ปากน้ำ 'แม่กลอง' (สมุทร) สงคราม 'หลากสี' ส้ม ยึด สส. หนึ่งเดียว เอื้อมไม่ถึง 'สนามท้องถิ่น'

เมื่อน้ำทะเลหนุนสูงเอ่อล้นสองฝั่งแม่น้ำแม่กลองและลำคลองสาขา ทะลักเข้าท่วมตลาดแม่กลองและ ตลาดน้ำอัมพวา บางจุดน้ำทะลักล้นขึ้นไป ถึงชั้นบนของบ้านเรือนริมตลิ่ง 

เสียงสะท้อนจากชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมคลองมานานกว่า 60 ปี ว่าไม่เคยพานพบกับมวลน้ำที่รวดเร็วและหนักหน่วงเช่นนี้มาก่อน สอดรับกับปริมาณน้ำเหนือที่ระบายผ่านท้ายเขื่อนแม่กลองลงมาสมทบ ส่งผลให้สมุทรสงครามต้องประกาศเขตประสบอุทกภัยครอบคลุมทั้งสามอำเภอ

ภาพน้ำในลำน้ำแม่กลอง ไม่เพียงแต่สะท้อนความเปราะบางทางกายภาพของจังหวัดที่มีขนาดพื้นที่เล็กที่สุดในประเทศไทยเท่านั้น แต่ยังฉายภาพคู่ขนานอันแจ่มชัดกับพลวัตทางการเมืองของลุ่มน้ำสายนี้ 

ในดินแดนที่มีผู้แทนราษฎรได้เพียงเก้าอี้เดียวทั้งจังหวัด การเมืองแม่กลองไม่เคยนิ่งสงบ แต่กลับเป็นสมรภูมิปะทะระหว่างกระแสลมแห่งการเปลี่ยนแปลงระดับชาติกับเครือข่ายอำนาจท้องถิ่นดั้งเดิม

สมรภูมิระดับชาติ จุดเปลี่ยนบัลลังก์ สส. หนึ่งเดียว

ประวัติศาสตร์การเมืองระดับชาติของสมุทรสงครามผ่านการผลัดใบมาหลายยุคหลายสมัย แต่บุคคลที่เป็นสัญลักษณ์แห่งความมั่นคงยาวนานย่อมหนีไม่พ้น รังสิมา รอดรัศมี หรือ "เจ๊โอ๋" ผู้ยึดกุมเก้าอี้ สส. สมุทรสงคราม ต่อเนื่องถึง 5 สมัย ภายใต้ร่มเงา พรรคประชาธิปัตย์ 

ลีลาการทำงานแบบถึงลูกถึงคน เข้าถึงทุกงานประเพณี ควบคู่กับวิวาทะดุเดือดในรัฐสภา ทำให้ รังสิมา กลายเป็นภูเขาหินที่ยากจะมีใครเจาะทะลุได้ยาวนานนับสองทศวรรษ

แต่ในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อปี 2566 คลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงได้ซัดเข้าสู่เมืองแม่กลองอย่างรุนแรง เมื่อรังสิมาตัดสินใจย้ายไปสวมเสื้อ พรรครวมไทยสร้างชาติ

ขณะที่อดีต พรรคก้าวไกล ส่งคนหนุ่มอย่าง อานุภาพ ลิขิตอำนวยชัย หรือ "กล้า" วิศวกรชลประทานลงสนามท้าชิง 

ผลการนับคะแนนกลายเป็นปรากฏการณ์ล้มช้างครั้งประวัติศาสตร์ เมื่อ อานุภาพ กวาดชัยชนะอย่างเด็ดขาดทิ้งห่าง รังสิมาเกือบเท่าตัว ต่อมา อานุภาพ ก็ยังอยู่กับพรรคประชาชน จนสามารถครองเก้าอี้ สส. สมุทรสงคราม อีก 1 สมัย

หากมองลึกลงไป ชัยชนะของ อานุภาพ ไม่ได้พึ่งพิงเพียงกระแสสีส้มเท่านั้น แต่อานุภาพคือ บุตรชาย ของ อำนวย ลิขิตอำนวยชัย อดีตนายก อบจ.สมุทรสงคราม ผู้เคยครองอำนาจฝ่ายบริหารท้องถิ่นและมีสายสัมพันธ์แนบแน่นในพื้นที่ 

ชัยชนะดังกล่าวจึงเป็นการบรรจบกันอย่างลงตัวระหว่างกระแสความต้องการเปลี่ยนผ่านในระดับชาติกับทุนทางการเมืองเดิมของครอบครัวในระดับฐานราก

ภูมิทัศน์การเมืองท้องถิ่น 'เมืองแม่กลอง'

ลึกลงไปใต้กระแสการเมืองระดับชาติ ภูมิทัศน์ท้องถิ่นของสมุทรสงครามดำเนินไปบนสายธารของกลุ่มตระกูลการเมืองที่ขับเคี่ยวกันมานานหลายทศวรรษ พื้นที่แห่งนี้มีสายสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับ แคล้ว ธนิกุล หรือ "เหลา สวนมะลิ" อดีตเจ้าพ่อนครบาลผู้กว้างขวาง ซึ่งมีถิ่นกำเนิด ณ ตำบลดอนมะโนรา อำเภอบางคนที 

สายตระกูลธนิกุลได้ส่งไม้ต่อสู่วงการเมืองผ่าน นุกูล ธนิกุล บุตรชายของแคล้ว ซึ่งครองเก้าอี้ สส.สมุทรสงคราม ถึง 4 สมัยในสีเสื้อ พรรคความหวังใหม่ และก้าวขึ้นเป็นสมาชิกวุฒิสภาในเวลาต่อมา

เครือข่ายอำนาจของ ตระกูลธนิกุล ยังประสานเข้ากับ ตระกูลปานะสุทธะ ผ่าน กาญจน์สุดา (หรือ สุกานดา) ปานะสุทธะ อดีตภริยาของนุกูล ซึ่งขยับขึ้นมากุมบังเหียนนายก อบจ.สมุทรสงคราม อย่างยาวนาน

โดยในอดีตฐานเสียงของกลุ่มปานะสุทธะ เคยจับมือร่วมกับขั้วของ รังสิมา ก่อนที่จะเกิดความขัดแย้งเชิงผลประโยชน์จนแตกหักกันในเวลาต่อมา

เมื่อนำกลุ่มอำนาจเดิมอย่างธนิกุลและปานะสุทธะมาเทียบเคียงกับ ตระกูลลิขิตอำนวยชัย ของ อำนวย และ อานุภาพ จะพบว่าสนามการเมืองท้องถิ่นแม่กลองถูกถักทอด้วยสายใยระหว่างสมาชิกสภาจังหวัด (สจ.) นายกเทศมนตรี กำนัน และผู้ใหญ่บ้าน ผ่านความยึดโยงเชิงพื้นที่มากกว่าอุดมการณ์พรรคการเมืองระดับชาติ

ศึกชิงนายก อบจ. 2568 'ส้ม' เจาะไม่เข้า

บททดสอบว่ากระแสนิยมสีส้มจะสามารถทะลวงโครงสร้างการเมืองท้องถิ่นได้จริงหรือไม่ ปรากฏชัดเจนในการเลือกตั้งนายก อบจ.สมุทรสงคราม ในปี 2568

พรรคประชาชน หมายมั่นที่จะปักธงการบริหารระดับจังหวัดแห่งแรกในลุ่มน้ำแม่กลอง จึงตัดสินใจส่ง นันทิยา ลิขิตอำนวยชัย หรือ "เก่ง"พี่สาว ของ สส. อานุภาพ และ บุตรสาว ของอดีตนายก อบจ. อำนวย ลงชิงชัย 

ในทางทฤษฎีถือเป็นตัวแทนที่มีความพร้อมสูงสุด ทั้งสถานะเครือญาติตระกูลการเมืองท้องถิ่นและแรงหนุนจากพรรคการเมืองระดับชาติที่ครองพื้นที่อยู่เดิม

แต่ฝั่งคู่แข่งนำโดย เจษฎา ญาณประภาศิริ หรือ "สจ.กอล์ฟ" อดีตประธานสภา อบจ.สมุทรสงคราม เลือกที่จะลงแข่งขันในนาม "กลุ่มคนของประชาชน คนสมุทรสงคราม" แม้จะมิได้ประกาศสังกัดพรรคการเมืองระดับชาติ แต่กลับได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มกำลังจาก รังสิมา รอดรัศมี พร้อมทั้งรวบรวมเสียงของกลุ่ม สจ. ในสภาจังหวัดไว้ในมือได้อย่างเหนียวแน่น

เจษฎา คว้าเก้าอี้นายก อบจ. ไปครอง ขณะที่แชมป์เก่าอย่าง กาญจน์สุดา ปานะสุทธะ ร่วงไปอยู่อันดับ 3 ภาพที่รังสิมาปรากฏตัวเคียงข้างร่วมแสดงความยินดีในคืนประกาศชัยชนะของ เจษฎา จึงเปรียบเสมือนการทวงคืนอำนาจและพื้นที่ทางการเมืองของขั้วอำนาจเดิมอย่างเป็นรูปธรรม

สัจธรรมการเมือง 2 ขั้ว ลุ่มน้ำแม่กลอง

ความพ่ายแพ้ของ นันทิยา ลิขิตอำนวยชัย ภายใต้ร่มเงาของ พรรคประชาชน ทั้งที่มีแรงหนุนจากตระกูลการเมืองเดิมและมีน้องชายเป็น สส. ประจำจังหวัด ชี้ให้เห็นถึงปรากฏการณ์การลงคะแนนแบบแยกขั้ว ที่ฝังรากลึกในหมู่ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง 

ในการเลือกตั้งระดับชาติ ประชาชนมองหาทิศทางการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง นโยบายระดับมหภาค และการเปลี่ยนผ่านขั้วรัฐบาล ทำให้กระแสพรรคส้ม สามารถพัดพาเอาชนะบ้านใหญ่ได้อย่างง่ายดาย 

แต่ในสนามท้องถิ่น เกณฑ์การตัดสินใจของผู้คนกลับผูกติดอยู่กับความใกล้ชิด การเข้าถึงตัวบุคคล ความรวดเร็วในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เช่น การซ่อมแซมคันกั้นน้ำ ถนน ไฟส่องสว่าง และการดูแลตามขนบประเพณี

นอกจากนี้ การเลือกตั้งนายก อบจ. ยังพิสูจน์ให้เห็นถึงความทรงพลังของ "แนวร่วมสกัดขั้วส้ม" ในระดับท้องถิ่น แม้รังสิมา จะปราชัยในการเลือกตั้ง สส. แต่เครือข่ายความสัมพันธ์ส่วนตัว กลุ่มแม่บ้าน และผู้นำชุมชนที่สั่งสมมายาวนานมิได้สลายตัวไป 

เมื่อสายสัมพันธ์ดังกล่าว ผสานเข้ากับฐานที่มั่นของ เจษฎา ซึ่งมีกลุ่ม สจ. ส่วนใหญ่ ในสภาจังหวัดคอยดูแลฐานเสียงในแต่ละตำบล จึงแปรสภาพสกัดกั้นคลื่นกระแสอุดมการณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ คะแนนของพรรคประชาชนจึงถูกจำกัดเพดานอยู่เฉพาะกลุ่มผู้สนับสนุนเชิงพรรคเพียงอย่างเดียว

พลวัตการเมืองของ จ.สมุทรสงคราม แสดงให้เห็นว่า กระแสความหวังระดับชาติ อาจหนุนส่งให้พรรคประชาชนคว้าชัยในศึก สส. แต่สมรภูมิ อบจ. กลับตอกย้ำว่า ระบบอุปถัมภ์ เครือข่ายสายสัมพันธ์ และการจัดการเชิงพื้นที่ ยังคงเป็นกำแพงหินที่หนาแน่น 

น้ำท่วมครั้งนี้อาจเป็นบทพิสูจน์ของพรรคประชาชนว่า สส. ในพื้นที่สามารถช่วยเหลือและเข้าถึงใจประชาชนจนสามารถแปรเปลี่ยนไปเป็นคะแนนในการเลือกตั้งสนามทิ้งถิ่นในอนาคตได้หรือไม่