ประเทศไทย เข้าใกล้  “รัฐรักษาการ” เปิดโผหน่วยงานรัฐ  เบอร์หนึ่งแค่ “รักษาการ”

ประเทศไทยมีหน่วยงานของรัฐกี่แห่งที่ผู้บริหารสูงสุดยังเป็นเพียง “รักษาการ”? คำถามนี้อาจดูเรียบง่าย แต่เมื่อค้นหาข้อมูลกลับพบว่า ไม่มีหน่วยงานใดรวบรวมข้อมูลดังกล่าวไว้เป็นระบบ ทั้งที่การมีผู้บริหารรักษาการอาจส่งผลต่อการตัดสินใจเชิงนโยบาย การอนุมัติโครงการ และความต่อเนื่องของการบริหารองค์กร

จากการตรวจสอบข้อมูลของหน่วยงานภาครัฐหลายประเภท ทั้งส่วนราชการ องค์การมหาชน รัฐวิสาหกิจ องค์กรอิสระ และหน่วยงานตามกฎหมายเฉพาะ พบว่าอย่างน้อยมีหลายหน่วยงานที่ยืนยันได้ว่าผู้บริหารสูงสุดยังดำรงตำแหน่งในฐานะ “รักษาการ”

ประกอบด้วย

สำนักงานคณะกรรมการ กิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม (กสทช.)

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (DGA) องค์การมหาชน มี รักษาการผู้อำนวยการใหญ่ ทำหน้าที่บริหารองค์กรในช่วงรอการแต่งตั้งผู้ดำรงตำแหน่งตัวจริง

สำนักงานกิจการยุติธรรม (OJA) มี รักษาการผู้อำนวยการสำนักงานกิจการยุติธรรม ทำหน้าที่หัวหน้าส่วนราชการ

สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล (DEPA)

กองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) มี รักษาการเลขาธิการ ระหว่างกระบวนการสรรหาผู้ดำรงตำแหน่งถาวร

สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางขนาดย่อม (สสว.)

สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ ประเทศไทยไม่มีฐานข้อมูลกลางที่แสดงสถานะผู้บริหารของหน่วยงานรัฐทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน หรือองค์กรอิสระ ส่งผลให้การตรวจสอบว่าหน่วยงานใดมีผู้บริหารรักษาการ ต้องอาศัยการค้นหาจากเว็บไซต์ของแต่ละหน่วยงาน รวมถึงประกาศคณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษาเป็นรายกรณี

ผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารภาครัฐมองว่า การปล่อยให้ตำแหน่งผู้บริหารสูงสุดว่างเป็นเวลานาน อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพการบริหาร โดยเฉพาะหน่วยงานที่ต้องตัดสินใจเรื่องงบประมาณ การจัดซื้อจัดจ้าง หรือการกำหนดนโยบายระยะยาว แม้ว่ากฎหมายจะให้อำนาจผู้รักษาการดำเนินงานได้ แต่ในทางปฏิบัติ หลายองค์กรเลือกชะลอการตัดสินใจในเรื่องสำคัญจนกว่าจะมีผู้บริหารตัวจริง

อีกประเด็นที่น่าจับตาคือ ในช่วงปี 2568–2569มีหลายหน่วยงานที่กระบวนการสรรหาผู้บริหารใช้เวลานาน เนื่องจากขั้นตอนการสรรหา การพิจารณาของคณะกรรมการ และการเสนอแต่งตั้งต่อคณะรัฐมนตรีหรือผู้มีอำนาจตามกฎหมาย ทำให้เกิดภาวะ “รักษาการ” ต่อเนื่องหลายเดือน

สถานการณ์ดังกล่าว สะท้อนช่องว่างด้านธรรมาภิบาลของภาครัฐ เพราะแม้จะมีการกำหนดหลักเกณฑ์การสรรหาและแต่งตั้งผู้บริหารขององค์การมหาชน รัฐวิสาหกิจ และหน่วยงานของรัฐไว้อย่างชัดเจน แต่ยังไม่มีผู้บริหาร ระดับสูงตัวจริงที่จะทำหน้าที่ขับเคลื่อนงานสำคัญไปข้างหน้าอย่างเต็มภาคภูมิ

นอกจากนี้ การไม่มีระบบติดตามสถานะตำแหน่งผู้บริหารระดับสูงแบบรวมศูนย์ ทำให้ประชาชนไม่สามารถตรวจสอบได้ง่ายว่าหน่วยงานใดกำลังอยู่ในช่วงรักษาการ และตำแหน่งดังกล่าวว่างมาแล้วเป็นเวลานานเพียงใด

จึงเป็นคำถามสำคัญว่า ถึงเวลาหรือยังที่ประเทศไทยควร ส่งรรหาผู้บริหารที่มีคุณสมบัติ วิสัยทัศน์ ความโปร่งใส หรือธรรมาภิบาล เพื่อมาขับเคลื่อนงานสำคัญขององค์กร รวมถึงมี “ฐานข้อมูลผู้บริหารภาครัฐ” แสดงสถานะการดำรงตำแหน่ง วันครบวาระ ผู้รักษาการ และความคืบหน้าการสรรหา เพื่อยกระดับความโปร่งใสและให้ประชาชนสามารถติดตามการบริหารงานของรัฐได้อย่างแท้จริง