ภาวะเศรษฐกิจและการเมืองโลกที่มีความอ่อนไหวและผันผวนสูง การพึ่งพาตลาดมหาอำนาจหลักเพียงไม่กี่แห่งกลายเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่ประเทศไทยไม่สามารถมองข้ามได้อีกต่อไป จากข้อมูลยุทธศาสตร์การค้าต่างประเทศ ไทยส่งออกไปยังสหรัฐอเมริกากว่า 20% และจีนกว่า 10% ในขณะที่สัดส่วนการส่งออกไปยังสหภาพยุโรป (EU) อยู่ที่ประมาณ 7.7% เหตุนี้เอง นโยบายหลักของรัฐบาลไทยจึงมุ่งเน้นการกระจายความเสี่ยงด้วยการเปิดประตูการค้าใหม่ๆ และยกระดับกติกาสากลให้ทันสมัย เพื่อดึงดูดการลงทุนและสร้างภูมิคุ้มกันให้ภาคธุรกิจไทยอย่างยั่งยืน
การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์คู่ขนานระหว่างการเจรจาข้อตกลงการค้าเสรีไทย-สหภาพยุโรป (EU-FTA) และการเตรียมความพร้อมเข้าเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) จึงถูกวางเป็นวาระแห่งชาติที่ต้องเร่งดำเนินการ โดยมีเป้าหมายสร้างความเชื่อมั่น ปรับปรุงมาตรฐานภายในประเทศ และขยายโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยในเวทีการค้าโลก
ยกระดับมาตรฐานไทยในการสมัคร OECD ควบคู่การเจรจา EU-FTA
คุณวีระพงษ์ ประภา ผู้แทนการค้าไทย ได้เปรียบเทียบกระบวนการเข้าเป็นสมาชิก OECD กับระบบคอมพิวเตอร์อย่างน่าสนใจว่า กฎหมายและระเบียบปฏิบัติของไทยที่ล้าสมัยเปรียบเหมือนซอฟต์แวร์เก่าที่จำเป็นต้องได้รับการ ‘อัปเกรด’ และ ‘รีบูท’ ให้ทันสมัย การปรับเข้าสู่มาตรฐานสากลของ OECD จึงเป็นเสมือนเครื่องมือช่วยยกระดับโครงสร้างกฎเกณฑ์ภายในประเทศให้มีความน่าเชื่อถือ
ความเกี่ยวโยงระหว่าง OECD และ EU-FTA ถูกมองเป็นเหมือน ‘ปีกของนกตัวเดียวกัน’ ที่ต้องขับเคลื่อนไปพร้อมกัน เนื่องจากสหภาพยุโรปประกอบด้วย 27 ประเทศสมาชิก และมีผู้บริโภคสูงถึง 450 ล้านคน ที่สำคัญคือ 22 ประเทศในสหภาพยุโรปเป็นสมาชิก OECD ดังนั้น การที่ไทยปรับกติกาและมาตรฐานตามแนวทาง OECD จึงทำให้ไทยพูดภาษาเดียวกับยุโรป สร้างแต้มต่อทางการค้าและความไว้วางใจแก่นักลงทุนต่างชาติอย่างมีนัยสำคัญ
“มาตรฐาน OECD หนึ่งมันจะเกิดความไว้วางใจ เพราะเวลาที่กฎของเขากับกฎของเรามีความใกล้เคียงกันมากขึ้น แน่นอนว่านักลงทุน เขาต้องการความมั่นใจว่าสิ่งที่เข้ามาลงทุนในประเทศไทย สิ่งที่กำลังตัดสินใจตรงนี้เป็นประโยชน์กับเขาด้วย เป็นวินวินของทั้ง 2 ฝ่าย อันนี้ผมก็เลยคิดว่ามันเป็นสิ่งที่เป็นมาตรฐานที่ไทยเราสามารถกลับมาพัฒนาได้ ส่วนตัว FTA เอง หลายๆ chapter มันสอดคล้องกันมากๆ เพราะฉะนั้นเหมือนเราพูดง่าย ๆ ว่ายิงปืนนัดเดียวได้นก 2 ตัว ก็คือเข้าเป็นสมาชิก OECD แล้วก็เข้าเกณฑ์การเจรจาการค้าข้อตกลงการค้าเสรีกับ EU-FTA ไปด้วย”
โอกาสใหม่ทางการค้าและบริบท FTA สมัยใหม่
ข้อตกลง EU-FTA ฉบับนี้ถือเป็นข้อตกลงการค้าเสรีสมัยใหม่ (Modern FTA) ซึ่งครอบคลุมมิติที่ไทยไม่เคยเจรจาใน FTA ฉบับก่อนๆ โดยมุ่งเน้นเรื่องเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) เศรษฐกิจดิจิทัล ภาคบริการ และมาตรฐานความยั่งยืน โดยสินค้าและบริการเป้าหมายของไทยที่มีศักยภาพในตลาดยุโรป ได้แก่
- สินค้าเกษตรและอาหารแปรรูปมูลค่าสูง เช่น ข้าวหอมมะลิ น้ำตาล แป้งมันสำปะหลัง และอาหารจำเป็นในชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นที่ต้องการสูงในยุโรป
- พลังงานสีเขียวและเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ เปิดรับการถ่ายทอดเทคโนโลยี (Technology Transfer) และดึงดูดการลงทุนในพลังงานสะอาดที่มีราคาถูกลง
- ภาคบริการและเศรษฐกิจดิจิทัล เป็นครั้งแรกที่สร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยจับมือเป็นพันธมิตรเทคโนโลยีกับบริษัทชั้นนำในยุโรป
นอกจากนี้ ในการเจรจายังมีการเปิดตลาดการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐให้เกิดการแข่งขันที่โปร่งใสและเป็นธรรมมากขึ้น ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยให้ธุรกิจไทยสามารถเข้าร่วมการประกวดราคาในยุโรปได้ แต่ยังช่วยยกระดับธรรมาภิบาลและความโปร่งใสในระบบการจัดซื้อจัดจ้างของไทยเองด้วย
ความท้าทายเชิงโครงสร้างและการปฏิรูปกฎหมาย
แม้โอกาสทางการค้าจะมหาศาล แต่ความท้าทายสำคัญของประเทศไทยคือโครงสร้างกฎระเบียบภายในประเทศ ปัจจุบันไทยมีกฎหมายและระเบียบข้อบังคับมากกว่าแสนฉบับ ซึ่งหลายฉบับมีความซ้ำซ้อน ล้าสมัย และสร้างภาระต้นทุนเวลาแก่ผู้ประกอบการ เช่น การขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจที่อาจต้องใช้เอกสารเป็นสิบๆ ใบ กลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่บั่นทอนความสามารถในการแข่งขัน
คุณวีระพงษ์ กล่าวว่า ในการแก้ปัญหานี้รัฐบาลได้เร่งรัดการปฏิรูปกฎหมายและลดขั้นตอนทางราชการ โดยนำกรอบแนวคิด RUPA ซึ่งอ้างอิงจากรายงานองค์การการค้าโลก (WTO) มาปรับใช้ โดย R - Repair (ซ่อมแซม) แก้ไขกฎระเบียบที่ชำรุดหรือไม่เอื้อต่อการทำธุรกิจอย่างเป็นธรรม U - Update (อัปเดต) ปรับปรุงกฎหมายให้ทันสมัย รองรับเทคโนโลยีและเศรษฐกิจสีเขียว P - Preserve (รักษาไว้) คงไว้ซึ่งกฎหมายที่ดี มีประสิทธิภาพ และเป็นประโยชน์ต่อสังคม และ A - Adapt (ปรับเปลี่ยน) ปรับตัวให้เท่าทันความเสี่ยง สภาพภูมิอากาศ และความเปลี่ยนแปลงของโลก
การเตรียมความพร้อมของ SME เพื่อไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
คุณวีระพงษ์ กล่าวถึง SME ว่าประเทศไทยมีผู้ประกอบการ SME คิดเป็น 99% ของภาคธุรกิจทั้งหมด และมีเกษตรกรมากกว่า 20 ล้านคน การเปิดเสรีทางการค้าจึงต้องดำเนินไปอย่างรอบคอบเพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อคนตัวเล็กตัวน้อย โดยผู้แทนการค้าไทยได้เน้นย้ำคติการทำงาน 3 ประการ ได้แก่ ข้อแรกการกระจายความเสี่ยง แล้วเปิดตลาดใหม่ๆ ข้อที่ 2 การจัดการกับกฎกติกาภายในประเทศให้มีความทันสมัย และความไว้วางใจได้ หรือมีการคาดการณ์ได้มากขึ้น และข้อที่ 3 คือไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง โดยทำความเข้าใจข้อจำกัดและพิจารณาว่าจะสามารถพลิกวิกฤตให้กลายเป็นโอกาสได้อย่างไร
ผู้แทนการค้าไทย ได้แนะนำ SME ในการเตรียมความพร้อมเพื่อยกระดับมาตรฐานโดยเริ่มจาก รู้จักตนเอง โดยผู้ประกอบการต้องประเมินสถานะธุรกิจของตนเองเพื่อค้นหาช่องว่างในโมเดลธุรกิจ เช่น ด้านมาตรฐานสิ่งแวดล้อม สิทธิแรงงาน และบัญชี โดยอาศัยเครื่องมือประเมินของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) และมีการวางแผนที่ดี จากนั้นต้องรู้จักตลาดและคู่แข่ง ศึกษาความต้องการของผู้บริโภคและคู่แข่งในยุโรปเพื่อวางยุทธศาสตร์เจาะตลาด และปรับปรุงมาตรฐานสินค้าให้ตรงตามข้อกำหนดของสหภาพยุโรป และสุดท้ายวางยุทธศาสตร์การผลิตให้มีความทันสมัยมากขึ้น มีการปรับใช้ระบบดิจิทัลและเทคโนโลยี
“ผมจะพูดมาตลอดว่าคนที่จะมาพาร์ทเนอร์กับประเทศไทยก็ต้องเข้าใจ เข้าใจในบริบทของประเทศไทยด้วย เข้าใจว่าเกษตรกรไทยมีความท้าทายอะไร เข้าใจว่า SME ไทยมีโอกาสตรงไหน เพราะไม่อย่างนั้นผมก็คิดว่า การเจรจาการค้า มันก็จะเป็นการเจรจาการค้าแบบลำเอียง ผมจะพูดเสมอว่าถ้าผู้แทนการค้า กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศและตัวแทนรัฐบาลไปเจรจาการค้าและประเทศไทยเสียผลประโยชน์ เรานั่งอยู่เมืองไทยดีกว่า เราไม่จำเป็นต้องไปทำสิ่งนี้”
การสนับสนุน SME จากภาครัฐและกองทุน FTA
ภาครัฐอยู่ระหว่างการประเมินบทบาทและวางโครงสร้างใหม่ของ กองทุน FTA เพื่อขจัดข้อจำกัดเดิม และทำให้กองทุนสามารถเข้าไปสนับสนุนทางการเงิน การปรับตัว และการเปลี่ยนผ่านทางธุรกิจของ SME และเกษตรกรได้อย่างตรงเป้าหมาย
“ที่รัฐบาลเตรียมในการที่จะช่วยสนับสนุนอันแรกเลย ก็คือรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างรอบด้าน อันที่ 2 ตอนนี้เรากำลังดำเนินการ ดูรูปแบบการจัดตั้งกองทุน FTA ซึ่งกองทุน FTA ถามว่าปัจจุบันนี้มีไหม ปัจจุบันนี้มีอยู่ อยู่ที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ก็มี กระทรวงพาณิชย์ก็มี ที่สำนักงานเศรษฐกิจ สสว. ที่ดูแลด้าน SME ก็มี แต่ปัจจุบันนี้ข้อจำกัดก็คือว่าเราจะทำอย่างไรให้กองทุนนี้สามารถที่จะเข้าไปช่วยสนับสนุนได้อย่างตรงเป้ามากขึ้น เพราะฉะนั้น การทำ study หรือว่า การทำ mapping ตัวนี้ มันมีความสำคัญมาก เพื่อที่จะให้เป็นกองทุนในการปรับ แล้วก็เปลี่ยนผ่าน แน่นอนว่าในขณะเดียวกันการเจรจาเปิดตลาด เราก็เจรจาแบบค่อยเป็นค่อยไปเช่นเดียวกัน ไม่ใช่อย่างที่ผมเรียนว่าไปเจรจามาปุ๊บ เปิดตลาดปั๊บ ผู้บริโภคผู้ผลิตในประเทศไทยก็จะปรับตัวไม่ทัน ตรงนี้ก็เลยคิดว่ามันเป็นองคาพยพที่จะต้องไปคู่กัน” คุณวีระพงษ์ กล่าว
การเจรจา EU-FTA และการเข้าเป็นสมาชิก OECD ไม่ใช่เพียงเรื่องของการลดภาษี แต่คือการยกกระดับโครงสร้างประเทศในทุกมิติ คณะทำงานเจรจาของไทยจึงยึดถือหลักการสำคัญ 3 ประการในการทำงาน คือ ความเร็ว คุณภาพ และความชอบธรรม เพื่อให้การเปิดตลาดเกิดผลประโยชน์สูงสุดแก่ประเทศชาติ
ไทยไม่จำเป็นต้องเป็นเพียงผู้เดินตามกฎกติกาโลก แต่สามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในการร่วมกำหนดทิศทาง กติกาสมัยใหม่ ผ่านการเจรจาอย่างมียุทธศาสตร์ที่เข้าใจบริบทของเกษตรกรและ SME ไทยอย่างแท้จริง การเตรียมพร้อมตั้งแต่วันนี้จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะเปลี่ยนความท้าทายให้กลายเป็นโอกาสที่ยั่งยืนของเศรษฐกิจไทยในเวทีโลก
