แม้ 'กระทรวงแรงงาน' จะมีสถานะเป็นเพียง 'กระทรวงเกรดบี' ที่มักถูกจัดสรรไว้เป็นโควตาปลอบใจในทางการเมือง แต่เนื่องด้วยเป็นองค์ที่ต้องดูแลสวัสดิภาพหลายๆ อย่าง ซึ่งส่งผลต่อความเป็นอยู่ของผู้คนมากมายของประเทศ
โดยเฉพาะภารกิจกำกับ 'กองทุนประกันสังคม' ที่มีเม็ดเงินสะสมมหาศาลเกือบ 3 ล้านล้านบาท เทียบเท่างบประมาณแผ่นดินต่อปีมีใช้แรงงาน และกลุ่มผู้ประกันตนกว่า 24 ล้านคน จึงถือเป็นหมุดหมายสำคัญ หากทำผลงานดี ก็อาจส่งผลให้เสียงเหล่านี้ ลงคะแนนสนับสนุนในการเลือกตั้งใหญ่ครั้งต่อไปได้
แต้มต่อ 'ปีกแรงงานส้ม ย้ายเข้าตึกกระทรวงแดง'
สิ่งที่เคยสร้างแรงกระเพื่อมก่อนการเลือกตั้งประกันสังคม ช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2569 ที่อดีต สส. บัญชีรายชื่อปีกแรงงานของพรรคก้าวไกล และพรรคประชาชน ทยอยตบเท้าลาออกจากสมาชิกพรรคประชาชน เพื่อเข้ามารับตำแหน่งใน คณะทำงานของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน อาทิ วรรณวิภา ไม้สน, นิติพล ผิวเหมาะ, สุเทพ อู่อ้น, จรัส คุ้มไข่น้ำ และกัญจน์พงศ์ จงสุทธามณี จนก่อให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ที่แตกออกเป็นสองขั้วอย่างชัดเจน
มุมของคณะทำงานชุดใหม่ และผู้สนับสนุนมองว่า การตัดสินใจเข้ามาร่วมงานกับฝ่ายบริหารของกระทรวงแรงงานคือทางลัดในทางปฏิบัติ เพราะตลอดหลายปีที่ผ่านมา ร่างกฎหมายแรงงาน และข้อเสนอเชิงโครงสร้างจำนวนมาก ที่ฝ่ายค้านเคยผลักดันในสภาผู้แทนราษฎร มักติดล็อกกลไกทางการเมือง และไปไม่ถึงฝั่งฝัน ทำให้การได้เข้ามาทำงานประกบกับรัฐมนตรีเจ้ากระทรวงโดยตรง จึงเปิดโอกาสให้นำแนวคิดเรื่องสูตรบำนาญชราภาพ การคุ้มครองแรงงานอิสระ และการยกระดับสิทธิลาคลอด มาแปรเป็นนโยบายภาคปฏิบัติได้รวดเร็วกว่าการรอคอยในฐานะฝ่ายค้าน
ในทางตรงกันข้าม ฐานเสียงและผู้สนับสนุนพรรคประชาชนจำนวนไม่น้อย ตั้งคำถามถึงความสอดคล้องทางอุดมการณ์ และจุดยืนทางการเมือง โดยมองว่าการก้าวเข้าสู่กลไกฝ่ายบริหารภายใต้การนำของพรรคเพื่อไทย เท่ากับเป็นการเปลี่ยนบทบาทจากผู้ตรวจสอบมาเป็น 'ส่วนหนึ่งของโครงสร้างอำนาจรัฐ' หรือไม่
นับแต่ จุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ หัวหน้าพรรคเพื่อไทย ก้าวขึ้นนั่งเก้าอี้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ปฏิเสธไม่ได้ว่า 'พรรคเพื่อไทย' เป็นฝ่ายได้แต้มต่อ จากการดึงบุคลากรที่มีความเข้าใจเครือข่ายแรงงาน และโครงสร้างกฎหมายเข้ามาเสริมจุดแข็งในพื้นที่ที่พรรคเคยเป็นรองได้อย่างมาก
เขาประกาศกรอบนโยบายเชิงรุกทันที ทั้งการเร่งขยายฐานผู้ประกันตน การปรับปรุงสิทธิประโยชน์ การยกระดับผลตอบแทนการลงทุนของกองทุนประกันสังคมให้สูงกว่า 5% ต่อปี ตลอดจนการผลักดันสูตรคำนวณเงินบำนาญชราภาพแบบใหม่ หรือสูตร CARE เพื่อสร้างผลงานที่จับต้องได้ในระยะยาว หนึ่งยุทธศาสตร์สำคัญ คือต้องการปักธงทวงคืนเสียง จากอีกฐานประชากรสำคัญ ที่เทคะแนนให้แก่ 'พรรคประชาชน' ในสนามเลือกตั้งที่ผ่านมา
‘ประกันสังคมก้าวหน้า’ ทลายข้อจำกัดสัดส่วนบอร์ด
ทีมประกันสังคมก้าวหน้า สร้างปรากฏการณ์ครั้งประวัติศาสตร์ในสนามเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ด สปส.) เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2569 ภายใต้กระแสการรณรงค์ “ไม่เอาปฏิทิน เอาปฏิรูป” ที่สามารถปลุกความตื่นตัวให้ผู้ประกันตนออกมาใช้สิทธิเพิ่มขึ้นจากการเลือกตั้งเมื่อปี 2566 กว่า 330% หรือราว 6.7 แสนคน
นำโดย รศ.ดร.ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี ฝ่ายลูกจ้าง และ ศราริน เรืองปัญญาวุฒิ ฝ่ายนายจ้าง ซึ่งถูกมองว่ามีสายสัมพันธ์ทางความคิด และแนบแน่นใกล้ชิดกับพรรคประชาชน กวาดชัยชนะแบบยกทีม ทั้งฝั่งผู้ประกันตน 7 ที่นั่ง และฝั่งนายจ้าง 7 ที่นั่ง รวมเป็น 14 ที่นั่ง หรือ เสียงข้างมากถึง 2 ใน 3 ของบอร์ดชุดใหญ่ จากทั้งหมด 21 ที่นั่ง
พร้อมประกาศเจตนารมณ์ จะเดินหน้าผลักดัน 6 วาระปฏิรูปเร่งด่วน เพื่อรื้อโครงสร้างเดิมของสำนักงานประกันสังคม ตั้งแต่การเสนอปรับลดเพดานงบประมาณบริหารจัดการของสำนักงานจากเดิมที่ตั้งกรอบไว้สูงถึง 10% ให้เหลือไม่เกิน 3% การหั่นงบประมาณด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและระบบไอทีจากกรอบ 1,500 ล้านบาท เหลือไม่เกิน 300 ล้านบาท ไปจนถึงการเปิดเผยข้อมูลพอร์ตการลงทุนของกองทุนมูลค่าเกือบ 3 ล้านล้านบาทต่อสาธารณะอย่างโปร่งใส และปรับเพิ่มสิทธิประโยชน์ด้านสุขภาพเชิงรุกให้แก่ผู้ประกันตน
ชัยชนะครั้งนี้ ไม่เพียงเปลี่ยนตัวกลุ่มบุคคล ที่จะเข้าไปมีส่วนสำคัญต่อการตัดสินใจ แต่ยังเป็นการส่งสัญญาณท้าทายระบบบริหารแบบรวมศูนย์ของข้าราชการประจำ และฝ่ายการเมืองในกระทรวงแรงงานโดยตรง ทำให้ต้องเผชิญแรงเสียดทานต่อสมดุลของระบบไตรภาคี และระบบราชการประจำ
เช่น ความเห็นตัวอย่างจากขบวนการแรงงานดั้งเดิมอย่าง พนัส ไทยล้วน ประธานสภาองค์การลูกจ้างพัฒนาแรงงานแห่งประเทศไทย เคยสะท้อนข้อกังวลถึงเครือข่ายซึ่งเชื่อมโยงกับพรรคการเมือง ซึ่งสามารถครองเสียงข้างมากทั้งฝั่งลูกจ้าง และฝั่งนายจ้างได้พร้อมกัน ว่าอาจทำให้เจตนารมณ์ของการคานอำนาจระหว่าง 3 ฝ่าย คือ รัฐ นายจ้าง และลูกจ้าง เปลี่ยนโฉมหน้าไปจากเดิม
ยื้อเวลารับรองผล 'ปลุกผีบอร์ดเก่า' อนุมัติงบ ?
หลังการเลือกตั้งบอร์ด สปส. สิ้นสุดลงไม่นาน บรรยากาศทางการเมืองเริ่มต้นคล้ายจะเป็นไปด้วยดี เพราะจุลพันธ์และพรรคเพื่อไทย ต่างออกมาแสดงความยินดีต่อความตื่นตัวของผู้ประกันตน พร้อมเปิดวงหารือร่วมกับทีมประกันสังคมก้าวหน้า และเสนอแนวคิดจัดตั้ง 'วิปร่วม 2 ฝ่าย' เพื่อประสานการทำงานปฏิรูปกองทุนร่วมกัน
ทว่าเมื่อเวลาล่วงเลยไป ความสัมพันธ์ดังกล่าวกลับค่อยๆ แปรเปลี่ยนไป ตั้งแต่ความล่าช้าในการรับรองผลการเลือกตั้งบอร์ด สปส. ซึ่งเลยกำหนดเดิมในวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ออกไป ภายหลังมีผู้ยื่นคำร้องคัดค้านคุณสมบัติของว่าที่กรรมการฝั่งลูกจ้าง 2 ราย
ตามข้อมูลที่ทางสำนักงานประกันสังคมชี้แจง มีผู้ร้องเรียนเรื่องคุณสมบัติของผู้สมัครฝ่ายผู้ประกันตน คือ ธนพงษ์ เชื้อเมืองพาน อดีตบอร์ดประกันสังคมฝ่ายผู้ประกันตน และว่าที่บอร์ดประกันสังคมฝ่ายผู้ประกันตน และ กฤษฎา อาทิตย์จินตกานนท์ ว่าที่บอร์ดประกันสังคมฝ่ายนายจ้าง
โดยทีมประกันสังคมก้าวหน้า และ สส. พรรคประชาชน ตั้งข้อสังเกตว่า กระบวนการดังกล่าวอาจเป็น 'การยื้อเวลา' โดยอาศัยคำร้องจากบัญชีสื่อสังคมออนไลน์ที่ไร้ตัวตน เพื่อเปิดช่องให้บอร์ดรักษาการชุดเดิม มีอำนาจพิจารณาอนุมัติอนุมัติงบประมาณและงบบุคลากร ปี 2570 เกือบ 2,000 ล้านบาท ก่อนที่บอร์ดชุดใหม่จะเข้าปฏิบัติหน้าที่ เสมือนการ 'ปลุกผี'
ขณะที่จุลพันธ์และคณะกรรมการการเลือกตั้ง สปส. ออกมาชี้แจงยืนยันว่า กระทรวงไม่มีแนวคิดล้มการเลือกตั้งแต่อย่างใด แต่เมื่อมีผู้ยื่นคัดค้านเข้าสู่ระบบ คณะกรรมการจำเป็นต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงให้รอบคอบ ตามระเบียบภายในกรอบเวลา 30 วัน เพื่อให้การรับรองผลชอบด้วยกฎหมาย และไม่ถูกร้องเรียนในภายหลัง
เห็นต่าง 'พ.ร.บ.แรงงาน' เรียกร้องให้ 'ฉบับ ปชน.' เป็นร่างหลัก
ความเห็นต่างต่อร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ประกันสังคมฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ที่ผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี โดยเฉพาะในส่วน '3 ขอ' ซึ่งเตรียมเสนอเข้าสู่ที่ประชุมสภาวันที่ 18 พฤศจิกายนนี้
แกนนำพรรคประชาชนตั้งข้อสังเกตว่า เหตุใดรัฐบาลจึงไม่นำร่างกฎหมายฉบับภาคประชาชนเข้าประกบในคราวเดียวกัน และยืนยัน พ.ร.บ.ประกันสังคมของพรรคประชาชน มีเจตจำนงที่จะดูแลผู้ประกันตนอย่างครอบคลุม ตามวัตถุประสงค์ดั้งเดิมของการจัดตั้งกองทุนประกันสังคม แม้ปัจจุบันระบบดังกล่าวยังไม่สมบูรณ์ก็ตาม
สหัสวัต คุ้มคง สส.ชลบุรี พรรคประชาชน ทวงถามย้อนกลับไปในช่วงก่อนเลือกตั้ง ทุกพรรคการเมืองพูดตรงกันว่า เห็นด้วยกับการปฏิรูปประกันสังคม ครั้งนี้ถึงเวลาแล้วที่ทุกพรรคการเมืองจะช่วยกัน ทำสัญญาที่เคยให้ไว้กับคนทำงานในวันนั้นให้เป็นจริง ผ่านการลงมติ และร่วมกันเปลี่ยนคำสัญญาให้เป็นกฎหมาย ขอให้สภาผู้แทนราษฎรรับหลักการของร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคมของพรรคการเมือง และ ครม.ทุกร่าง เพื่อนำไปสู่การพิจารณาแก้ไขร่วมกัน แต่ด้วยเหตุผลในการปฏิรูปประกันสังคม
และร่าง พ.ร.บ.เดียวที่เปิดหลักการ และมีเนื้อหาในการปฏิรูปประกันสังคม เอาประกันสังคมออกจากระบบราชการ คือร่างของพรรคประชาชน ที่เสนอโดย รักชนก ศรีนอก สส.บัญชีรายชื่อ และคณะ ที่เป็นการยกเลิก พ.ร.บ. ประกันสังคมเดิม และร่างพ.ร.บ.ประกันสังคมขึ้นมาใหม่ จึงขอเรียกร้องให้พรรคการเมือง รับร่างของเราเป็นร่างหลักในการพิจารณา แล้วเอาข้อดีข้อเสียมาคุยกัน
ด้านนายจุลพันธ์ และทีมงานกระทรวงแรงงานชี้แจงว่า ร่างกฎหมายฉบับนี้ เป็นการสานต่อร่างเดิมที่ค้างการพิจารณามาตั้งแต่ปี 2565 และผ่านการตรวจพิจารณาจากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเรียบร้อยแล้ว ไม่มีการสอดไส้ เพื่อเอื้อประโยชน์ให้ใคร ยืนยันว่า พร้อมเปิดกว้างให้ทุกฝ่ายเสนอปรับแก้รายละเอียดได้เต็มที่ ในชั้นคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎร
บททดสอบสำคัญ 'สองขั้วการเมือง'
สถานการณ์ ณ ขณะนี้ คือการเผชิญหน้ากันระหว่าง 'ส้ม' และ 'แดง' บนเก้าอี้รัฐมนตรีและบอร์ดกองทุนประกันสังคม อาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนเชิงบวกต่อโครงสร้างแรงงานไทย ถ้าเลือกใช้การแข่งขันทางนโยบาย และการตรวจสอบถ่วงดุล เพื่อยกระดับสิทธิประโยชน์ความโปร่งใสอย่างแท้จริง
แต่หากความหวาดระแวงทางการเมือง และการชิงไหวชิงพริบทางอำนาจอยู่เหนือประโยชน์ส่วนรวม กองทุนประกันสังคม และอนาคตของผู้ประกันตนกว่า 24 ล้านคน ก็อาจต้องตกเป็นตัวประกันในเกมการเมืองรอบใหม่
สำหรับพรรคเพื่อไทยและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง นี่คือโจทย์ใหญ่ในการพิสูจน์ฝีมือการบริหารงาน และการสร้างผลงานเชิงประจักษ์ ท่ามกลางสายตาจับจ้องของฝ่ายค้าน และเครือข่ายผู้ประกันตน โดยอาศัยทั้งกลไกอำนาจรัฐ งบประมาณ และประสบการณ์ของอดีตปีกแรงงานค่ายสีส้มที่ดึงเข้ามาเสริมทัพ หากสามารถผลักดันการปรับสูตรบำนาญ และเพิ่มผลตอบแทนกองทุนได้จริง ย่อมเป็นแต้มต่อสำคัญในการช่วงชิงฐานเสียงคืนกลับมา
ขณะที่พรรคประชาชนและทีมประกันสังคมก้าวหน้า การก้าวเข้ามาครองเสียงข้างมากในบอร์ด สปส. คือบทพิสูจน์ครั้งสำคัญ ว่าแนวคิด 'รัฐสวัสดิการ' และการปฏิรูประบบราชการที่เคยใช้รณรงค์หาเสียง จะสามารถแปรเปลี่ยนไปสู่การบริหารจัดการจริงภายใต้ข้อจำกัดทางกฎหมาย ระเบียบราชการ และแรงต้านเชิงโครงสร้างได้มากน้อยเพียงใด




