การเมืองภายใต้ ‘ระบอบสีน้ำเงิน’ ที่ถูกมองว่า ‘กินรวบ’ ผ่านโครงสร้าง ‘2 อำนาจ‘ ได้แก่ ‘ฝ่ายบริหาร’ คือ ‘รัฐบาลภูมิใจไทย ส่วน สส. เสียงฝั่งรัฐบาล ถือว่ามีเสถียรภาพอยู่ที่ 295 เสียง (สส.ภูมิใจไทย 192 เสียง) ในฝั่ง ‘สภาสูง’ ก็ถูกตีตรา ‘สว.สีน้ำเงิน’ ที่มีอำนาจในการสรรหา-แต่งตั้งบุคคล ไปเป็น ‘กรรมการองค์กรอิสระ’ และ ‘ตุลาการศาล รธน.’ ทำให้ระบบตรวจสอบถ่วงดุลอยู่ใน ‘สภาวะงูกินหาง’
ปรากฏเด่นชัด ผ่านกรณี ศาล รธน. เคยมีมติ ‘ศักดิ์สยาม ชิดชอบ’ อดีต รมว.คมนาคม พ้นจากตำแหน่ง กรณีหุ้น หจก.บุรีเจริญคอนสตรัคชั่น แต่ต่อมา ป.ป.ช. กลับหักมติศาล รธน. ด้วยการ ‘ยกคำร้อง’
ผ่านมาเกือบ 150 วัน หลัง ‘ฝ่ายค้าน-สว.’ เข้าชื่อตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 236 ยื่นคำร้องต่อ ‘โสภณ ซารัมย์’ ปธ.รัฐสภา ขอให้ส่งเรื่องไปยัง ‘ปธ.ศาลฎีกา’ เพื่อตั้งคณะไต่สวนอิสระตรวจสอบ ป.ป.ช. กรณีมีมติยกคำร้องข้อกล่าวหาคดีซุกหุ้นของ ‘ศักดิ์สยาม’ ทำให้ฝั่งพรรค ปชน. ออกมากระทุ้ง ‘โสภณ’ และมองว่ากำลัง ‘ดองเรื่อง’
ล่าสุดเกิดปรากฏการ ปธ.ศาลอุทธรณ์ พลิกคำวินิจฉัยเดิมโดยให้ประชาชนยื่นฟ้อง ‘7 กกต.-เลขาธิการ กกต.’ ต่อศาลอาญาทุจริตฯ ได้โดยตรง หากพบกระทำทุจริตประพฤติมิชอบในการจัดเลือก สว. ซึ่ง พรรค ปชน. เตรียมหยิบโมเดลนี้มาใช้กับ ‘โสภณ’
ทั้งนี้ วิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ มีคำวินิจฉัยชี้ขาดเขตอำนาจศาล (คำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569) ในคดีผู้สมัคร สว.สำรอง ยื่นฟ้อง 8 กกต. ต่อศาลจังหวัดนนทบุรี ว่า สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองถือเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้รับรองไว้ว่าอำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย
การกระทำทุจริตประพฤติมิชอบเพื่อให้ได้มาซึ่ง สว. โดยมิชอบ ย่อมเป็นการพรากอำนาจอธิปไตยไปจากประชาชน ดังนั้น ประชาชนทุกคนรวมถึงโจทก์จึงถือเป็นผู้เสียหายและมีอำนาจยื่นฟ้องต่อศาลชั้นต้นได้โดยตรง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และ 28 (2)
แม้จะมีช่องทางพิเศษให้ ป.ป.ช. หรืออัยการสูงสุดฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง แต่เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นราษฎรยื่นฟ้องเอง คดีจึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของช่องทางพิเศษดังกล่าว ประกอบกับจำเลยทั้ง 8 เป็นผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ ซึ่งมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานของรัฐ
ประธานศาลอุทธรณ์ จึงวินิจฉัยชี้ขาดว่า คดีนี้อยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 3 วรรคหนึ่ง (1)
ล่าสุด ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน กล่าวว่าว่า เป็นช่องทางที่ประชาชนคนที่เป็นผู้เสียหายสามารถยื่นไปยังศาลยุติธรรม ในการตรวจสอบผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองได้ เช่น กรณีประธานรัฐสภา ก็อยู่ในกระบวนการที่พรรคประชาชน พิจารณามอบให้ฝ่ายกฎหมายดูแนวทางการวินิจฉัยว่าจะประยุกต์ใช้กับกรณีอื่นต่อผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอื่นๆ เช่น ประธานรัฐสภา ได้หรือไม่
นอกจากนี้ ย้อนไปเมื่อ 3 พ.ย.69 กกต. มีมติเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 เตรียมยื่นคำร้องต่อ ‘ศาล รธน.’ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 (2) เพื่อขอให้วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของ กกต. ในการจัดการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) หลัง ‘ศาลฎีกา’ รับคำร้องไว้พิจารณา 3 คดี ซึ่งเกี่ยวข้องกับการตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัคร สว. และการขอให้ทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต.
โดย ‘กกต.’ เห็นว่า การพิจารณาคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของ ผู้สมัคร สว. รวมถึงการวินิจฉัยยกคำร้อง เป็นอำนาจหน้าที่ของ กกต. ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ โดยคำสั่งและคำวินิจฉัยดังกล่าวถือเป็นที่สุด
โดย กกต. จึงขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย 2 ประเด็น ได้แก่
1. เมื่อผู้อำนวยการเลือกระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ มีคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัคร สว. ว่ามีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามแล้ว คำสั่งดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่อาจถูกตรวจสอบได้อีก เว้นแต่กรณีที่อยู่ในอำนาจวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 63 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. พ.ศ. 2561
2. กรณี กกต. มีคำวินิจฉัยยกคำร้องตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. พ.ศ. 2561 คำวินิจฉัยดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่อาจยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อขอให้ตรวจสอบหรือทบทวนซ้ำได้อีก
ต่อมา 5 พ.ย.69 ศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง ได้พิจารณาคำร้องของ กกต. ที่ขอให้เลื่อนการพิจารณาคดีที่ ดิเรก พรสีมา เป็นผู้ร้อง ขอให้ตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้มีสิทธิเลือกตั้งของผู้สมัคร สว. 3 ราย
ศาลฎีกา พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ผู้ร้องมีเพียงมติให้ยื่นปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย โดยยังไม่ปรากฏว่าได้ยื่นเรื่องให้ศาล รธน. วินิจฉัย ในชั้นนี้จึงไม่มีเหตุให้เลื่อนคดีตามที่ผู้ร้องอ้างในคำร้อง จึง ‘ยกคำร้อง’ และศาลฎีกาได้นัดไต่สวนพยานผู้ร้อง และ พยานผู้คัดค้าน ช่วง 21-22 ธ.ค.นี้
จาก 2 ปรากฏการณ์ สะท้อนภาพการ ’ถ่วงดุลอำนาจ‘ ของ ’ฝ่ายตุลาการ’ ภายใต้โครงสร้าง ‘3 อำนาจ‘ ได้แก่ ‘ฝ่ายบริหาร-ฝ่ายนิติบัญญัติ - ฝ่ายตุลาการ’ ซึ่งเป็นเพียง ‘อำนาจเดียว’ ที่ ‘ระบอบสีน้ำเงิน’ ยังเข้าไม่ถึง จึงเป็น ‘กลไกสำคัญ’ ในการถ่วงดุล ‘รัฐบาล-องค์กรอิสระ’ ได้ในเวลานี้
ดังนั้นจึงปรากฏเหตุการณ์ที่ กกต. จะใช้ ‘ศาล รธน.’ ไปชนกับ ‘ศาลฎีกา’ ในคดีเกี่ยวกับ ‘คุณสมบัติผู้สมัคร สว.’ และปรากฏการณ์ ‘ฝ่ายค้าน’ เตรียมปรับใช้ ‘แนวทาง’ ของ ‘ปธ.ศาลอุทธรณ์’ ในการวัดพลัง ‘ปธ.รัฐสภา-ป.ป.ช.’
