การสะเทือนนอก ‘รอยเลื่อน’ ไม่ต้องตระหนกแต่ต้องตระหนัก

เหตุการณ์ ‘แผ่นดินไหว’ ที่มีศูนย์กลางในอำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ ขนาด 2.9 ริกเตอร์ ลึกลงไปประมาณ 1 กิโลเมตร (22 กรกฎาคมที่ผ่านมา) กลายเป็นเรื่องที่สังคมให้ความสนใจ เนื่องจากเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ที่มีรายงานเกิดขึ้นในจังหวัดบุรีรัมย์ ทั้งๆ ที่ในเชิงธรณีวิทยา ตีความว่าพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย แทบจะไม่มีโอกาสเกิดแผ่นดินไหวเลย เนื่องจากเป็นส่วนที่ไม่พบ ‘รอยเลื่อน’ ซึ่งเป็นจุดเริ่มสำคัญของภัยพิบัติ ส่งผลให้เกิดแนวคิดหลากหลาย ที่พยายามตีความ ‘หาสาเหตุ’ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในครั้งนี้  

ไม่ว่าจะ ‘สมาคมธรณีวิทยาแห่งประเทศไทย’ ที่ออกมาคาดการณ์ว่า เกิดจากโพรงใต้ดินที่อาจเกิดจากชั้นเกลือยุบตัว หรือแม้แต่การแสดงความเป็นห่วงของ ‘สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์’ ในฐานะอดีตนายกสภาวิศวกร ที่ออกมาเตือนเรื่องการปรับปรุงโครงสร้างของอาคารให้แข็งแรง เพื่อเตรียมความพร้อมหากเกิดสถานการณ์แบบเดียวกันกับจังหวัดบุรีรัมย์ 

SPACEBAR จึงสอบถามไป ‘ดร.วีระชาติ วิเวกวิน’ ผู้อำนวยการส่วนรอยเลื่อนมีพลังและแผ่นดินไหว กองธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม กรมทรัพยากรธรณี เพื่อถามหาความชัดเจนล่าสุด ว่าสุดท้ายในฐานะหน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบ ‘ข้อเท็จจริง’ ที่มีอยู่ในมือกำลังบ่งบอกสถานการณ์เรื่องภัยพิบัติเช่นไรบ้าง 

วีระชาติ กล่าว มีการยืนยันจากกรมอุตุนิยมวิทยาว่า ‘เกิดแผ่นดินไหวจริง’ แต่ปัญหาต่อมาคือ จุดศูนย์กลางของแรงสั่นสะเทือนอยู่นอก ‘รอยเลื่อนมีพลัง’ ซึ่งตามข้อมูลพบว่า มักจะพบรอยเลื่อนมีพลังอยู่ในภาคเหนือ ตะวันตก และภาคใต้ เป็นหลัก ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไม่เคยมีการค้นพบเลย 

ดังนั้นจึงหมายความว่า ‘จะต้องไม่เป็นเกิดแผ่นดินไหว’ ในพื้นที่ดังกล่าว หมายความว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นถือเป็นกรณีพิเศษ เบื้องต้นทางกรมทรัพยากรธรณี แปลความหมายจากสิ่งที่เกิขึ้น ออกมาว่า ‘Blackguard Earthquake’ หรือ 'ยังไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน'  

ผอ.ส่วนรอยเลื่อนมีพลังฯ คิดว่า อาจเกิดการปลดปล่อยพลังงานผ่านรอยแตกทั่วไป เนื่องจากประเทศไทยไม่ได้เป็นประเทศที่ตั้งโดดๆ แต่ตั้งอยู่บนแผ่นเปลือกโลกยูเรเซีย ซึ่งด้านซ้ายติดกับแผ่นเปลือกโลกอินเดีย (ชนกันอยู่) โดยแรงชนเหล่านี้ อาจส่งผลให้เกิดพลังใต้พื้นโลก และถูกปลดปล่อยออกมา ซึ่งทำให้เกิดแผ่นดินไหวในพื้นที่ที่ไม่ควรจะเกิด

“มันไม่ใช่ว่าจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยในพื้นที่ที่ไร้รอยเลื่อน อาจมีปัจจัยอื่นๆ เข้ามาเกื้อหนุน แต่จะให้ชัวร์ต้องขอเวลาให้กรมได้ทำการศึกษาเพิ่มเติมก่อน แต่เบื้องต้นเราคิดว่าแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นในจังหวัดบุรีรัมย์ยังไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน”

ส่วนกรณีที่มีบางหน่วยงานตั้งข้อสังเกต ว่าอาจเกิดจากการยุบตัวของโพรงเกลือใต้ดินนั้น วีระชาติ มองว่า เมื่อศูนย์กลางของแผ่นดินไหวอยู่ที่จังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ไม่มีชั้นหินที่เป็นแหล่งเกลือ แต่เป็นหมวดหินโคกกรวด (หินดินดาน หินทราย หินโคลนสีน้ำตาลแดง) หมายความว่า ไม่น่าจะมีโพรงเกลือที่เกิดทรุดตัวจนแผ่นดินไหวได้ และที่สำคัญไม่เคยมีรายงานว่า ชาวบ้านในบริเวณอำเภอลำปลายมาศ ประกอบอาชีพทำนาเกลืออยู่เลย ฉะนั้นหากเกิดจากการทรุดตัวจริง บริเวณพื้นผิวจะต้องเกิดรอยแตกที่มีขนาดใหญ่ และการสั่นสะเทือนจะต้องมีแรงมากกว่า 2.9 ริกเตอร์ด้วย 

ดังนั้นประชาชน ‘ไม่ต้องตื่นตนก’ แต่ ‘ควรตระหนัก’ ว่าแผ่นดินไหวสามารถเกิดขึ้นได้ ในพื้นที่ที่อยู่นอกสายตาของกรมทรัพยากรธรณี (ซึ่งมองว่าพื้นที่ภาคอีสานคือจุดปลอดภัย) แต่ต้องเรียนรู้ว่าเมื่อเกิดขึ้นแล้วจะต้องทำอย่างไร 

อย่างกรณีล่าสุดที่เกิดขึ้นเพียง 2.9 ริกเตอร์ ถือเป็นแผ่นดินไหวขนาดเล็กมาก และโดยเช่นกันกรณีของสิ่งก่อสร้างต่างๆ ก็ไม่ได้มีแรงสั่นสะเทือนจนกระทบกับโครงสร้าง มากกว่าการสั่นสะเทือนของสะพาน ขณะที่รถบรรทุกวิ่งผ่านเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ส่วนจะต้องระมัดระวังอย่างไร ทางกรมทรัพยากรจะร่วมกันสรุปมาตราการออกมาอีกที เนื่องจากมีปุจฉาบางประการที่จำเป็นต้องอาศัยเวลาศึกษา

วีระชาติ กล่าวทิ้งท้ายว่า อย่างไรเสียความตระหนักย่อมเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องมี เพราะเรื่องแผ่นดินไหวคือศาสตร์ที่ไม่สามารถพยากรณ์ล่วงหน้าได้ว่าจะเกิดเมื่อไหร่ เกิดขึ้นตอนไหน หรือเกิดที่ไหน หมายความว่าประชาชนต้องอยู่กับเขาให้ได้ด้วยความรู้อย่างเท่าทัน