กรณี คุณยายวัย 77 ปี ปฏิเสธรับอดีตสามีวัย 77 ปี ซึ่งเป็นผู้ป่วยติดเตียงกลับมาดูแล กลายเป็นประเด็นวิพากษ์วิจารณ์ในสังคม ก่อนเรื่องราวอีกด้านจะถูกเปิดเผยผ่านรายการ โหนกระแส เมื่อวันที่ 27 สิงหาคมที่ผ่านมาและนำไปสู่คำถามที่ใหญ่กว่าความสัมพันธ์ของคนสองคนว่า ถ้าคนที่ถูกคาดหวังให้ดูแลก็เป็นผู้สูงอายุเหมือนกัน แล้วใครควรเป็นคนดูแลใคร?
คำหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้โดยตรงคือ Caregiver (แคร์กิฟเวอร์) หรือพูดง่ายๆ ว่า ‘ผู้ดูแล’ หมายถึงคนที่ช่วยดูแลผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้เต็มที่ เช่น ผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยติดเตียง และไม่จำเป็นต้องเป็นพยาบาลหรือคนที่ได้รับค่าจ้าง เพราะลูกที่ดูแลพ่อแม่ หรือคู่ชีวิตที่คอยป้อนอาหาร อาบน้ำ จัดยา พาไปหาหมอ ก็ถือเป็น Caregiver เช่นกัน
ดังนั้น การรับผู้ป่วยติดเตียงกลับมาอยู่บ้านจึงไม่ได้หมายถึงแค่การมีที่ให้อาศัย แต่หมายถึงต้องมี คน เวลา แรงกาย เงิน และความรู้ในการดูแล ซึ่งกลายเป็นโจทย์ใหญ่ทันทีหากคนที่ต้องรับหน้าที่นั้นก็มีอายุ 70–80 ปีแล้ว
ยิ่งเมื่อมองภาพใหญ่ประเทศไทยกำลังแก่ลงอย่างรวดเร็ว ข้อมูลขององค์การอนามัยโลกระบุว่า ปี 2024 ไทยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปราว 13.5 ล้านคน หรือ 20.50% ของประชากรทั้งหมด และคาดว่าสัดส่วนนี้อาจเพิ่มเป็นประมาณ 31% ภายในปี 2040 ทำให้ภาพของ ‘ผู้สูงอายุดูแลผู้สูงอายุด้วยกันเอง’ มีโอกาสเกิดขึ้นมากขึ้นตามไปด้วย
ปัญหาจึงไม่ได้อยู่เพียงว่าครอบครัวหนึ่ง ‘เต็มใจดูแลหรือไม่’ แต่คือโครงสร้างครอบครัวไทยกำลังเปลี่ยนไป คนมีลูกน้อยลง ครอบครัวเล็กลง และคนวัยทำงานจำนวนมากต้องทำงานนอกบ้าน ขณะที่จำนวนคนที่ต้องการการดูแลกลับเพิ่มขึ้น การฝากความหวังทั้งหมดไว้กับลูก คู่ชีวิต หรือญาติ จึงอาจไม่เพียงพออีกต่อไป
ประเทศไทยมีระบบ Long-Term Care (LTC) หรือระบบดูแลระยะยาวสำหรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง ซึ่งช่วยให้ผู้สูงอายุและผู้ป่วยบางกลุ่มได้รับการดูแลที่บ้านผ่านความร่วมมือของระบบสาธารณสุข ท้องถิ่น ชุมชน และผู้ดูแล แต่เมื่อไทยกำลังเดินหน้าเข้าสู่สังคมที่มีผู้สูงอายุมากขึ้นระบบเหล่านี้ก็ยิ่งต้องเข้าถึงง่ายและครอบคลุมมากขึ้น
ทางออกจึงไม่ควรมีเพียงการถามว่า ‘บ้านนี้ใครจะเป็นคนดูแล?’ แต่ต้องเพิ่มผู้ดูแลที่ผ่านการอบรม ขยายบริการดูแลถึงบ้าน ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุระหว่างวัน รวมถึงระบบช่วยพักภาระผู้ดูแล เพื่อไม่ให้สมาชิกครอบครัวคนใดคนหนึ่งต้องแบกรับหน้าที่ตลอด 24 ชั่วโมงเพียงลำพัง
กรณีคุณยายวัย 77 ปี อาจเป็นเพียงภาพหนึ่งของสิ่งที่ประเทศไทยจะพบมากขึ้นในอนาคต และในวันที่ผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ คำถามสำคัญอาจไม่ใช่แค่ ‘ใครจะดูแลคนแก่?’ แต่คือ ‘เราจะสร้างระบบอย่างไรเพื่อไม่ให้คนแก่ต้องแบกภาระดูแลคนแก่ด้วยกันเอง?’
