กลายเป็นเรื่องที่ ‘คนไทย’ ให้ความสนใจอย่างมาก หลังปรากฎภาพของ ‘อนุทิน ชาญวีรกูล’ นายกรัฐมนตรีของไทย อยู่เคียงข้าง ‘โดนัลด์ ทรัมป์’ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ในการลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างไทย-สหรัฐฯ (Agreement on Reciprocal Trade: ART) เมื่อวานนี้ (18 พ.ย.) เพราะเป็นสิ่งที่ ‘รัฐบาลไทย’ ต้องชี้แจงรายละเอียดให้ชัดว่า การลงนามนี้มีผลอย่างไร? โดยเฉพาะข้อผูกพันทางการค้าและผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับเศรษฐกิจไทย
แม้ ‘รัฐบาลไทย’ จะยืนยันว่า การลงนามครั้งนี้ ยังไม่ใช่ความตกลง ART ฉบับสมบูรณ์ แต่เป็นเพียงการยืนยันว่า การเจรจาในสาระสำคัญได้ข้อสรุปแล้ว แต่ประเด็นที่ตามมาคือ ขั้นตอนหลังจากนี้จะดำเนินไปอย่างไร โดยเฉพาะกระบวนการตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 ที่กำหนดให้หนังสือสัญญาบางประเภทต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อน

ส่อง 5 ขั้นตอน ก่อนลงนาม ART ฉบับสมบูรณ์
รัฐบาลและกระทรวงพาณิชย์ จะต้องเดินหน้าจัดทำรายละเอียดทางกฎหมายของความตกลงให้ครบถ้วน ก่อนเข้าสู่กระบวนการภายในประเทศ ดังนี้
- ‘ไทยและสหรัฐฯ’ร่วมกันตรวจสอบถ้อยคำทางกฎหมายและรายละเอียดข้อผูกพัน โดยเฉพาะเรื่องภาษี การเปิดตลาด และเงื่อนไขทางการค้า ให้มีความชัดเจนตรงกัน
- กระทรวงพาณิชย์เสนอร่างความตกลง ART ต่อคณะรัฐมนตรี เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบในการลงนามอย่างเป็นทางการ
- เปิดรับฟังเสียงจากภาคเอกชน เกษตรกร ผู้ประกอบการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินผลกระทบและนำข้อเสนอแนะมาประกอบการพิจารณา
- หากความตกลงเข้าข่ายหนังสือสัญญาที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญมาตรา 178 ก็ต้องผ่านกระบวนการดังกล่าว ก่อนดำเนินการให้มีผลผูกพันอย่างเป็นทางการ
- เมื่อทั้งสองประเทศดำเนินกระบวนการภายในครบถ้วน จึงเข้าสู่ขั้นตอนการลงนามและการมีผลใช้บังคับตามเงื่อนไขที่กำหนด
สำหรับรัฐธรรมนูญ มาตรา 178ได้วางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับหนังสือสัญญาที่รัฐบาลต้องเสนอรัฐสภาให้ความเห็นชอบ โดยครอบคลุมกรณีที่อาจส่งผลกระทบต่ออาณาเขตหรือสิทธิอธิปไตยของไทย กรณีที่ต้องออกพระราชบัญญัติเพื่อให้เป็นไปตามหนังสือสัญญา กรณีที่มีผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม การค้า หรือการลงทุนอย่างกว้างขวาง รวมถึงหนังสือสัญญาที่เกี่ยวข้องกับการค้าเสรี การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และการสูญเสียสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติ
และนี่เองที่ทำให้ การเสนอกรอบ ART ต่อ ‘รัฐสภา’ จะกลายเป็นอีกหนึ่งด่านสำคัญ
4 ประโยชน์ที่ ‘รัฐบาล’ ย้ำ แต่ ‘ฝ่ายค้าน’ ก็ยังคาใจ
ในมุมของรัฐบาล การบรรลุข้อสรุปการเจรจา ART มีความสำคัญต่อการรักษาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของไทย ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงนโยบายภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของประเทศไทย พร้อมชูประโยชน์ 4 ด้าน ได้แก่
- สร้างความชัดเจน ลดความไม่แน่นอนด้านมาตรการทางการค้า เพิ่มความเชื่อมั่นให้ภาคธุรกิจและนักลงทุน
- รักษาตลาดส่งออกไทยในสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่ง
- เพิ่มโอกาสให้สินค้าไทยได้รับอัตราภาษีที่สามารถแข่งขันกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาค
- ขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ ทั้งการค้า การลงทุน เทคโนโลยี นวัตกรรม และการอำนวยความสะดวกทางการค้า
แต่แม้รัฐบาลจะพยายามสื่อสารถึงประโยชน์ของการเจรจา แต่สิ่งที่ยังเป็นคำถามคือ รายละเอียดของข้อแลกเปลี่ยนและเงื่อนไขที่ไทยต้องยอมรับนั้น “มีอะไรบ้าง”โดยเฉพาะประเด็นการเปิดตลาดสินค้าให้สหรัฐฯ ซึ่งอาจส่งผลต่อผู้ประกอบการและภาคเกษตรกรรมภายในประเทศ
ประเด็นนี้เอง ทำให้ ‘ฝ่ายค้าน’ เริ่มขยับ โดย ‘ศิริกัญญา ตันสกุล’ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ตั้งข้อสังเกตว่า การลงนามแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้ ยังไม่มีรายละเอียดชัดเจนให้ทราบ แตกต่างจากบางประเทศในภูมิภาคที่เปิดเผยกรอบรายละเอียดเกี่ยวกับอัตราภาษีและเงื่อนไขทางการค้าไว้ค่อนข้างชัดเจน
อีกประเด็นที่ ‘ศิริกัญญา’ หยิบยกขึ้นมาคือ การที่ ‘ทรัมป์’ ประกาศรายละเอียดว่า ฝ่ายสหรัฐฯ จะได้รับสิทธิประโยชน์ด้านภาษีจากไทยในอัตราศูนย์ ขณะที่ฝ่ายไทยยังไม่ได้ทักท้วงคำกล่าวนั้นอย่างชัดเจน จึงทำให้เกิดข้อสงสัยว่า ข้อสรุปที่ไทยและสหรัฐฯ ประกาศร่วมกันนั้น มีรายละเอียดและข้อผูกพันอย่างไรกันแน่ และประเทศไทยจะได้เปรียบหรือเสียเปรียบในการเจรจาครั้งนี้มากน้อยเพียงใด
ฝ่ายค้านจะเป็นแค่ ‘ตรายาง’ ในกระบวนการ ม.178 หรือไม่?
แม้รัฐธรรมนูญมาตรา 178 จะเปิดช่องให้ ‘รัฐสภา’ เข้ามามีส่วนร่วมในการพิจารณาหนังสือสัญญาที่มีผลกระทบสำคัญต่อประเทศ แต่ในมุมของ ‘ฝ่ายค้าน’ กลับมองว่า กระบวนการดังกล่าวอาจไม่ได้มีอำนาจต่อรองมากเท่าที่ควร
‘ศิริกัญญา’ ประเมินว่า “การนำกรอบข้อตกลง ART เข้าสู่รัฐสภา อาจกลายเป็นเพียงพิธีกรรม” เพราะฝ่ายค้านไม่สามารถเข้าไปเปลี่ยนแปลงรายละเอียดที่รัฐบาลเจรจาไว้ได้มากนัก เรื่องนี้ กลายเป็นโจทย์สำคัญให้กับ ‘ฝ่ายค้าน’ ว่า จะทำอย่างไรให้กระบวนการตรวจสอบตามมาตรา 178 ไม่ใช่แค่การรับทราบข้อมูลแต่สามารถทำหน้าที่ตรวจสอบเนื้อหาข้อตกลงอย่างจริงจัง
อีกมุมที่ต้องจับตาคือ ต้นเดือน ธ.ค.2569 จะมีศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลแบบ 5 วันรวด ‘ฝ่ายค้าน’ จะนำประเด็นนี้ ไปต่อยอดเป็นเครื่องมือทางการเมืองหรือไม่? แม้ ‘ศิริกัญญา’ จะยังไม่ฟันธงว่า น้ำหนักจะเพียงพอสำหรับนำไปซักฟอกหรือไม่ เนื่องจากยังไม่มีรายละเอียดความตกลงฉบับสมบูรณ์ แต่ยืนยันว่า ‘ฝ่ายค้าน’ ได้เก็บข้อมูลสำหรับการอภิปรายไม่ไว้วางใจมาแล้วต่อเนื่อง
ท้ายที่สุด การเจรจา ART จะกลายเป็นบททดสอบ ‘รัฐบาลอนุทิน’ เรื่องความโปร่งใสและการต่อรองผลประโยชน์ประเทศ ขณะที่ ‘ฝ่ายค้าน’ ก็ต้องพิสูจน์บทบาทของตัวเองให้ได้ว่า จะสามารถใช้กลไก ‘รัฐสภา’ ตรวจสอบข้อตกลงที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทยได้มากน้อยแค่ไหน เพราะเรื่องสำคัญนี้ ไม่ใช่แค่เรื่องของ ‘ฝ่ายค้าน-รัฐบาล’ แต่นี่คือเรื่องของผลประโยชน์ทั้งประเทศและคนไทยทุกคน




