เปิดตำนาน ‘ประตูผี’ ความเชื่อเรื่องศพ ถึงพระแก้วมรกต จนถึงย่านของอร่อย

นักท่องเที่ยว และคนไทย รู้จัก ‘ย่านประตูผี’ ถนนสำราญราษฎร์ ในฐานะแหล่งร้านอาหารมีชื่อ ทั้งร้านผัดไทย ร้านเจ๊ไฝ อยากกินของอร่อยต้องมา Ghost Gate หรือ “ประตูผี”

ประตูผี คืออะไร?

ประตูเก่าๆ ข้างวัดเทพธิดาราม ที่รู้จักกันดีในชื่อ “ประตูผี” มาจากความเชื่อเกี่ยวกับเมืองในสมัยโบราณ ที่จะไม่ทำพิธีปลงศพหรือเผาศพในเมือง ถ้ามีคนตาย แล้วเจ้าของร่างนั้นไม่ใช่เจ้านายเชื้อพระวงศ์ จะต้องเอาศพออกไปทำพิธีนอกกำแพงเมือง ประตูผีที่เรากล่าวถึงก็คือ แนวกำแพงเมืองเดิม ใกล้ป้อมมหากาฬ

ความจริงแล้วช่องทางนำร่างคนตายออกจากกำแพงเมืองชั้นในไม่ได้มีแค่ประตูผีตรง สำราญราษฎร์ แต่มีอีกหลายช่องทางตามมุมกำแพงเมืองของกรุงเทพฯ เพราะถ้ามีประตูเดียว คนที่อยู่คนละทิศคงต้องเอาศพอ้อมเมือง ก็จะยุ่งกันไปหมด

เหตุที่ประตูผีตรงนี้ถูกกล่าวถึงมากที่สุด เพราะเป็นช่องทางหลักที่รองรับการปลงศพด้วยการทำเมรุปูนเอาไว้ระหว่างวัดสระเกศกับชุมชนบ้านบาตร และเหนือสิ่งอื่นใด ประตูแห่งนี้ถูกกำหนดให้ตรงกำตำแหน่งของ พระแก้วมรกต

ช่องทางที่เอาศพออกจากเมืองถือเป็นช่องทางอัปมงคล นำของที่ไม่เป็นที่ต้องการออกไป ขณะเดียวกันเมื่อเป็นประตูก็ย่อมเปิดรับของทั้งดีและไม่ดี จึงมีความเชื่อว่า

ประตูผีสำหรับคนตาย ประตูเมืองจะลงคาถาอาคมป้องกันภูตผีปีศาจ วิญญาณร้าย อัปมงคล และความชั่วร้าย ไม่ให้เข้ามาในเมือง

ด้วยเหตุนี้จึงสร้างให้ประตูพระอุโบสถวัดพระแก้วตรงกับประตูผีพอดี เพื่อข่ม ป้องกัน ขับไล่ไม่ให้อาถรรพ์ไม่ดีเข้าสู่เมือง

ดังนั้นถ้าเอาแผนที่เมืองมาวางแล้วลากเส้นตรงจากประตูพระอุโบสถวัดพระแก้ว ออกมาทางกำแพงเมืองเดิม ประตูผีจะตรงกับโบสถ์วัดพระแก้วพอดี

เราไม่ได้เล่าเรื่องนี้แบบคิดเอาเอง  อาจารย์พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้เชี่ยวชาญโบราณคดี อธิบายไว้ว่า

แนวคิดเรื่องให้พระแก้วมรกตคุ้มครองเมืองเพิ่งจะหมดไปตอนรัชกาลที่ 4 เมื่อเมืองขยายตัวออกไป มีวัด มีศาสนสถานของหลายศาสนาเกิดขึ้น แนวคิดการปกป้องเมืองที่ต้องให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์อยู่ตรงกับทางเข้าออกของสิ่งที่อัปมงคลก็เปลี่ยนไป

เมื่อเมรุปูนถูกทุบ ทางออกของร่างก็ไม่ต้องผ่านประตูผีแล้ว การป้องกันสิ่งไม่ดีได้รับการดูแลด้วยพระสยามเทวาธิราช เทวดาประจำเมือง

สิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ และยืนยงคงอยู่ในวันนี้คือ ร้านของกิน