ไปรษณีย์ 140 ปี โทรเลข-จดหมาย หายไปไหน?

ลืมแล้วหรือยัง? 4 สิงหาคม 2426 คือวันที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.5) ทรงริเริ่มจัดตั้งการไปรษณีย์ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศสยาม ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบกิจการไปรษณีย์ในสมัยแรก คือ ‘กรมไปรษณีย์’ มีสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการกรมไปรษณีย์เป็นพระองค์แรก

กิจการไปรษณีย์ระยะแรก เป็นการทดลองให้บริการที่ครอบคลุมเฉพาะในกรุงเทพฯ เท่านั้น แต่เมื่อทุกอย่างเริ่มลงตัว จึงขยายสู่พื้นที่สมุทรปราการและนครเขื่อนขันธ์ (พระประแดง ในปัจจุบัน) เมื่อ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2428 และขยายต่อไปจนถึงเชียงใหม่ในเดือนตุลาคมของปีเดียวกัน 

จากนั้นเป็นต้นมา ก็มีวิวัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงมาอย่างต่อเนื่อง 

• 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2428 เริ่มให้บริการไปรษณีย์ระหว่างประเทศ หลังไทยเข้าเป็นสมาชิกสหภาพสากลไปรษณีย์ด้วยแล้ว 
• ปี พ.ศ. 2441 กรมไปรษณีย์ได้เปลี่ยนชื่อเป็น กรมไปรษณีย์โทรเลข หลังจากมีการควบรวม เอากรมไปรษณีย์ และกรมโทรเลข ซึ่งดูแลงานด้านโทรเลขเข้าด้วยกัน เมื่อ พ.ศ. 2483 ได้มีการเปิด ที่ทำการไปรษณีย์กลาง ขึ้นบนถนนเจริญกรุง เขตบางรัก และใช้เป็นที่ทำการของกรมไปรษณีย์โทรเลข 
• ปี พ.ศ. 2520 ได้เปลี่ยนโครงสร้างมาเป็นรัฐวิสาหกิจ ใช้ชื่อว่า ‘การสื่อสารแห่งประเทศไทย’ (กสท.)  
• และเมื่อ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2546 มีการปรับโครงสร้างอีกครั้งตามนโยบายแปรรูปรัฐวิสาหกิจ โดยแยกการสื่อสารแห่งประเทศไทย เป็น บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด (ปณท.) และบริษัท กสท โทรคมนาคม จำกัด (มหาชน) ซึ่งปัจจุบัน บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด เป็นผู้ดูแลบริการด้านไปรษณีย์ทั้งหมด มีสำนักงานใหญ่ที่ถนนแจ้งวัฒนะ

จากวันนั้น ถึงวันนี้ เป็นเวลาถึง 140 ปีมาแล้ว แน่นอนว่า โลกเปลี่ยนมากมาย ทำให้ไปรษณีย์ไทยต้องเปลี่ยนตามและรวมถึงการถูกดิสรัปไปไม่น้อย โดยบริการที่ว่าดีมาก่อนหน้า มาเวลานี้ไม่มีแล้ว มีอะไรบ้าง? 

• จดหมาย... ‘การเขียนจดหมายถึงกัน’ เป็นความคลาสสิกอย่างหนึ่ง มีข้อดีที่ทำให้ผู้คนที่ใช้จดหมายสื่อสารระหว่างกัน “รู้จักการรอคอย” เพราะหลังส่งไปแล้วกว่าบุรุษไปรษณีย์จะทำหน้าที่ส่งจดหมายก็ใช้เวลา 2-5 วัน และยังมีขากลับที่อีกฝ่ายต้องเขียนและส่งมา สรุปรวมใช้เวลาประมาณ 10 วัน แต่แล้วความนิยมนี้ก็หมดไป เมื่อผู้คนรู้จักอินเตอร์เน็ต และใช้การโต้ตอบด้วยจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ (Email) แทน นอกจากนี้ ยังมีโทรศัพท์ ทั้งสาธารณะ และโทรศัพท์เคลื่อนที่ ติดต่อโดยตรงได้ทันทีอีกด้วย  
• ‘โทรเลข’ ซึ่งยกเลิกใช้เมื่อ 1 พฤษภาคม 2551 เหตุเพราะโลกของการสื่อสารง่ายขึ้นมีทั้ง โทรศัพท์เคลื่อนที่ โทรสาร และเทคโนโลยีอื่น จึงปิดจบบริการส่งข้อความสั้น ถึงสั้นมาก ที่ใช้รหัสมอร์ส ในยุคเก่าไปได้เลย 

ทั้งนี้ทั้งนั้น การเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้ เป็นการเปลี่ยนเพื่อไปสู่สิ่งใหม่ที่ดีกว่า ตามยุคสมัยที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เข้ามาช่วยตอบโจทย์การให้บริการนั่นเอง 

แล้วปัจจุบันมีอะไรบ้าง?  
กล่าวได้ว่า ไปรษณีย์ไทยปัจจุบันให้บริการหลากหลาย เช่น  

• ไปรษณีย์ในประเทศ และไปรษณีย์ระหว่างประเทศ 
• บริการขนส่ง (Logistic) เช่น ไปรษณีย์ด่วนพิเศษ โลจิสโพสต์ พัสดุไปรษณีย์ ไปรษณีย์ครบวงจร และบริการกล่องเหมาจ่าย 
• บริการการเงิน เช่น ธนาณัติออนไลน์ บริการชำระเงินผ่านบริการไปรษณีย์ ฯลฯ 
• บริการค้าปลีก เช่น อร่อยทั่วไทย สั่งได้ที่ไปรษณีย์ 
• สินค้าไปรษณีย์ เช่น กล่อง ซอง ของที่ระลึก 
• ตราไปรษณียากรและสิ่งสะสม (แสตมป์) 

อย่างไรก็ตาม การขยายตัวของธุรกิจ E-Commerce เป็นปัจจัยบวกสำคัญที่ผลักดันให้ธุรกิจ Logistic เติบโตมากขึ้น นี่จึงเป็นโจทย์ใหญ่ ที่ทำให้เจ้าพ่อโลจิสติกส์เบอร์ใหญ่ของประเทศ ต้องปรับตัวตลอดเวลาด้วย หลังตลาดนี้มีการแข่งขันแรง โดยไปรษณีย์ไทยวางเป้างานบริการ ที่จะเป็น ‘มากกว่าผู้ให้บริการขนส่ง’ ความหมายคือ ไม่ใช่ว่าไปรษณีย์ไทยไม่ให้ความสำคัญกับธุรกิจขนส่ง ที่เป็นธุรกิจหลักเท่านั้น แต่ไปรษณีย์ไทยยังมีแผนในการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการ เพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันให้ถึงขีดสุดด้วยเช่นกัน