สถานการณ์ จ.ชายแดนใต้ สัปดาห์ที่ผ่านมา มีการก่อเหตุรุนแรงเกือบ 20 จุด ในพื้นที่ จ.ยะลา , จ.สงขลา (อ.จะนะ อ.สะเดา อ.นาหม่อม) และ จ.สตูล พื้นที่ ซึ่งถูกจับตาว่าเป็นการก่อเหตุ ‘นอกพื้นที่’ ส่วน จ.สงขลา ก็พบว่าเป็น ‘อำเภอนอกพื้นที่’ เช่นกัน ซึ่ง 4 อำเภอ ที่อยู่ในวงก่อเหตุ คือ อ.จะนะ-เทพา-สะบ้าย้อย-นาทวี
สำหรับ อ.สะเดา กระทรวงการคลังได้ประกาศเพิ่มเป็น ‘พื้นที่พิเศษชายแดนใต้’ ในปีงบประมาณ 2570 เริ่ม 1 ต.ค.ที่ผ่านมา ทำให้เพิ่ม จ.สงขลา มี 5 อำเภอพิเศษขึ้นมา โดยมีผลต่อการเบิกจ่าย เช่น เงินสวัสดิการสำหรับการปฏิบัติงานประจำสำนักงานในพื้นที่พิเศษ (สปพ.) และ เงินค่าตอบแทนพิเศษรายเดือน (ตปพ.)
ต่อมา ‘ไชยยงค์ มณีรุ่งสกุล’ คณะกรรมาธิการทหารและความมั่นคงของรัฐ วุฒิสภา ระบุว่า ต้องแลกมากับการที่ทำให้ อ.สะเดา ซึ่งเป็นเมืองหน้าด่านการท่องเที่ยว การลงทุน กลายเป็น ‘พื้นที่เสี่ยง’ และเดินไปสู่ ‘กับดักบีอาร์เอ็น’ ที่ประกาศให้ 5 อำเภอ จ.สงขลา เป็นเขตปกครองตนเอง ที่รวม อ.สะเดา อยู่ด้วย
สำหรับการก่อเหตุนี้มีการมอง 4 ปัจจัย ได้แก่ การที่ จนท.ทหาร-ตำรวจ วิสามัญ ‘ซะอุดี ติงอุเซ็ง’ ผู้ต้องหาคดีความมั่นคง ในพื้นที่ เขาสาจี อ.ธารโต จ.ยะลา ซึ่ง ‘ซะอุดี’ ถูกมองว่าเป็นระดับ ‘แกนนำ-ครูฝึก’ ของขบวนการ
ซึ่งกรณีนี้ พล.ท.ธรรมนูญ ไม้สนธิ์ โฆษก กอ.รมน. ชี้แจงว่า อาจเป็นการเอาคืน ของผู้ก่อเหตุภายหลังที่เจ้าหน้าที่ได้วิสามัญ ผู้ก่อเหตุคนสําคัญ
ปัจจัยต่อมา โฆษก กอ.รมน. ระบุว่า 11 พ.ย. เป็นวันประกาศ ‘สยาม’เข้ามาปกครองพื้นที่ ค.ศ. 1785 ถือเป็น ‘วันสัญลักษณ์’ ที่ใช้ก่อเหตุ
ปัจจัยต่อมาที่ โฆษก กอ.รมน. ระบุคือ เป็นช่วงรอยต่อ ‘แม่ทัพภาคที่ 4’ คนใหม่ คือ พล.ท.ชาคริต อุจะรัตน ที่เข้ามาปฏิบัติหน้าที่ พร้อมระบุว่า งานมวลชนต้องใช้เวลา สร้างเครือข่ายด้านการข่าว ต้องมาเริ่มต้นกันใหม่ ส่วนจะบอกว่าเป็นการ ‘ลองของ’ ก็ไม่เชิง แต่อาศัยจุดอ่อนตรงนี้ในการก่อเหตุ โดยเฉพาะงานด้านยุทธการ เมื่อเปลี่ยน มทภ.4 มีการปรับระบบข้างในเล็กน้อย
โดย พล.ท.ธรรมนูญ โฆษก กอ.รมน. ระบุอีกว่า การก่อเหตุนอกพื้นที่ เนื่องจากใน 3 จ.ชายแดนใต้ มทภ.4 คนใหม่ เข้มงวดในการใช้ ‘มาตรการป้องกัน’ การก่อเหตุในพื้นที่ ทำได้ยากขึ้น จึงออกมานอกพื้นที่ ที่ จ.สตูล เนื่องจากเตรียมของไว้แล้ว แต่ก่อเหตุในพื้นที่ไม่ได้ จึงก่อเหตุนอกพื้นที่
ซึ่งในการข่าวได้แจ้งเตือนในพื้นที่ 3 จ.ชายแดนใต้ เพียงแต่เมื่อก่อเหตุไม่ได้ ก็ออกมานอกพื้นที่ ซึ่งอาจมองได้ว่าจุดแข็ง อีกทั้งไม่มีผู้เสียชีวิต เพียงแต่ เกิดความเสียหายต่อทรัพย์สิน เช่น เสาไฟซึ่งกระทําได้ง่ายที่สุด
ส่วนปัจจัยที่ ‘สายวิชาการ’ มองคือ เพื่อสร้าง ‘อำนาจต่อรอง’ ซึ่งเป็นช่วงที่ ‘พล.ท.ดาโต๊ะ อะห์หมัด โนรีฮัน บิน ญาลาล’ผู้อำนวยความสะดวกในการพูดคุยสันติสุข คนใหม่ เดินทางมาไทย และเข้าทำเนียบรัฐบาล เพื่อเข้าพบ ‘ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์’ หัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯ ฝ่ายไทย (อดีต ผอ.สำนักข่าวกรองแห่งชาติ) และ พล.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการ สมช. เพื่อแนะนำตัวและวางกรอบประสานงานร่วมกัน และเข้าพบ ‘วันมูหะมัดนอร์ มะทา’ ปธ.ที่ปรึกษานายกฯ ด้วย
สำหรับ พล.ท.ดาโต๊ะ อะห์หมัด โนรีฮัน บิน ญาลาล เป็นอดีตนายทหารระดับสูง กองทัพมาเลเซีย 33 ปี ตำแหน่งสำคัญก่อนเกษียณฯ คือ ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองกลาโหม (Director General of Defence Intelligence) ของมาเลเซีย มีบทบาทโดดเด่นด้านการวิเคราะห์ความมั่นคง ข่าวกรองยุทธศาสตร์ และการบริหารจัดการปฏิบัติการระดับสากล ซึ่งโปร์ไฟล์จุดนี้คล้ายกับ ‘ฐนัตถ์’ หน.คณะพูดคุยฯ ฝ่ายไทย
ทั้งนี้ ‘วันนอร์’ เปิดเผยว่า พล.ท.ดาโต๊ะ อะห์หมัด ไม่เคยเข้ามาในพื้นที่ 3 จ.ชายแดนใต้ แต่มีญาติอยู่ที่รัฐกลันตัน ซึ่งติดอยู่กับพื้นที่ไทย และทราบว่านอกจากจะมากรุงเทพฯแล้ว หากมีโอกาสจะลงพื้นที่ 3 จ.ชายแดนใต้ เพื่อพูดคุยกับทุกฝ่าย
‘วันนอร์’ เปิดเผยอีกว่า ทุกครั้งบีอาร์เอ็นจะเป็นคนเลือกบุคคลที่ไว้วางใจมาเจรจา และเป็นแกนนำด้านการเมืองมาพูดคุยเจรจากัน ซึ่งฝ่ายต่างๆ อาจจะมีการเจรจารอบนอก แต่คนที่จะเจรจาบนโต๊ะ คือ ฐนัตถ์ กับ พล.ท.ดาโต๊ะ อะห์หมัด ซึ่งได้มีการพูดคุยกันนอกรอบแล้ว และอาจจะมีการพูดคุยกันอีก 1-2 รอบ ในด้านเทคนิค ซึ่งจะเป็นการพูดคุยอย่างจริงจัง หลังจากที่ ’อันวาร์ อิบราฮิม‘ นายกฯ มาเลเซีย เดินทางพบ ‘อนุทิน ชาญวีรกูล’ นายกฯ 8-9 ธ.ค.นี้ และเรื่องนี้จะเดินตามขั้นตอนต่อไป
จุดเริ่มต้น กระบวนการเจรจา ‘สันติสุข‘ เริ่มตั้งแต่ปี 2556 ในยุค ’รัฐบาลยิ่งลักษณ์’ ที่มี ’เงื่อนไขสำคัญ’ คือ การพูดคุยต้องอยู่ภายใต้ รธน.ไทย ซึ่ง มาตรา 1 คือ “ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้” แต่ในขณะที่เป้าหมาย ‘Party B’ หรือ กลุ่มขบวนการ-บีอาร์เอ็น ต้องการ Self-Determination หรือ ‘สิทธิในการกำหนดตนเอง’ ที่ต้องการ ‘ประกาศเอกราช-อิสรภาพ’ แต่ท่าทีฝ่ายไทยยอมได้สูงสุดแค่ ‘การปกครองท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ’ เช่น กรุงเทพฯ หรือ พัทยา
สำหรับการพูดคุยของฝ่ายบีอาร์เอ็น อยู่ภายใต้ ‘สภาองค์กรนำ’ (Council of the Leading Organization : DPP) โดยมี ‘อานัส อับดุลเราะห์มาน’ เป็น หัวหน้าคณะพูดคุยฝ่าย Party B ในปัจจุบัน
สำหรับการพูดคุย ‘ปีกการเมือง’ ของฝ่ายบีอาร์เอ็น จะเป็น ‘ตัวกลาง’ รับการสื่อสารจาก ‘ปีกการทหาร’ ของบีอาร์เอ็น ซึ่งมีรายงานล่าสุด ได้รับการสื่อสารจาก ‘ปีกการทหาร’ กลับมาว่า ต้องการลงนามเอกสาร โดยในเอกสารต้องระบุเรื่องการยอมรับ ‘สิทธิการเป็นเจ้าของ’ (Hak Pertuanan) ชนพื้นเมืองหรือชนดั้งเดิมของปาตานี ที่มีการมองว่า มีแนวคิดคล้ายกับ ‘ภูมิบุตรา’ ของฝั่งมาเลเซีย
ซึ่งแนวคิดดังกล่าว ‘ฝ่ายทหารไทย’ ไม่ยอมรับเพราะจะเป็น ถ้อยคำที่อาจไปถึง Self-Determination หรือไปถึง ‘เอกราช’ ได้
ทำให้ ‘ฝ่ายวิชาการ’ ให้น้ำหนักการก่อเหตุล่าสุด เพื่อแสดง ’พลังต่อรอง’ ในการเจรจาสันติสุข ในห้วงที่ ‘ผู้อำนวยความสะดวก’ มาเยือนไทย ขณะที่ ‘ฝ่ายความมั่นคง’ ให้น้ำหนักไปที่ ‘การเอาคืน-วันเชิงสัญลักษณ์‘ ภายใต้การนำของ มทภ.4 คนใหม่
สำหรับ พล.ท.ชาคริต อุจะรัตน มทภ.4 เป็น ‘ทหารสายรบพิเศษ’ เติบโตมาจาก ‘กรมรบพิเศษที่ 4‘ ทำงานด้านภารกิจการข่าว พื้นที่กองทัพภาคที่ 4 ต่อมาขึ้นเป็น ผบ.พล.รบพิเศษที่ 1 และเป็น ผบ.ฉก.สันติสุข อยู่ในพื้นที่ จ.ชายแดนใต้ ขึ้นเป็น รอง มทภ.4 และขึ้นเป็น มทภ.4 เมื่อ 1 ต.ค.69
สำหรับเหตุการณ์ จ.ชายแดนใต้ เป็นอีกหนึ่งในภารกิจที่ พล.อ.พนา แคล้วปลอดทุกข์ ผบ.ทบ. หวังแก้ปัญหาให้ดีขึ้นก่อนเกษียณฯ ก.ย.70 ซึ่งเป็นปีที่ ‘รัฐบาล-กองทัพ’ ตั้งเป้ายุติความรุนแรงให้ได้ โดย ‘ฝ่ายความมั่นคง-รัฐบาล’ เตรียมยกเครื่อง ‘ศูนย์ปฏิบัติการอำเภอ - ศปก.อำเภอ’ เพื่อจัดระเบียบพื้นที่ ผ่านโครงสร้าง ‘ฝ่ายปกครอง’ ในพื้นที่ จ.ชายแดนใต้
โดยนำร่อง 14 อำเภอแนวชายแดน (รวม อ.จะแนะ อ.เทพา จ.สงขลา และ อ.สุไหงปาดี จ.นราธิวาส) อยู่ภายใต้ ‘ศูนย์บูรณาการและขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ ระดับอำเภอ‘ (ศบข.จชต.อำเภอ) เพื่ออุดช่องโหว่การทำงานแบบแยกส่วน
โดยดึง ‘มหาดไทย’ ให้มีบทบาทมากยิ่งขึ้น ผ่าน ‘นายอำเภอ’ โดยเป็น ‘ผู้อำนวยการ’ เปรียบเป็น ‘CEO อำเภอ’มีอำนาจตัดสินใจแก้ปัญหาได้เอง ไม่ต้องรอคำสั่งจากส่วนกลาง ซึ่ง ‘กรมการปกครอง’ จะมีกระบวนการสอบ-คัดเลือก ‘นายอำเภอ’ เพื่อลงไปในแต่ละพื้นที่ ซึ่งจุดสำคัญ คือ ‘นายอำเภอ‘ ก็จะมี ‘กำนัน-ผู้ใหญ่บ้าน‘ ที่ใกล้ชิดพื้นที่ที่สุด
สำหรับโครงสร้าง ‘ศปก.อำเภอ’ จะมี ผู้บังคับหน่วยเฉพาะกิจทหารพราน และ ผู้กำกับการสถานีตำรวจภูธร และ ปลัดอำเภอ อยู่ภายใต้ ‘นายอำเภอ’ รวมทั้งดึง ‘ก.ศึกษาธิการ’ เข้ามาอยู่ในโครงสร้างด้วย โดยจะดูเรื่องการ ‘สอนศาสนา’ ในพื้นที่ จ.ชายแดนใต้ ซึ่งในโครงสร้างจะมี ‘สภาความมั่นคงแห่งชาติ’ อยู่ในแนวระนาบ.
ซึ่งการยกเครื่อง ศปก.อำเภอ คือการถ่ายโอนภารกิจบางอย่างให้ ‘ศปก.อำเภอ’ รับผิดชอบแทน ‘ทหาร’ ในพื้นที่นั้นๆ ซึ่งอยู่ที่ว่า ‘ฝ่ายปกครอง-ฝ่ายทหาร’ จะจัดสรร ‘อำนาจ-หน้าที่’ กันอย่างไร ?
อย่างไรก็ตามมีการมองว่าเป็น ‘แผนสำรอง’ ที่ ‘รัฐบาล-กองทัพ’ วางไว้หรือไม่ ? เพราะเป้าหมายปี 2570 ที่จะ ‘ถอนกำลังทหาร’ และให้ ‘ฝ่ายปกครอง-พลเรือน’ ดูแลกันเอง รวมถึงการยกเลิกใช้ ’กฎหมายพิเศษ’ ให้ได้มากที่สุดนั้น อาจไม่ทันโรดแมปปี 2570 จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นล่าสุด
