แชมพูอาบน้ำหมา คนเอามาสระผมได้จริงไหม?
กลายเป็นคำถามชวนสงสัยในกลุ่มเฟซบุ๊กเกี่ยวกับการดูแลผิว เมื่อสมาชิกคนหนึ่งตั้งกระทู้ขอคำแนะนำเรื่อง ผมมันง่าย สระผมเพียงวันเดียวก็กลับมามันอีก แม้จะพยายามสระถึงสามรอบ เป่าผมให้แห้ง และบำรุงเฉพาะปลายผมแล้วก็ตาม ก่อนจะมีสมาชิกอีกคนเข้ามาแบ่งปันประสบการณ์ที่หลายคนอาจคาดไม่ถึงนั่นคือการนำแชมพูอาบน้ำสุนัขมาใช้สระผมตัวเอง
เจ้าของความคิดเห็นเล่าว่า จุดเริ่มต้นมาจากการอาบน้ำให้สุนัขแล้วรู้สึกว่าแชมพูมีกลิ่นหอมจึงลองนำมาสระผมตัวเอง ก่อนพบว่าผลลัพธ์ค่อนข้างถูกใจ ทั้งความรู้สึกสะอาด ผมไม่มันเร็ว และไม่มีกลิ่นอับเหมือนที่ผ่านมา ประสบการณ์ดังกล่าวอาจทำให้คนที่มีปัญหาผมมันสนใจอยากทดลองบ้าง แต่คำถามสำคัญคือ แชมพูที่ผลิตมาสำหรับสุนัขเหมาะกับการใช้บนหนังศีรษะของคนจริงหรือไม่?
ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่าความมันบนหนังศีรษะเกิดจากต่อมไขมันที่ผลิตน้ำมันตามธรรมชาติเพื่อช่วยปกป้องผิวหนังและเส้นผม โดยแต่ละคนมีการผลิตน้ำมันไม่เท่ากัน จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่บางคนเพิ่งสระผมเมื่อวานทำไมวันนี้รู้สึกว่าผมมันอีกแล้ว ส่วนการใช้แชมพูสุนัขแล้วรู้สึกว่าผมมันน้อยลงอาจเป็นเพราะสูตรดังกล่าวชะล้างไขมันได้ดีสำหรับผู้ใช้คนนั้น แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าแชมพูสุนัขช่วยลดการผลิตน้ำมันจากต่อมไขมันได้จริง
แล้วผิวหนังของคนกับสุนัขต่างกันแค่ไหน? งานวิจัยปี 2021 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Veterinary Dermatology ศึกษาสุนัขสุขภาพดี 77 ตัว พบว่าค่า pH ของผิวหนังสุนัขอายุมากกว่า 12 สัปดาห์ อยู่ในช่วง 4.40–8.18 และมีความแตกต่างตามตำแหน่งของร่างกาย ขณะที่ผิวหนังมนุษย์โดยทั่วไปมีความเป็นกรดอ่อนๆ ความแตกต่างนี้เป็นเหตุผลหนึ่งที่ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวของคนและสัตว์อาจต้องออกแบบต่างกัน อย่างไรก็ตามค่า pH ของผิวหนังสุนัขไม่ได้เท่ากันทุกตัว และไม่ได้หมายความว่าแชมพูสุนัขทุกยี่ห้อจะมีค่า pH สูงเสมอไป
อีกหนึ่งงานศึกษาที่น่าสนใจคือ The Shampoo pH can Affect the Hair: Myth or Reality? ตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Trichology ปี 2014 ซึ่งตรวจวัดค่า pH ของแชมพูสำหรับคน 123 ผลิตภัณฑ์ พบว่ามีค่าตั้งแต่ 3.5–9.0 โดยผู้วิจัยอธิบายว่า แชมพูที่มีความเป็นด่างสูงอาจเพิ่มแรงเสียดทานระหว่างเส้นผม ส่งผลให้ผมพันกัน ชี้ฟู หรือเกิดความเสียหายได้ง่ายขึ้น แต่สิ่งสำคัญคือ งานศึกษานี้ไม่ได้ทดลองนำแชมพูสุนัขมาใช้กับคน จึงไม่สามารถนำผลมาฟันธงว่าแชมพูสุนัขทุกชนิดทำให้ผมเสียได้เช่นกัน
สำหรับคนที่ผมมันง่ายจนต้องสระผมทุกวัน งานวิจัยปี 2021 เรื่อง The Impact of Shampoo Wash Frequency on Scalp and Hair Conditions อาจช่วยคลายความกังวลได้ โดยการศึกษาพฤติกรรมของชาวจีน 1,500 คน พบว่ากลุ่มที่สระผมสัปดาห์ละ 5–6 ครั้งมีความพึงพอใจต่อสภาพผมและหนังศีรษะค่อนข้างดี ขณะที่การทดลองอีกส่วนหนึ่งกับอาสาสมัคร 60 คน พบว่าการสระผมทุกวันด้วยแชมพูที่ใช้ในการศึกษาไม่พบความเสียหายต่อเส้นผมจากการสระบ่อยตามตัวชี้วัดที่ตรวจสอบ ทั้งนี้ งานวิจัยดังกล่าวได้รับทุนจากบริษัทผลิตสินค้าอุปโภคบริโภค และศึกษาในกลุ่มคนเอเชียที่ไม่มีโรคหนังศีรษะเฉพาะ จึงไม่ควรนำผลไปใช้กับทุกสภาพเส้นผมโดยไม่พิจารณาความแตกต่างของแต่ละคน
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือแชมพูสุนัขสูตรกำจัดเห็บหมัด หรือสูตรยารักษาโรคผิวหนัง เพราะอาจมีสารออกฤทธิ์ที่ไม่ได้ออกแบบมาให้ใช้กับมนุษย์ ตัวอย่างเช่น เอกสารฉลากผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดสำหรับสุนัขที่เผยแพร่โดยสำนักงานคุ้มครองสิ่งแวดล้อมสหรัฐอเมริกา (EPA) ระบุส่วนผสมอย่าง Permethrin และ Piperonyl Butoxide พร้อมคำเตือนเรื่องการระคายเคืองดวงตาและการแพ้จากการสัมผัสผิวหนังซ้ำๆ โดยกำหนดให้ใช้ผลิตภัณฑ์กับสุนัขเท่านั้น แม้แชมพูสุนัขทั่วไปจะไม่ได้มีส่วนผสมเหล่านี้ทุกชนิด แต่ก็เป็นเหตุผลว่าทำไมจึงไม่ควรหยิบแชมพูสัตว์มาใช้โดยไม่ตรวจสอบฉลาก
ส่วนใครที่มีปัญหาผมมันง่าย สถาบันโรคผิวหนังแห่งสหรัฐอเมริกา หรือ American Academy of Dermatology (AAD) แนะนำให้เลือกความถี่ในการสระผมตามสภาพเส้นผมและหนังศีรษะ หากมีผมตรงและหนังศีรษะมันมากสามารถสระผมทุกวันได้ โดยควรเน้นทำความสะอาดบริเวณหนังศีรษะ ไม่จำเป็นต้องขยี้แชมพูตลอดความยาวเส้นผม และใช้ครีมนวดบริเวณปลายผมเพื่อลดความแห้ง หากมีอาการคัน แดง เป็นสะเก็ด หรือมีรังแคร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนัง เพราะอาจเป็นปัญหาหนังศีรษะที่ต้องได้รับการดูแลเฉพาะทาง
สุดท้ายแล้วการนำแชมพูอาบน้ำสุนัขมาสระผม ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดอันตรายกับทุกคนทันทีที่ใช้ แต่ก็ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพียงพอที่จะยืนยันว่าเป็นวิธีแก้ผมมันที่ปลอดภัยและได้ผลดีกว่าแชมพูสำหรับมนุษย์ หากเผลอใช้แล้วเกิดอาการระคายเคืองควรล้างออกและหยุดใช้ทันที โดยเฉพาะสูตรกำจัดเห็บหมัดที่ควรขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์เมื่อสัมผัสผิดวิธี เพราะสิ่งที่ใช้แล้วได้ผลกับคนหนึ่งอาจไม่ได้เหมาะกับทุกคน และการมีผมมันง่ายก็ไม่ได้แปลว่าต้องมองหาวิธีแปลกใหม่เสมอไป บางครั้งการเลือกแชมพูให้เหมาะกับหนังศีรษะและสระผมอย่างถูกวิธีก็อาจเป็นคำตอบที่เรียบง่ายและปลอดภัยกว่า
