DEFA คือ อะไร เศรษฐกิจดิจิทัลไทยได้อะไร

20 พ.ย. 2569 - 11:30

  • ไทยมีบทบาทประธานคณะเจรจา วางกติกาเชื่อมระบบชำระเงิน เอกสารการค้า Digital ID

  • การไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน เปิดโอกาสธุรกิจไทยเข้าถึงตลาด 10 ประเทศง่ายขึ้น

  • ประโยชน์จะเกิดจริงแค่ไหนขึ้นอยู่กับการนำไปปฏิบัติและความพร้อมของผู้ประกอบการไทย

What-DEFA-What-Thailand-digital-economy-stand-gain-SPACEBAR-Hero.jpg

อาเซียนลงนามความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัล DEFA หลังเจรจานาน 3 ปี โดยไทยมีบทบาทประธานคณะเจรจา วางกติกาเชื่อมระบบชำระเงิน เอกสารการค้า Digital ID และการไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน เปิดโอกาสธุรกิจไทยเข้าถึงตลาด 10 ประเทศง่ายขึ้น แต่ประโยชน์จะเกิดจริงแค่ไหนขึ้นอยู่กับการนำไปปฏิบัติและความพร้อมของผู้ประกอบการไทย

การขายสินค้าให้ลูกค้าในอาเซียนผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์อาจไม่ใช่เรื่องยากอีกต่อไป การทำธุรกิจข้ามประเทศยังมีต้นทุนแฝงจำนวนมาก ตั้งแต่การรับชำระเงิน การยืนยันตัวตนคู่ค้า การจัดทำเอกสาร การส่งข้อมูล ไปจนถึงการปฏิบัติตามกฎระเบียบที่แตกต่างกันในแต่ละประเทศ

ความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน หรือ ASEAN Digital Economy Framework Agreement (DEFA) พยายามแก้ไข โดยประเทศสมาชิกอาเซียนลงนามความตกลงดังกล่าวที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ถือเป็นความตกลงระดับภูมิภาคฉบับแรกของอาเซียนที่มีผลผูกพันทางกฎหมายและมุ่งเน้นเศรษฐกิจดิจิทัล

ความสำเร็จครั้งนี้มีความสำคัญต่อประเทศไทย เพราะไทยทำหน้าที่ประธานคณะเจรจา DEFA และมีบทบาทประสานผลประโยชน์ของประเทศสมาชิกตลอดกระบวนการเจรจาที่เริ่มต้นในปี 2566 ก่อนบรรลุข้อสรุปในเดือนพฤษภาคม 2569

ประเทศไทยจะเปลี่ยนกติกานี้ให้เป็นโอกาสทางเศรษฐกิจได้อย่างไร

SME ไทยมีโอกาสขายสินค้าและบริการได้ทั่วอาเซียน ด้วยต้นทุนที่ต่ำลง

ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดที่สุดคือการลดอุปสรรคในการค้าข้ามพรมแดน โดย DEFA สนับสนุนการใช้เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ลายมือชื่อดิจิทัล ใบแจ้งหนี้อิเล็กทรอนิกส์ และเอกสารการค้าที่สามารถนำไปใช้ต่อระหว่างประเทศได้

ตัวอย่างเช่น ผู้ประกอบการไทยที่ส่งสินค้าไปเวียดนามหรืออินโดนีเซีย อาจไม่ต้องจัดเตรียมเอกสารหลายชุดหรือกรอกข้อมูลเดิมซ้ำในทุกขั้นตอน หากระบบและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยอมรับเอกสารดิจิทัลที่เชื่อมโยงกันได้

ผลที่คาดหวังคือ ลดต้นทุนเอกสาร ลดระยะเวลาทำธุรกรรม และลดภาระงานหลังบ้าน โดยเฉพาะ SME ที่มีบุคลากรและงบประมาณจำกัด

นอกจากนี้ ความตกลงยังครอบคลุมการอำนวยความสะดวกด้านพัสดุและการค้าดิจิทัล ซึ่งจะช่วยให้ธุรกิจขนาดเล็กมีโอกาสขยายตลาดโดยไม่ต้องลงทุนระบบธุรกิจในต่างประเทศด้วยตัวเองทั้งหมด

รับเงินข้ามประเทศง่ายขึ้น เปิดโอกาสธุรกิจไทยขายได้มากกว่าเดิม

อีกหนึ่งอุปสรรคสำคัญของการค้าออนไลน์ระหว่างประเทศคือระบบชำระเงินที่ไม่เชื่อมต่อกัน

DEFA ส่งเสริมการทำงานร่วมกันของระบบชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์และการยืนยันตัวตนดิจิทัล ซึ่งจะช่วยลดความยุ่งยากในการซื้อขายระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบการในภูมิภาค

หากระบบเชื่อมโยงกันได้จริง ผู้ประกอบการไทยจะมีทางเลือกในการรับชำระเงินจากลูกค้าต่างประเทศมากขึ้น ลดขั้นตอนและต้นทุนการทำธุรกรรม และเพิ่มโอกาสให้บริการดิจิทัลของไทยเข้าถึงผู้บริโภคอาเซียน

นี่เป็นโอกาสของทั้งธุรกิจอีคอมเมิร์ซ ฟินเทค แพลตฟอร์มดิจิทัล และผู้ให้บริการระบบชำระเงินของไทย

เปิดทางธุรกิจ Cloud, AI และบริการดิจิทัลไทย ขยายตลาดภูมิภาค

DEFA ให้ความสำคัญกับการไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน (Cross-border Data Flows) และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัล

ธุรกิจ Cloud Computing, Software as a Service (SaaS), AI และผู้ให้บริการวิเคราะห์ข้อมูล จะมีโอกาสให้บริการลูกค้าในหลายประเทศได้สะดวกขึ้น ภายใต้กติกาที่มีความชัดเจนและคาดการณ์ได้มากขึ้น

สาระสำคัญคือการลดข้อจำกัดที่บังคับให้ธุรกิจต้องเก็บข้อมูลไว้ภายในประเทศเสมอไป ในกรณีการโอนข้อมูลเพื่อวัตถุประสงค์ทางธุรกิจตามเงื่อนไขของความตกลง พร้อมกำหนดกรอบคุ้มครองข้อมูลและข้อยกเว้นที่เกี่ยวข้อง

นอกจากนี้ ยังมีหลักประกันเกี่ยวกับการไม่บังคับเปิดเผย Source Code หรือข้อมูลการเข้ารหัสเพื่อเป็นเงื่อนไขในการเข้าสู่ตลาด ซึ่งมีความสำคัญต่อบริษัทเทคโนโลยีและผู้พัฒนาซอฟต์แวร์

เรื่องนี้จึงไม่ได้เป็นประโยชน์เฉพาะร้านค้าออนไลน์ แต่ยังเปิดโอกาสให้บริษัทเทคโนโลยีไทยแข่งขันในตลาดบริการดิจิทัลระดับภูมิภาคได้มากขึ้น

ไทยได้โอกาสดึงดูดการลงทุนเทคโนโลยี และยกระดับ AI กับ Fintech

ความตกลงครอบคลุมความร่วมมือด้านเทคโนโลยีเกิดใหม่ โดยเฉพาะ AI และ Financial Technology รวมถึงการพัฒนามาตรฐานและกติกาที่เกี่ยวข้อง

เมื่อประเทศสมาชิกมีกรอบการทำงานที่สอดคล้องกันมากขึ้น นักลงทุนและบริษัทเทคโนโลยีจะมีความมั่นใจในการพัฒนาบริการและขยายธุรกิจในภูมิภาคมากขึ้น

สำหรับประเทศไทย นี่เป็นโอกาสต่อยอดเป้าหมายการเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจดิจิทัล ทั้งด้าน Data Center, Cloud, AI, Fintech และบริการเทคโนโลยีที่สามารถส่งออกไปยังตลาดอาเซียน

อย่างไรก็ตาม การมีข้อตกลงไม่ได้หมายความว่าเงินลงทุนจะไหลเข้าไทยโดยอัตโนมัติ ไทยยังต้องแข่งขันด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล บุคลากร กฎหมาย และสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ

เพิ่มความเชื่อมั่นดิจิทัล รับมือมิจฉาชีพและภัยไซเบอร์ข้ามชาติ

การเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลมาพร้อมกับความเสี่ยง ทั้งการหลอกลวงออนไลน์ การโจมตีทางไซเบอร์ และการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล

DEFA จึงให้ความสำคัญกับความปลอดภัยทางไซเบอร์ การคุ้มครองผู้บริโภคออนไลน์ และความร่วมมือในการรับมืออาชญากรรมดิจิทัล

รวมถึงการเสริมความมั่นคงของโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคม เช่น สายเคเบิลใต้น้ำ ซึ่งเป็นเส้นทางสำคัญของการรับส่งข้อมูลระหว่างประเทศ

ประโยชน์ต่อไทยคือการยกระดับความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้าน เพราะภัยไซเบอร์และมิจฉาชีพออนไลน์ไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยมาตรการภายในประเทศเพียงอย่างเดียว

หากดำเนินการได้จริง จะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ทั้งผู้บริโภคและภาคธุรกิจในการทำธุรกรรมดิจิทัลข้ามประเทศ

ตลาดเปิดสองทาง ไทยได้โอกาส แต่ต้องรับมือการแข่งขันที่สูงขึ้น

DEFA ไม่ได้เปิดโอกาสให้ธุรกิจไทยออกไปขายในต่างประเทศง่ายขึ้นเพียงฝ่ายเดียว แต่ผู้ประกอบการจากประเทศสมาชิกอื่นก็มีโอกาสเข้าถึงตลาดไทยได้สะดวกขึ้นเช่นกัน

ธุรกิจแพลตฟอร์ม อีคอมเมิร์ซ ซอฟต์แวร์ Cloud และบริการดิจิทัลจากประเทศที่มีความพร้อมสูงกว่า อาจเข้ามาแข่งขันกับผู้ประกอบการไทยมากขึ้น

ขณะเดียวกัน ความตกลงยังมีมิติด้านการแข่งขันทางการค้าและการสร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นธรรม ซึ่งไทยต้องเตรียมความพร้อมด้านกฎระเบียบ การคุ้มครองผู้บริโภค และการกำกับดูแลแพลตฟอร์มต่างชาติ

ความท้าทายจึงอยู่ที่การทำให้ SME ไทยใช้ประโยชน์จากตลาดที่เปิดกว้างขึ้นได้จริง ไม่ใช่เพียงเปิดทางให้ธุรกิจขนาดใหญ่และแพลตฟอร์มต่างชาติเข้ามาแข่งขันได้ง่ายกว่าเดิม

DEFA ไม่ใช่เส้นชัย จับตาไทยเปลี่ยนกติกาเป็นผลประโยชน์จริง

อีกเรื่องที่ต้องติดตามคือกำหนดการมีผลบังคับใช้ โดยข้อมูลจากกระทรวงการค้าและอุตสาหกรรมสิงคโปร์ระบุว่า DEFA จะมีผล 180 วันหลังการลงนาม ซึ่งหากนับจากวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 จะอยู่ราวกลางเดือนพฤษภาคม 2570

ขณะที่การนำไปปฏิบัติจริงยังต้องอาศัยการประสานงานของประเทศสมาชิก การปรับระบบเทคโนโลยี และการดำเนินมาตรการที่เกี่ยวข้องในแต่ละประเทศ โดยตัวบทความตกลงฉบับสมบูรณ์มีกำหนดเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์สำนักเลขาธิการอาเซียนในช่วงต้นปี 2570

ประเทศไทยต้องเร่งทำอย่างน้อย 3 ด้าน

ปรับกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการค้าออนไลน์ การชำระเงิน การคุ้มครองข้อมูล และธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ให้สอดคล้องกับพันธกรณี

พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและเชื่อมระบบ Digital ID, e-Payment และเอกสารการค้ากับประเทศสมาชิก

เตรียมผู้ประกอบการ โดยเฉพาะ SME ให้มีความรู้ เครื่องมือ และทักษะดิจิทัลเพื่อใช้ประโยชน์จากตลาดอาเซียน

ข้อมูลจากการศึกษาที่อาเซียนรับรองในช่วงเตรียมการเจรจาประเมินว่า หาก DEFA ดำเนินการได้สำเร็จ เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนมีโอกาสขยายตัวแตะ 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573

ตัวเลขนี้เป็นโอกาสทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค ไม่ใช่ผลประโยชน์ที่ประเทศไทยจะได้รับโดยอัตโนมัติ

ความสำเร็จของ DEFA สำหรับไทยจึงไม่ได้วัดจากการที่ไทยเป็นประธานคณะเจรจาหรือเป็นหนึ่งในประเทศผู้ลงนามเท่านั้น แต่ต้องวัดว่า SME ไทยส่งสินค้าและบริการไปขายในอาเซียนได้ง่ายขึ้นจริงหรือไม่ ต้นทุนธุรกรรมลดลงแค่ไหน ธุรกิจเทคโนโลยีไทยขยายตลาดได้มากขึ้นหรือไม่ และไทยสามารถดึงดูดการลงทุนดิจิทัลเข้าประเทศได้เพียงใด

DEFA อาจทำให้อาเซียนกลายเป็นตลาดดิจิทัลเดียวกันมากขึ้น แต่ประเทศที่จะได้ประโยชน์สูงสุด คือประเทศที่เตรียมธุรกิจ กฎหมาย และโครงสร้างพื้นฐานพร้อมก่อน

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์