หลายคนอาจมองว่ากลิ่นตดเป็นเพียงเรื่องชวนขำหรือความน่ารำคาญชั่วครั้งชั่วคราว แต่ความจริงแล้วกลิ่นไม่พึงประสงค์สามารถส่งผลต่อทั้งร่างกายและจิตใจได้มากกว่าที่คิด
นักวิทยาศาสตร์อธิบายว่าระบบการรับกลิ่นของมนุษย์ถูกพัฒนาขึ้นผ่านวิวัฒนาการเพื่อทำหน้าที่เป็น ‘สัญญาณเตือนภัย’ โดยเฉพาะกลิ่นที่เกี่ยวข้องกับของเสีย อาหารเน่าเสียหรือสิ่งที่อาจเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรค เมื่อสมองรับรู้กลิ่นเหล่านี้ร่างกายมักจะตอบสนองโดยอัตโนมัติ ไม่ว่าจะเป็นการเบือนหน้าหนี รู้สึกขยะแขยงหรืออยากออกห่างจากต้นตอของกลิ่นให้เร็วที่สุด
นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมกลิ่นตดบางครั้งถึงไม่ได้แค่ทำให้รู้สึก ‘เหม็น’ แต่ยังทำให้หลายคนรู้สึกคลื่นไส้หรือพะอืดพะอมได้จริงๆ งานวิจัยพบว่ากลิ่นไม่พึงประสงค์สามารถกระตุ้นระบบประสาทที่เชื่อมโยงระหว่างสมองกับระบบทางเดินอาหาร ส่งผลให้เกิดอาการเวียนหัว ปวดศีรษะหรือรู้สึกอยากอาเจียนในบางกรณี
ความรุนแรงของผลกระทบไม่ได้ขึ้นอยู่กับกลิ่นเพียงอย่างเดียวแต่ยังเกี่ยวข้องกับการรับรู้ของแต่ละคนด้วย ยิ่งเรารู้สึกว่ากลิ่นนั้นน่ารังเกียจหรือกังวลกับมันมากเท่าไหร่สมองก็ยิ่งตอบสนองรุนแรงมากขึ้นเท่านั้น นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนถึงแทบทนกลิ่นตดไม่ได้ขณะที่บางคนกลับไม่รู้สึกเดือดร้อนอะไรเลย
ที่น่าสนใจคือมนุษย์ไม่ได้ปรับตัวกับกลิ่นเหม็นได้ง่ายดายอย่างที่หลายคนคิด แม้จะต้องเผชิญกับกลิ่นเดิมซ้ำๆ เป็นเวลานานกลิ่นไม่พึงประสงค์ก็ยังสามารถสร้างความรำคาญและความเครียดได้ ต่างจากกลิ่นหอมหรือกลิ่นทั่วไปที่สมองมักคุ้นเคยจนแทบไม่รับรู้ถึงการมีอยู่ของมัน
แม้เรื่องทั้งหมดจะฟังดูเป็นข่าวร้ายสำหรับคนที่ต้องเจอกับ ‘อาวุธชีวภาพ’ ในที่สาธารณะอยู่บ่อยๆ แต่ก็มีข้อดีอยู่เล็กน้อย เพราะการที่เรายังสามารถรับรู้กลิ่นได้ดี แสดงให้เห็นว่าระบบการรับกลิ่นยังทำงานเป็นปกติซึ่งถือเป็นส่วนสำคัญของสุขภาพโดยรวม งานวิจัยหลายชิ้นยังพบอีกว่าผู้ที่สูญเสียการรับกลิ่นมักมีคุณภาพชีวิตลดลง และอาจมีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพบางอย่างในระยะยาวมากกว่าคนทั่วไป
ครั้งต่อไปที่ต้องเผชิญกับกลิ่นตดจนต้องกลั้นหายใจหรือรีบเดินหนีอาจไม่ใช่เพราะคุณเรื่องมากเกินไป แต่เป็นเพราะสมองกำลังทำหน้าที่ตามสัญชาตญาณที่สั่งสมมานับแสนปีเพื่อปกป้องเราจากสิ่งที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพนั่นเอง
