั้งระบบ เมื่อธุรกิจแต่ละช่วงวัยมีปัญหาและข้อจำกัดแตกต่างกัน การใช้นโยบายสนับสนุนแบบเดียวกันจึงอาจไม่ตอบโจทย์การเติบโตอย่างแท้จริง 

‘สุปรีย์ ทองเพชร’ ประธานสภาเอสเอ็มอี กล่าวบนเวทีการประชุม Policy Innovation Exchange 6 (PIX6) ภายใต้หัวข้อ ‘Next Level Thailand: ปลดล็อกการพัฒนาของประเทศไทย ด้วยนวัตกรรมนโยบาย’ ซึ่งจัดโดย Thailand Policy Lab ความร่วมมือระหว่างสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์ฯ) และโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ในช่วงที่ 2 หัวข้อ ‘ยกระดับขีดความสามารถในการขับเคลื่อนความยุติธรรมที่ทุกคนเข้าถึงได้’ โดยเสนอให้ประเทศไทยปรับมุมมองต่อ SME จากการจำแนกตามขนาดกิจการและเงินทุน มาเป็นการประเมินตามระยะการเติบโตของธุรกิจ (Growth Stage)

สุปรีย์ระบุว่า ที่ผ่านมาเมื่อพูดถึงปัญหา SME มักมีการอธิบายว่าเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง แต่สิ่งสำคัญคือภาครัฐต้องทำความเข้าใจให้ชัดเจนว่าโครงสร้างของ SME ประกอบด้วยอะไรบ้าง และเหตุใดมาตรการสนับสนุนที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องจึงยังไม่สามารถสร้างผลลัพธ์ด้านการเติบโตได้เต็มประสิทธิภาพ

ที่ผ่านมา การแบ่งผู้ประกอบการเป็นธุรกิจขนาดเล็ก ขนาดกลาง หรือขนาดย่อม มักอาศัยเกณฑ์ด้านจำนวนบุคลากรและเงินทุนเป็นหลัก ซึ่งเป็นแนวทางที่ใช้กันมานาน แต่ในมุมมองของสภา SME การใช้เพียงขนาดกิจการมาออกแบบนโยบายอาจไม่เพียงพอสำหรับบริบทเศรษฐกิจปัจจุบัน เพราะธุรกิจที่มีขนาดใกล้เคียงกันอาจอยู่ในช่วงการพัฒนาที่แตกต่างกัน มีความพร้อมไม่เท่ากัน และต้องการความช่วยเหลือจากภาครัฐคนละรูปแบบ

เปลี่ยนวิธีคิดรัฐ จากแบ่งตามขนาด สู่ 7 ระยะการเติบโตของ SME

สภา SME จึงเสนอแนวคิด National SME Growth Stage Standard หรือมาตรฐานช่วงการเติบโตของผู้ประกอบการ SME ไทย เพื่อกำหนดเส้นทางการพัฒนาธุรกิจให้ชัดเจน ตั้งแต่การเริ่มต้นประกอบกิจการไปจนถึงการขยายธุรกิจสู่ตลาดโลก โดยแบ่งออกเป็น 7 Stage ดังนี้

  • Stage 1: Idea & Informal Business – ระยะเริ่มต้นและธุรกิจนอกระบบ ช่วงเริ่มต้นทดลองทำธุรกิจ สร้างสินค้า/บริการ และหาฐานลูกค้า โดยส่วนใหญ่อยู่นอกระบบภาษีและการจดทะเบียน ควรเน้นการสนับสนุนระดับชุมชนผ่านเครือข่ายท้องถิ่น กลุ่มอาชีพ และวิสาหกิจชุมชน เพื่อแนะแนว พัฒนาทักษะ และเตรียมความพร้อมเข้าสู่ระบบ มากกว่าการเน้นสินเชื่อหรือกฎระเบียบที่ซับซ้อน
  • Stage 2: Registered SME – ระยะจดทะเบียนเข้าสู่ระบบ ช่วงเตรียมขยายกิจการและเปลี่ยนผ่านสู่ระบบที่เป็นทางการ ทั้งการจดทะเบียน จัดทำบัญชี ปฏิบัติตามกฎหมาย ภาษี และประกันสังคม ภาครัฐควรสนับสนุนด้านการจดทะเบียน การจัดทำบัญชี การบริหารจัดการ และการเข้าถึงแหล่งเงินทุน
  • Stage 3: Growth SME – ระยะขยายการเติบโต ช่วงที่มีฐานลูกค้าและระบบงานชัดเจนแล้ว มุ่งเน้นเพิ่มผลิตภาพ (Productivity) นำเทคโนโลยีมาใช้ พัฒนาการผลิต และขยายตลาด ควรมีหน่วยงานด้านเทคโนโลยี นวัตกรรม และอุตสาหกรรม เช่น สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) และกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม เข้ามาช่วยยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน
  • Stage 4: Scale-Up Company – ระยะเร่งขยายธุรกิจ ช่วงเร่งขยายขนาดองค์กร ทั้งกำลังการผลิต บุคลากร ระบบบริหาร และตลาด โดยโจทย์สำคัญคือการรักษาประสิทธิภาพเมื่อองค์กรใหญ่ขึ้น ต้องการเงินทุนเพื่อการเติบโต การพัฒนาคน การบริหารจัดการองค์กร รวมถึงเครือข่ายและโอกาสทางการค้า
  • Stage 5: Investment Ready – ระยะเตรียมความพร้อมรับการลงทุน ช่วงที่ต้องการระดมทุนจากนักลงทุน จำเป็นต้องยกระดับธรรมาภิบาล (Corporate Governance) จัดทำบัญชีและงบการเงินที่ตรวจสอบได้ และเพิ่มความโปร่งใส เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและความพร้อมในการเจรจากับนักลงทุนและสถาบันการเงิน
  • Stage 6: Capital Market Entry – ระยะเข้าสู่ตลาดทุน ช่วงเตรียมระดมทุนผ่านตลาดทุน ต้องมีระบบบริหารจัดการที่ได้มาตรฐาน มีธรรมาภิบาล และปฏิบัติตามเกณฑ์ตลาดทุนได้ โดยเน้นการเตรียมความพร้อมด้านกฎเกณฑ์ การเปิดเผยข้อมูล การบริหารความเสี่ยง และการเชื่อมโยงกับกลไกตลาดทุน
  • Stage 7: Regional & Global Expansion – ระยะขยายสู่ภูมิภาคและตลาดโลก ช่วงขยายตลาดออกนอกประเทศ เชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทานสากล และแข่งขันในระดับนานาชาติ ควรสนับสนุนด้านโอกาสการค้าต่างประเทศ การจับคู่พันธมิตร การยกระดับมาตรฐานสินค้า/บริการ และเครือข่ายธุรกิจระดับโลก
national-sme-growth-stage-standard-SPACEBAR-Photo04.jpg

SME ไม่ได้เติบโตเป็นเส้นตรง ต้องมีนโยบายรองรับทั้งขาขึ้นและขาลง

สุปรีย์มองว่า หัวใจของการออกแบบ Growth Stage ไม่ใช่เพียงการแบ่งผู้ประกอบการออกเป็น 7 กลุ่ม แต่ต้องทำให้ภาครัฐสามารถติดตามได้ว่ามีธุรกิจกี่รายที่เติบโตจาก Stage หนึ่งไปสู่อีก Stage หนึ่ง และมีผู้ประกอบการกี่รายที่สามารถก้าวข้ามข้อจำกัดของธุรกิจ SME ไปสู่การเป็นบริษัทขนาดใหญ่ได้

นอกจากนี้ การเติบโตของธุรกิจไม่ได้เป็นเส้นตรงเสมอไป เพราะในโลกธุรกิจย่อมมีทั้งช่วงขยายกิจการและช่วงถดถอย ผู้ประกอบการที่เคยอยู่ใน Stage 3 อาจประสบปัญหาจนต้องกลับไปอยู่ใน Stage 2 หรือบริษัทที่อยู่ใน Stage 5 อาจเผชิญปัญหาทางการเงินจนต้องเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูกิจการหรือล้มละลาย

ดังนั้น ระบบสนับสนุน SME ต้องสามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงของธุรกิจทั้งสองทิศทาง ไม่ใช่มุ่งสนับสนุนเฉพาะผู้ประกอบการที่เติบโตขึ้นเท่านั้น ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการที่เคยผ่านช่วงการเติบโตหรือประสบปัญหามาแล้วก็ยังมีประสบการณ์และองค์ความรู้ที่สามารถนำกลับมาใช้ในการดำเนินธุรกิจได้

อีกประเด็นสำคัญคือ การกำหนดตัวชี้วัด (KPI) ให้สอดคล้องกับแต่ละ Stage เพื่อประเมินผลลัพธ์ของนโยบายได้จริง เช่น จำนวนธุรกิจที่เข้าสู่ระบบ จำนวนธุรกิจที่ยกระดับผลิตภาพ จำนวนบริษัทที่เข้าถึงแหล่งทุน และจำนวนผู้ประกอบการที่สามารถขยายธุรกิจไปสู่ตลาดทุนและตลาดต่างประเทศ

สุปรีย์ยังสะท้อนภาพว่า ประเทศไทยมีผู้ประกอบการ SME มากกว่า 3 ล้านราย แต่มีเพียงประมาณ 1 ล้านรายที่อยู่ในระบบภาษี ขณะที่ผู้ประกอบการที่สามารถเติบโตขึ้นไปเป็นธุรกิจขนาดกลางหรือขนาดใหญ่มีสัดส่วนไม่มากนัก สะท้อนให้เห็นถึงโจทย์สำคัญของประเทศว่า จะทำอย่างไรให้ผู้ประกอบการสามารถขยับจากธุรกิจขนาดเล็กไปสู่ธุรกิจที่มีศักยภาพสูงขึ้นได้มากกว่าเดิม

ชู 3 เสาหลัก Access to Market - Finance - Fairness

นอกจากการกำหนดมาตรฐานการเติบโตของธุรกิจแล้ว สภา SME ยังเสนอให้การสนับสนุนผู้ประกอบการครอบคลุม 3 เสาหลักสำคัญ ได้แก่ Access to Market, Access to Finance และ Access to Fairness ซึ่งเป็นปัจจัยที่เชื่อมโยงกันและมีผลต่อความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจ

1. Access to Market: เปิดโอกาสเข้าถึงตลาด ผู้ประกอบการต้องสามารถเข้าถึงตลาดและโอกาสทางการค้าได้อย่างแท้จริง ไม่ว่าจะเป็นตลาดภายในประเทศ การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ หรือการเชื่อมโยงกับบริษัทขนาดใหญ่และห่วงโซ่อุปทานการส่งเสริมจึงไม่ควรจำกัดอยู่แค่การอบรมหรือการให้ความรู้ แต่ต้องช่วยให้ผู้ประกอบการมีโอกาสนำสินค้าและบริการเข้าสู่ตลาด สร้างเครือข่ายทางธุรกิจ และแข่งขันกับผู้ประกอบการรายอื่นได้

2. Access to Finance: เพิ่มโอกาสเข้าถึงแหล่งเงินทุน การเข้าถึงแหล่งเงินทุนยังเป็นหนึ่งในข้อจำกัดสำคัญของ SME โดยเฉพาะธุรกิจที่กำลังขยายกิจการและจำเป็นต้องใช้เงินทุนจำนวนมาก ทั้งเพื่อเพิ่มกำลังการผลิต ลงทุนในเทคโนโลยี และขยายตลาด ส่วนการแก้ปัญหาทางการเงินก็ไม่ควรพึ่งพาการอัดฉีดเงินหรือสินเชื่อจากภาครัฐเพียงอย่างเดียว แต่ต้องให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหากระแสเงินสด (Cash Flow) ของผู้ประกอบการด้วย เพราะหากธุรกิจได้รับชำระเงินจากคู่ค้าตรงเวลา ความจำเป็นในการกู้ยืมเงินเพื่อเสริมสภาพคล่องก็จะลดลงตามไปด้วย

3. Access to Fairness: สร้างการแข่งขันที่เป็นธรรม ประเด็นที่มักถูกละเลยในการสนับสนุน SME คือการสร้างความเป็นธรรมในการแข่งขัน เพราะแม้ผู้ประกอบการจะได้รับการสนับสนุนด้านตลาดและเงินทุน แต่หากยังต้องเผชิญกับกติกาทางการค้าที่ไม่เท่าเทียม ก็ยากที่จะเติบโตได้อย่างยั่งยืน

ความเป็นธรรมที่ต้องผลักดันประกอบด้วยการใช้กฎระเบียบที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ การลดความเหลื่อมล้ำด้านเงื่อนไขการเข้าถึงแหล่งทุน การสร้างโอกาสให้ SME เข้าร่วมการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอย่างเท่าเทียม และการป้องกันไม่ให้มาตรการสนับสนุนของรัฐบิดเบือนกลไกตลาดจนเกิดความได้เปรียบเสียเปรียบระหว่างผู้ประกอบการ

national-sme-growth-stage-standard-SPACEBAR-Photo03.jpg

ผลักดันแก้ปัญหาสภาพคล่อง SME ด้วยกติกาการชำระเงิน 45 วัน

หนึ่งในแนวทางที่สภา SME ให้ความสำคัญ คือการแก้ปัญหาการชำระเงินล่าช้าระหว่างคู่ค้าทางธุรกิจ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อกระแสเงินสดของผู้ประกอบการรายเล็ก โดยเฉพาะกรณีที่ SME ต้องส่งมอบสินค้าและบริการให้บริษัทขนาดใหญ่ แต่กลับต้องรอรับชำระเงินเป็นเวลานาน

สุปรีย์กล่าวถึงแนวทางกำหนดกรอบระยะเวลาการชำระเงินทางการค้า โดยเสนอให้ภาคการค้าและการผลิตมีระยะเวลาชำระเงินไม่เกิน 45 วัน และภาคเกษตรกรรมไม่เกิน 30 วัน เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการได้รับเงินกลับมาเร็วขึ้นและสามารถนำไปหมุนเวียนในกิจการได้

พร้อมทั้งให้ความสำคัญกับการใช้กลไกตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 และการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อจัดการกรณีที่เกิดพฤติกรรมทางการค้าที่เอาเปรียบผู้ประกอบการรายย่อย

แนวคิดดังกล่าวสะท้อนว่า การช่วยเหลือ SME ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเพิ่มเงินทุนให้ผู้ประกอบการเสมอไป แต่สามารถเริ่มจากการทำให้ธุรกิจได้รับเงินจากการขายสินค้าและบริการตามเวลาที่ควรได้รับ ซึ่งจะช่วยลดภาระการกู้ยืม ลดต้นทุนทางการเงิน และเพิ่มโอกาสในการนำเงินไปลงทุนเพื่อขยายกิจการ 

ใช้กลไกกฎหมายการแข่งขันทางการค้า สร้างความเป็นธรรมให้ SME

สำหรับการผลักดัน Access to Fairness สภา SME มองว่าจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือกับหน่วยงานกำกับดูแล โดยเฉพาะคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) เพื่อให้การคุ้มครองผู้ประกอบการไม่ได้หยุดอยู่เพียงการกำหนดหลักการ แต่สามารถนำไปสู่การดำเนินการเมื่อเกิดกรณีการเอาเปรียบทางการค้าได้จริง

สภา SME จึงต้องการทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการประสานและเชื่อมโยงผู้ประกอบการที่ได้รับผลกระทบกับหน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมาย เพื่อให้สามารถตรวจสอบข้อเท็จจริงและดำเนินการตามกระบวนการที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนช่วยให้ผู้ประกอบการได้รับความเป็นธรรมและรักษาสิทธิทางเศรษฐกิจของตนเอง

ขณะเดียวกัน การสร้างความเป็นธรรมต้องครอบคลุมทั้งการเข้าถึงตลาด การเข้าถึงแหล่งทุน และการดำเนินธุรกิจภายใต้กติกาเดียวกัน โดยไม่ปล่อยให้ผู้ประกอบการรายใหญ่มีอำนาจต่อรองจนกลายเป็นข้อจำกัดต่อการเติบโตของ SME

เป้าหมายไม่ใช่แค่ทำให้ SME อยู่รอด แต่ต้องเติบโตจนแข่งขันระดับโลกได้

สุปรีย์เน้นย้ำว่า การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ต้องไม่หยุดอยู่เพียงการนำเสนอ Framework หรือการปรับนิยามผู้ประกอบการ แต่ต้องนำไปสู่การเปลี่ยนกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) ในการทำงานของภาครัฐ โดยเปลี่ยนจากการให้ความช่วยเหลือแบบเหมารวม มาเป็นการทำหน้าที่พี่เลี้ยง (Mentor) ที่เข้าใจความต้องการของธุรกิจในแต่ละช่วงการเติบโต

หน่วยงานที่เข้ามาสนับสนุนจึงควรเปลี่ยนแปลงไปตาม Stage ของธุรกิจ ตั้งแต่เครือข่ายชุมชนและหน่วยงานส่งเสริมผู้ประกอบการในระยะเริ่มต้น ไปจนถึงหน่วยงานด้านนวัตกรรม อุตสาหกรรม ตลาดทุน และกลไกการค้าระหว่างประเทศในระยะที่ธุรกิจมีความพร้อมมากขึ้น

หัวใจสำคัญคือการออกแบบนโยบายที่สามารถวัดผลได้จริง ว่าผู้ประกอบการได้รับการยกระดับจาก Stage หนึ่งไปสู่อีก Stage หนึ่งมากน้อยเพียงใด และสามารถสร้างธุรกิจที่มีความสามารถในการแข่งขันได้ด้วยศักยภาพของตนเอง ไม่ใช่พึ่งพาการอุดหนุนจากภาครัฐเพียงอย่างเดียว

ท้ายที่สุด เป้าหมายของการพัฒนา SME ไทยจึงไม่ใช่การทำให้ผู้ประกอบการอยู่ในสถานะ SME ไปตลอด แต่คือการสร้างระบบนิเวศที่เปิดโอกาสให้ธุรกิจเติบโต ก้าวข้ามข้อจำกัดเดิม ขยายกิจการจนกลายเป็นบริษัทขนาดใหญ่ และแข่งขันในระดับภูมิภาคและตลาดโลกได้

เพราะความสำเร็จของนโยบาย SME ไม่ควรวัดจากจำนวนครั้งที่รัฐออกมาตรการช่วยเหลือ แต่วัดจากจำนวนผู้ประกอบการที่สามารถเติบโตและยืนหยัดได้ด้วยความสามารถในการแข่งขันของตัวเอง

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์


สภา SME เสนอ 7 Growth Stage รื้อโครงสร้างธุรกิจไทย ปลดล็อกผู้ประกอบการ