เปิดระเบียบ กกต. เงินบริจาคให้พรรค ต้องเข้าบัญชีไหนกันแน่? เงินเข้าผิดบัญชี เสี่ยงอะไรบ้าง?

จาก ‘มูลนิธิ’ ส่งไม้ต่อสู่ ‘พรรคการเมือง’

จากประเด็นสุดฮอตในสังคมก่อนหน้านี้ อย่างการเปิดรับบริจาคเงินเข้า ‘มูลนิธิ’ ต่างๆ โยงมาจนถึงการรับบริจาคเงินของ ‘พรรคการเมือง’ เพื่อช่วยเหลือประชาชนที่ประสบภัยพิบัติจนได้ เมื่อหลายฝ่ายเริ่มจับตา หลังเกิดข้อสงสัยเกี่ยวกับ ‘ช่องทาง’ การรับเงินบริจาค โดยเฉพาะกรณีเปิดรับบริจาคผ่านเพจหรือช่องทางออนไลน์ ทว่าบัญชีปลายทางกลับเป็น ‘บัญชีบุคคลธรรมดา’ ไม่ใช่บัญชีอย่างเป็นทางการของพรรคการเมือง จนเกิดข้อสงสัยว่า การดำเนินการเช่นนี้ เข้าข่ายผิดกฎหมายหรือไม่ และจะมีผลร้ายแรงถึงขั้นยุบพรรคได้หรือไม่

ระเบียบ กกต. กำหนดชัด ‘เงินบริจาคต้องเข้าบัญชีพรรค’

งานนี้ ต้องถึงขั้นกางกฎหมายมาพิจารณาเรื่องหลักเกณฑ์การรับบริจาค ก็พบว่า ไม่นานมานี้ กรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้เผยแพร่ ระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2569 ในราชกิจจานุเบกษา เพื่อปรับปรุงหลักเกณฑ์ให้สอดคล้องกับ พ.ร.ป.ว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยกำหนดให้มีผลใช้บังคับเมื่อพ้น 30 วันนับแต่วันประกาศ และยกเลิกระเบียบฉบับเดิม พ.ศ. 2563 รวมถึงฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

พบ ‘หลักเกณฑ์การรับบริจาค’ ในหมวด 5 ส่วนที่ 3 กำหนดให้หัวหน้าพรรคการเมืองและเหรัญญิกพรรคเปิดบัญชีเงินฝากกับธนาคารพาณิชย์ โดย “แยกบัญชีรับบริจาค” ออกจาก “บัญชีปกติ” ของพรรคอย่างชัดเจน

นอกจากนี้ ‘บัญชีรับบริจาค’ ยังต้องใช้ชื่อว่า ‘พรรค (ชื่อพรรคการเมือง) (เพื่อการบริจาค)’ และต้องแจ้งหมายเลขบัญชี พร้อมจำนวนเงินที่เปิดบัญชีต่อนายทะเบียนพรรคการเมืองภายใน 7 วันนับแต่วันที่เปิดบัญชี

กล่าวง่ายๆ ก็คือ เงินที่ประชาชนประสงค์บริจาคให้พรรคการเมืองจะต้องเข้าสู่ระบบบัญชีรับบริจาคของพรรคตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่การโอนเข้าบัญชีส่วนตัวของบุคคลอื่น ไม่ว่าจะ กรรมการบริหารพรรค หรือบัญชีที่ไม่ได้เป็นบัญชีรับบริจาคอย่างเป็นทางการของพรรค

รับเงินแล้ว ต้องบันทึก-ส่งต่อ-ตรวจสอบได้

นอกจากการกำหนด ‘บัญชีรับบริจาค’ แล้ว ระเบียบ กกต.ยังวางขั้นตอนการรับเงินไว้อย่างชัดเจน โดยกรณีได้รับบริจาคเป็นเงินสด ผู้รับบริจาคต้องนำเงินฝากเข้าบัญชีธนาคารภายใน 7 วัน นับแต่วันที่ได้รับบริจาค ส่วนการรับบริจาคเป็นเช็คหรือตั๋วแลกเงิน จะถือเป็นเงินบริจาคเมื่อไม่มีการปฏิเสธการจ่ายเงิน ขณะเดียวกัน ผู้รับบริจาคต้องจัดทำบันทึกการรับบริจาคตามแบบที่ กกต. กำหนดให้แล้วเสร็จภายใน 3 วัน และส่งบันทึกพร้อมเงินหรือทรัพย์สินที่ได้รับให้แก่พรรคการเมืองภายใน 7 วันนับแต่วันที่ได้รับบริจาคกรณีเป็นทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดที่ไม่สามารถนำส่งให้พรรคได้ ผู้รับบริจาคต้องแจ้งรายละเอียดให้พรรคทราบ พร้อมออกใบเสร็จรับเงินหรือใบรับบริจาคตามประเภท และจัดส่งให้ผู้บริจาคภายใน 15 วัน

ส่วน‘พรรคการเมือง’มีหน้าที่จัดทำบัญชีรายรับจากการบริจาค โดยต้องระบุชื่อและที่อยู่พรรค ชื่อผู้บริจาคและผู้รับบริจาค วันเดือนปีที่รับบริจาค รายละเอียด จำนวนเงินหรือมูลค่าทรัพย์สิน รวมถึงเอกสารอ้างอิงและลายมือชื่อหัวหน้าพรรคกับเหรัญญิกพรรค เพื่อให้สามารถตรวจสอบเส้นทางการเงินได้

ใครบริจาคได้บ้าง? วงเงินเท่าไร?

สำหรับ ‘คุณสมบัติของผู้บริจาค’ และ ‘เพดานวงเงิน’ กำหนดให้บุคคลธรรมดาต้องเป็นผู้มีสัญชาติไทยและแสดงหลักฐานเลขประจำตัวประชาชน ส่วนกรณีนิติบุคคลต้องจดทะเบียนในประเทศไทย และมีผู้ถือหุ้นสัญชาติไทยไม่น้อยกว่าร้อยละ 51

ผู้บริจาคแต่ละรายสามารถบริจาคให้พรรคการเมืองได้ไม่เกิน 10 ล้านบาทต่อพรรคต่อปี หากนิติบุคคลบริจาคเกิน 5 ล้านบาท ต้องแจ้งให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นทราบในการประชุมครั้งถัดไป ขณะที่พรรคการเมืองต้องประกาศเปิดเผยรายชื่อผู้บริจาคเงินเกิน 5,000 บาทต่อสาธารณะ พร้อมจัดส่งรายงานและหลักฐานให้ กกต. ตรวจสอบ

เงินไม่เข้าบัญชีพรรค เสี่ยงผิดมาตรา 72 หรือไม่?

สำหรับข้อสงสัยสำคัญว่า หากพรรคการเมืองเชิญชวนให้ประชาชนร่วมบริจาค แต่บัญชีปลายทางกลับเป็นบัญชีบุคคลธรรมดา จะเข้าข่ายความผิดหรือไม่ เรื่องนี้ต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงและพฤติการณ์ ตลอดจนการดำเนินการตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด ซึ่งในมาตรา 72 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยพรรคการเมือง บัญญัติ “ห้ามพรรคการเมืองและผู้ดำรงตำแหน่งในพรรคการเมืองรับบริจาคเงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใด โดยรู้หรือควรจะรู้ว่าได้มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย หรือมีเหตุอันควรสงสัยว่า มีแหล่งที่มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย”นอกจากนี้ ยังอาจมีประเด็นเกี่ยวข้องกับ พ.ร.บ.ควบคุมการเรี่ยไร พ.ศ. 2487 รวมถึงความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนตามประมวลกฎหมายอาญา หรือความผิดตามกฎหมายฟอกเงิน หากข้อเท็จจริงปรากฏว่า มีพฤติการณ์และองค์ประกอบความผิดครบถ้วน

อย่างไรก็ตาม การรับบริจาคผ่านบัญชีบุคคลธรรมดาหรือการไม่ปฏิบัติตามขั้นตอนการรับบริจาค ไม่ได้หมายความว่า จะเป็นความผิดตามมาตรา 72 หรือ มีผลให้ยุบพรรคโดยอัตโนมัติ แต่ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงและองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องก่อน

‘พรรคการเมือง’ ช่วยผู้ประสบภัยได้ แต่ต้องอยู่ในกรอบกฎหมาย

อีกประเด็นที่น่าสนใจ คือขอบเขตการนำเงินไปช่วยเหลือประชาชน ‘ระเบียบของ กกต.’ มีหลักเกณฑ์และเพดานวงเงินที่กำหนด อย่างกรณีที่สส.ช่วยเหลือประชาชนในเขตเลือกตั้งของตัวเอง สามารถใช้จ่ายได้ไม่เกิน 300,000 บาทต่อโอกาส ส่วนการช่วยเหลือในนามพรรคการเมืองกำหนดวงเงินไม่เกิน 3,000,000 บาท หากใช้จ่ายเกินกว่าที่กำหนด ส่วนที่เกินจะต้องนำไปรวมคำนวณเป็นค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้งครั้งถัดไป

จากกรณีการรับบริจาคของ ‘มูลนิธิ’ ที่กลายเป็นประเด็นสังคม มาจนถึงการรับบริจาคของ ‘พรรคการเมือง’ สะท้อนให้เห็นว่า ไม่ว่าจะเป็น ‘องค์กรสาธารณกุศล’ หรือ ‘สถาบันทางการเมือง’ การเปิดรับเงินที่มาจากประชาชน ย่อมมาพร้อมกับความรับผิดชอบในการบริหารจัดการเงินเหล่านั้น โดยเฉพาะพรรคการเมืองที่มีกฎหมายกำกับไว้ชัดเจน ตั้งแต่การรับเงินให้ถูกช่องทาง การจัดทำบัญชีให้ถูกต้อง และการใช้จ่ายให้ตรงตามวัตถุประสงค์ เพราะเมื่อประชาชน ‘ไว้วางใจ’ มอบเงินให้แล้ว ‘พรรคการเมือง’ ก็ยิ่งต้องแสดงให้เห็นว่า ‘เงินทุกบาททุกสตางค์’ ถูกนำไปใช้เพื่อประโยชน์ของประชาชนอย่างแท้จริง