ทุกวันที่ 26 มิถุนายนนักเรียนไทยจำนวนมากคงคุ้นเคยกันดีกับภาพเดียวกันในโรงเรียน นั่นคือช่วงเช้าที่มีทั้งการแต่งกลอน ท่องบทอาขยาน แต่งกายตามตัวละครจากวรรณคดี และในเวลาใกล้เคียงกันก็มีการเดินรณรงค์ ชูป้าย หรือจัดนิทรรศการต่อต้านยาเสพติด
หลายคนอาจสงสัยว่าสุนทรภู่กับยาเสพติดเกี่ยวข้องกันอย่างไร ทำไมสองเรื่องที่ดูเหมือนอยู่คนละโลกถึงถูกนำมาจัดรวมอยู่ในวันเดียวกันแทบทุกโรงเรียน
คำตอบง่ายๆ คือ วันที่ 26 มิถุนายนเป็นวันสำคัญของทั้งสองเรื่องอยู่แล้วก่อนหน้า
วันดังกล่าวเป็นวันคล้ายวันเกิดของ “สุนทรภู่” กวีเอกของไทย ผู้สร้างผลงานระดับตำนาน พระอภัยมณี และ นิราศภูเขาทอง จนได้รับการยกย่องจาก UNESCO ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกด้านวรรณกรรม ขณะเดียวกันวันที่ 26 มิถุนายนยังเป็น “วันต่อต้านยาเสพติดโลก” ที่องค์การสหประชาชาติกำหนดขึ้นเพื่อรณรงค์ให้ทุกประเทศตระหนักถึงผลกระทบของยาเสพติดต่อสุขภาพและสังคม
เมื่อวันสำคัญทั้งสองตรงกันโรงเรียนไทยจึงค่อยๆ พัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมร่วมกันจนกลายเป็นธรรมเนียมที่เห็นกันมานานหลายสิบปี
แต่เหตุผลไม่ได้มีแค่เรื่องวันซึ่งตรงกันเท่านั้น
ในมุมของการศึกษาครูจำนวนมากมองว่าผลงานของสุนทรภู่ไม่ได้สอนแค่ภาษาไทยแต่ยังสอดแทรกเรื่องการใช้ชีวิต การยับยั้งชั่งใจ การเลือกคบเพื่อน และผลของการตัดสินใจผิดพลาดซึ่งล้วนเป็นทักษะที่เชื่อมโยงกับการป้องกันยาเสพติดได้โดยตรง
นั่นจึงเป็นเหตุผลที่หลายโรงเรียนเลือกใช้กิจกรรมสร้างสรรค์อย่างการแต่งกลอน การแสดงละคร หรือการประกวดสื่อรณรงค์มาเป็นเครื่องมือพูดถึงปัญหายาเสพติดแทนการบรรยายหรือการสั่งสอนเพียงอย่างเดียว
อีกเหตุผลหนึ่งคือเรื่องการบริหารจัดการ การจัดงานใหญ่สองครั้งในช่วงเวลาใกล้กันย่อมใช้งบประมาณ บุคลากร และเวลาเรียนมากกว่า การรวมกิจกรรมไว้ในวันเดียวจึงช่วยให้โรงเรียนสามารถใช้เวทีเดียว ระบบเสียงชุดเดียว และสร้างกิจกรรมที่ครอบคลุมทั้งด้านภาษา คุณธรรม และทักษะชีวิตไปพร้อมกัน
ที่น่าสนใจคือเมื่อมองในเชิงสัญลักษณ์วันสุนทรภู่และวันต่อต้านยาเสพติดีต่างมีความเชื่อมโยงกันอย่างคาดไม่ถึง ด้านหนึ่งคือการเฉลิมฉลองพลังของภาษา ความรู้ และปัญญา ขณะที่อีกด้านคือการเตือนถึงภัยที่อาจบั่นทอนศักยภาพของเยาวชนและสังคม
ดังนั้นวันที่ 26 มิถุนายนในโรงเรียนไทยจึงไม่ใช่แค่วันที่มีสองกิจกรรมมาอยู่รวมกันเพราะความบังเอิญของปฏิทิน แต่เป็นวันที่สะท้อนถึงความพยายามของระบบการศึกษาในการเชื่อมโยงวรรณกรรม วัฒนธรรม และการสร้างภูมิคุ้มกันทางสังคมให้กับเด็กไทยไปพร้อมกัน
พูดอีกแบบหนึ่งเสียงท่องกลอนของสุนทรภู่และเสียงรณรงค์ต่อต้านยาเสพติดที่ดังอยู่บนเวทีเดียวกันในทุกปีอาจเป็นภาพสะท้อนว่าการศึกษาไม่ได้มีหน้าที่เพียงให้ความรู้ แต่ยังต้องช่วยเตรียมเยาวชนให้พร้อมรับมือกับโลกความจริงด้วยเช่นกัน
