‘มิน อ่อง หล่าย’ เยือนไทย 6-7 ส.ค.2569 ไทยได้อะไร? เดิมพันความมั่นคงหรือความชอบธรรม

‘มิน อ่อง หล่าย’ เยือนไทย 6-7 ส.ค. 2569 ไทยได้อะไร…ทำไมโลกจับตา

การเดินทางเยือนไทยอย่างเป็นทางการของ พลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ในฐานะ “ประธานาธิบดีเมียนมา” ระหว่างวันที่ 6-7 สิงหาคม 2569 ไม่ใช่เพียงข่าวการทูตธรรมดา แต่เป็นเหตุการณ์ที่สะเทือนสมดุลภูมิรัฐศาสตร์อาเซียน เพราะนี่คือการต้อนรับผู้นำที่ยังถูกหลายประเทศตะวันตกไม่ยอมรับความชอบธรรม อีกทั้งยังเป็นเป้าหมายของคำร้องขอหมายจับจากศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) จึงเกิดคำถามคือ ไทยกำลัง “มอบความชอบธรรม” ให้ผู้นำเมียนมา หรือกำลังเลือกใช้ Realpolitik เพื่อแก้ปัญหาความมั่นคงของตัวเอง

กำหนดการเยือนไทยครั้งประวัติศาสตร์

สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ยืนยันว่า มิน อ่อง หล่าย จะเดินทางเยือนไทยระหว่างวันที่ 6-7 สิงหาคม โดยจะพบนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ที่กรุงเทพฯ

นี่ถือเป็น การเยือนไทยครั้งแรกนับตั้งแต่เขาก้าวขึ้นเป็น “ประธานาธิบดีพลเรือน” เมื่อเดือนเมษายน 2569 แม้ก่อนหน้านี้เคยมาไทยแล้วครั้งหนึ่งช่วงต้นปี 2568 ในฐานะผู้นำรัฐบาลทหาร เพื่อร่วมประชุมสุดยอด BIMSTEC หลังเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในเมียนมา

ก่อนมาไทย มิน อ่อง หล่าย ได้เดินสายเยือนหลายประเทศมาแล้ว ทั้งอินเดีย จีน และลาว ตามลำดับ ซึ่งนักวิเคราะห์อิสระด้านเมียนมา เดวิด แมทธีสัน ให้ความเห็นกับ AFP ว่าการรุกทางการทูตเพื่อดันเมียนมากลับเข้าสู่เวทีอาเซียนครั้งนี้เป็นเรื่อง “สถานะล้วนๆ” (pure status) สำหรับมิน อ่อง หล่าย

วาระการหารือ…ไม่ใช่แค่พิธีการ

จากคำแถลงของรัฐบาลไทย การเจรจาระหว่างสองผู้นำในวันที่ 6 สิงหาคม จะประกอบด้วยการหารือทวิภาคี และการพูดคุยแบบ “Four-Eyes” (หารือส่วนตัวสองต่อสอง) ก่อนพบสภาธุรกิจไทย-เมียนมา 

โดยประเด็นหลักที่จะหยิบยกขึ้นหารือ ได้แก่ ปัญหายาเสพติด ตามแนวชายแดน ความมั่นคงชายแดน และการสู้รบที่ส่งผลกระทบมาถึงฝั่งไทย ขบวนการสแกมเมอร์/คอลเซ็นเตอร์ตามแนวชายแดนเมียวดี มลพิษในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ซึ่งจะตั้งคณะทำงานร่วมไทย-เมียนมาตรวจสอบคุณภาพน้ำ การค้าชายแดน โดยเฉพาะด่านแม่สอดที่ยังติดเงื่อนไขและกฎระเบียบทำให้การส่งออก-นำเข้าล่าช้า

ขณะที่มีข้อมูลแรงงานต่างด้าวจากเมียนมาที่ทำงานอยู่ในประเทศไทย จำนวนมากถึง 2,987,988 คน และ ครม. เพิ่งมีมติเมื่อ 14 กรกฎาคม 2569 ต่ออายุใบอนุญาตทำงานให้แรงงานเมียนมา สานต่อมาตรการเดิมที่จะครบกำหนด 11 ธันวาคม 2569 โดยขยายเวลาให้อยู่และทำงานต่อได้อีก 1 ปีไปจนถึง 11 ธันวาคม 2570

วิกฤตเบื้องหลัง 5 ปีแห่งสงครามกลางเมือง

นับตั้งแต่มิน อ่อง หล่าย นำกองทัพยึดอำนาจจากรัฐบาลของออง ซาน ซูจี เมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2564 เมียนมาก็จมดิ่งสู่สงครามกลางเมืองเต็มรูปแบบ ตัวเลขล่าสุด (เดือนกรกฎาคม 2569) จากกลุ่มสิทธิมนุษยชน Fortify Rights ระบุว่า มีผู้เสียชีวิตจากความขัดแย้งทุกฝ่ายรวมแล้วมากกว่า 100,000 คน มีผู้พลัดถิ่นภายในประเทศเกือบ 3.8 ล้านคน ประชาชนต้องการความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมกว่า 16 ล้านคน

นอกจากนี้ กองทัพเมียนมายังคงถูกกล่าวหาว่าโจมตีพลเรือนอย่างเป็นระบบ ทั้งการโจมตีทางอากาศ จับกุมโดยพลการ ทรมาน สังหารนอกกระบวนการยุติธรรม และโจมตีโครงสร้างพื้นฐานพลเรือน

ขณะเดียวกัน มิน อ่อง หล่าย เป็นเป้าหมายของคำร้องขอหมายจับจากอัยการศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2567 ในข้อหาก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ ที่เกี่ยวข้องกับการเนรเทศและข่มเหงชาวโรฮิงญา

ส่วนการเลือกตั้งที่ทำให้ได้ตำแหน่งประธานาธิบดี จัดขึ้นช่วงเดือนธันวาคม 2568 ถึงมกราคม 2569 ภายใต้การควบคุมของกองทัพ ก่อนจะสาบานตนรับตำแหน่งในเดือนเมษายน 2569 ทั้งสหราชอาณาจักร สหภาพยุโรป แคนาดา และออสเตรเลีย ปฏิเสธความชอบธรรมของการเลือกตั้งนี้ และแม้แต่อาเซียนเองก็ยังไม่ยอมรับผลการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการ

จังหวะที่ชวนตั้งคำถามหลัง ‘ออง ซาน ซูจี’ พบ ICRC

เพียงไม่กี่วันก่อน ‘มิน อ่อง หล่าย’ เดินทางถึงไทย รัฐบาลเมียนมาเปิดเผยว่า ออง ซาน ซูจี วัย 81 ปี ได้พบกับ อาร์โนด์ เดอ บาแอ็ก ผู้แทนคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (ICRC) ประจำเมียนมา ที่กรุงเนปิดอว์เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2569 พร้อมเผยแพร่ภาพเธอในชุดพม่าดั้งเดิม จับมือทักทายผู้แทน ICRC และภาพเธอตัดเค้กวันเกิดที่มีข้อความ “Happy Birthday Aunty Suu”

นี่คือการพบปะกับบุคคลภายนอกที่เปิดเผยต่อสาธารณะครั้งแรก นับตั้งแต่ถูกควบคุมตัวหลังรัฐประหารปี 2564 โดยเกิดขึ้นหลังมีกระแสกดดันนานาชาติเรื่องสุขภาพของเธอ และหลังจาก คิม อาริส ลูกชาย รณรงค์เรียกร้องให้ทางการทหารพิสูจน์ว่าเธอยังมีชีวิตอยู่ ทาง ICRC ยืนยันว่าได้พูดคุยเป็นการส่วนตัว แต่ไม่เปิดเผยรายละเอียดการสนทนา

นักวิเคราะห์จำนวนหนึ่งมองว่า จังหวะเวลาที่เกิดขึ้นก่อนการเยือนไทยเพียงไม่กี่วัน อาจเป็นความพยายามสร้างภาพลักษณ์เชิงบวกก่อนการรุกทางการทูตครั้งสำคัญของ มิน อ่อง หล่าย

ทำไมไทยยอมเปิดประตูรับ

แม้จะถูกวิจารณ์เรื่องภาพลักษณ์ แต่ในมุมผลประโยชน์แห่งชาติ ไทยมีเหตุผลเชิงยุทธศาสตร์หลายด้าน เช่น แก๊งคอลเซ็นเตอร์ชายแดน พื้นที่เมียวดีและรัฐกะเหรี่ยงยังเป็นฐานปฏิบัติการของขบวนการหลอกลวงออนไลน์ขนาดใหญ่ ไทยต้องอาศัยความร่วมมือจากทางการเมียนมาในการส่งตัวผู้ต้องหา ปิดฐานปฏิบัติการ และแลกเปลี่ยนข่าวกรอง

ปัญหาสารหนูในแม่น้ำกก การปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย กลายเป็นประเด็นสิ่งแวดล้อมระดับชาติ ต้นน้ำจำนวนหนึ่งอยู่ในฝั่งเมียนมา การแก้ไขแทบเป็นไปไม่ได้หากรัฐบาลเมียนมาไม่ร่วมมือ

ความมั่นคงชายแดน ไทยมีชายแดนติดเมียนมายาวกว่า 2,400 กิโลเมตร ต้องรับมือทั้งผู้ลี้ภัย การสู้รบ ยาเสพติด อาวุธ และการค้ามนุษย์ ทุกประเด็นล้วนต้องอาศัยการประสานกับรัฐบาลที่ควบคุมพื้นที่

หลายฝ่ายมองว่านี่ไม่ใช่เรื่อง “มิตรภาพ” แต่คือการเมืองแบบ Realpolitik ยอมคุยกับผู้มีอำนาจตัวจริง เพื่อแลกกับผลประโยชน์ด้านความมั่นคงของประเทศ แนวทางนี้เคยถูกใช้โดยจีน อินเดีย และรัสเซีย ซึ่งยังคงรักษาความสัมพันธ์กับรัฐบาลเมียนมาแม้จะถูกวิจารณ์จากโลกตะวันตก

เสียงคัดค้าน “อย่ามอบความชอบธรรมปลอม”

กลุ่มรณรงค์ Justice For Myanmar ออกแถลงการณ์วิจารณ์อย่างรุนแรงว่า “มิน อ่อง หล่าย ต้องถูกดำเนินคดีในความผิดของเขา ไม่ใช่ได้รับความชอบธรรมปลอมๆ”

ขณะที่องค์กรสิทธิมนุษยชน Fortify Rights ออกแถลงการณ์เมื่อ 31 กรกฎาคม เรียกร้องให้ไทยใช้โอกาสการเยือนครั้งนี้กดดันให้เมียนมาคืนสู่ประชาธิปไตยที่แท้จริง ขยายการมีส่วนร่วมกับฝ่ายประชาธิปไตยของเมียนมา และเพิ่มแรงกดดันเรื่องความรับผิดชอบต่ออาชญากรรมที่เกิดขึ้น 

โดยระบุว่าการเยือนครั้งนี้ “ไม่ควรถูกใช้เพื่อมอบความชอบธรรมให้กับรัฐบาลทหารที่ต้องรับผิดชอบต่อการโจมตีพลเรือนอย่างกว้างขวางและเป็นระบบ”

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า“ไทยควรต้อนรับหรือไม่” แต่คือ การพบปะครั้งนี้จะแลกกับผลลัพธ์ที่จับต้องได้มากน้อยเพียงใด ทั้งการปราบแก๊งคอลเซ็นเตอร์ การแก้ปัญหาสารพิษข้ามแดน การลดความรุนแรงชายแดน และการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม เพราะหากผลลัพธ์จับต้องไม่ได้ ภาพของการปูพรมแดงต้อนรับผู้นำที่ยังเป็นเป้าหมายของ ICC และถูกโลกตะวันตกปฏิเสธความชอบธรรม อาจถูกตีความว่า ไทยได้มอบเวทีทางการทูตให้ฟรีๆ โดยไม่ได้รับผลประโยชน์เชิงนโยบายที่คุ้มค่ากลับมา

แหล่งอ้างอิง

·       AFP / France24, Free Malaysia Today, The Star (4 ส.ค. 2569) — รายงานการเยือนไทยและปฏิกิริยาจาก Justice For Myanmar

·       Fortify Rights, “Thailand: End Legitimization of Myanmar’s Military Regime” (31 ก.ค. 2569)

·       ICRC, “Myanmar: ICRC visits Daw Aung San Suu Kyi” (3 ส.ค. 2569)

·       CNN, Reuters/Rappler, Mizzima, Washington Times, ABC News — รายงานการพบกันระหว่างออง ซาน ซูจี กับผู้แทน ICRC

·       Fortify Rights เป็นองค์กรสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่มีฐานการทำงานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้)