COP31 ครึ่งทางผ่านไปโลกได้เห็นอะไร? เมื่อวิกฤตโลกร้อนวิ่งเร็วกว่าความร่วมมือของมนุษย์

17 พ.ย. 2569 - 14:10

  • การเมืองโลกยังติดหล่ม หลายประเทศยังเห็นต่างเรื่องการเลิกใช้ฟอสซิลและความรับผิดชอบด้านสภาพภูมิอากาศ

  • เงินทุนคือโจทย์ใหญ่ของความเป็นธรรม ประเทศเปราะบางต้องการเงินเพื่อปรับตัว

  • COP31 พยายามเร่งเปลี่ยนพันธสัญญาเป็นผลลัพธ์ แต่บททดสอบสำคัญยังอยู่ที่การเจรจาสัปดาห์สุดท้าย

green-space-cop31-midway-global-climate-crisis-climate-action-SPACEBAR-Hero.jpg

เปิด 5 ภาพสะท้อนเวทีเจรจาโลกร้อน เมื่อผู้นำยังเห็นต่าง เงินทุนยังไม่พอ เชื้อเพลิงฟอสซิลยังไม่จบ และคำมั่นสัญญากำลังถูกท้าทายด้วยความจริง

หากการประชุม COP คือเวทีที่มนุษยชาตินัดกันมาแก้ปัญหาโลกร้อน COP31 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ก็คงเป็นอีกครั้งที่โลกได้เห็นภาพความพยายามครั้งใหญ่ของมนุษย์ในการต่อรองกับวิกฤตที่ตัวเองมีส่วนสร้างขึ้น

ตลอดการประชุมระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2026 มีผู้แทนจากเกือบ 200 ประเทศ นักวิทยาศาสตร์ นักธุรกิจ นักเคลื่อนไหว และภาคประชาสังคมเดินทางมารวมตัวกัน เพื่อหาทางรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตั้งแต่การลดก๊าซเรือนกระจก การเปลี่ยนผ่านพลังงาน ไปจนถึงเงินทุนช่วยเหลือประเทศที่ได้รับผลกระทบ

แต่เมื่อการประชุมเดินทางมาถึงสัปดาห์ที่สอง ภาพที่ปรากฏกลับไม่ได้มีเพียงความหวังจากเทคโนโลยีสะอาดหรือคำประกาศความร่วมมือใหม่ ๆ เพราะเบื้องหลังเวทีเจรจายังคงเต็มไปด้วยความขัดแย้ง ทั้งเรื่องผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ การเมืองระหว่างประเทศ และคำถามสำคัญว่า ใครควรเป็นผู้จ่ายเงินเพื่อแก้ปัญหาที่ทุกประเทศกำลังเผชิญ พูดอีกอย่างคือ โลกไม่ได้ขาดเวทีประชุม ไม่ได้ขาดรายงานเตือนภัย และไม่ได้ขาดคำมั่นสัญญา แต่สิ่งที่ยังขาดคือความสามารถในการเปลี่ยนทั้งหมดให้กลายเป็นการลงมือทำที่เร็วพอ

เมื่อ COP31 ผ่านครึ่งทาง เราจึงชวนสำรวจ 5 ภาพสะท้อนสำคัญว่าเวทีเจรจาครั้งนี้กำลังบอกอะไรกับโลกบ้าง

green-space-cop31-midway-global-climate-crisis-climate-action-SPACEBAR-Photo01.jpg

1. โลกร้อนเป็นเรื่องเร่งด่วน แต่การเมืองโลกกลับไม่ได้เร่งตาม

หนึ่งในภาพที่น่าสนใจของ COP31 คือการขาดหายไปของผู้นำประเทศมหาอำนาจและประเทศผู้ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงหลายประเทศ แม้การประชุมระดับผู้นำจะมีตัวแทนจากประเทศต่าง ๆ เข้าร่วม แต่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน ไม่ได้เดินทางมาร่วมประชุม ขณะที่ผู้นำจากประเทศยุโรปบางส่วนก็ไม่ได้เข้าร่วมการประชุมระดับผู้นำเช่นกัน

เรื่องนี้มีนัยสำคัญมากกว่าภาพเก้าอี้ว่างในห้องประชุม เพราะสหรัฐฯ และจีนเป็นผู้เล่นสำคัญของเศรษฐกิจและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโลก การขาดหายไปของผู้นำระดับสูงย่อมทำให้เกิดคำถามถึงแรงผลักดันทางการเมืองที่จะทำให้ข้อตกลงต่าง ๆ เกิดขึ้นจริง

ขณะเดียวกัน โลกกำลังเผชิญความท้าทายหลายด้าน ทั้งสงคราม ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ค่าครองชีพ และความมั่นคงทางพลังงาน ซึ่งล้วนดึงความสนใจและทรัพยากรของรัฐบาลออกจากการแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ

ไซมอน สตีลล์ เลขาธิการบริหาร UN Climate Change กล่าวต่อผู้นำโลกเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายนว่า ความมั่นคงของทุกประเทศขึ้นอยู่กับการลงมือแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ พร้อมเรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ เปลี่ยนเป้าหมายและแผนงานที่มีอยู่ให้กลายเป็นผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจและสังคมที่จับต้องได้ นี่คือความย้อนแย้งของการเมืองโลกในเวลานี้ ทุกประเทศต่างได้รับผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศ แต่การจัดลำดับความสำคัญของแต่ละประเทศกลับไม่เหมือนกัน

democrats-cop31-turkey-climate-midterm-election-000-D7993J9.jpg

2. เชื้อเพลิงฟอสซิลยังเป็นประเด็นที่โลกถกกันจบ

หากถามว่าอะไรคือประเด็นที่ยากที่สุดของการเจรจา COP31 คำตอบหนึ่งคงหนีไม่พ้นการเปลี่ยนผ่านออกจาก “เชื้อเพลิงฟอสซิล” แม้หลายประเทศจะเห็นตรงกันว่าต้องเร่งลดการพึ่งพาถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ แต่เมื่อเข้าสู่การเจรจาจริง กลับยังมีความเห็นแตกต่างอย่างชัดเจน โดยเฉพาะประเทศที่เศรษฐกิจยังพึ่งพาการผลิตและส่งออกพลังงานฟอสซิล

รายงานความคืบหน้าการประชุมระบุว่า ประเทศที่พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลบางส่วนยังคัดค้านการนำประเด็นการยุติการใช้ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติเข้าสู่การหารืออย่างเป็นทางการ ส่งผลให้แนวทางเปลี่ยนผ่านพลังงานจำนวนหนึ่งยังต้องขับเคลื่อนผ่านความสมัครใจของแต่ละประเทศ

อีกด้านหนึ่ง บราซิลกำลังผลักดันแนวคิดจัดทำแผนที่นำทางระดับโลกสำหรับการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิล เพื่อให้คำมั่นจากการประชุม COP30 มีแนวทางดำเนินการที่ชัดเจนขึ้น แม้ยังมีข้อจำกัดเรื่องกรอบเวลาและวิธีปฏิบัติ

ขณะที่ตุรกี และออสเตรเลีย สนับสนุนเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานไฟฟ้าทั่วโลกจากระดับปัจจุบันไปสู่ 35% ภายในปี 2035 โดยมีประเทศสนับสนุนมากกว่า 30 ประเทศ แต่รายละเอียดและการนำไปบรรจุในข้อตกลงสุดท้ายยังอยู่ระหว่างการเจรจา

ความท้าทายจึงไม่ใช่แค่การมีเทคโนโลยีพลังงานสะอาด แต่เป็นการจัดการกับผลประโยชน์เดิม ทั้งรายได้จากการส่งออกพลังงาน เงินอุดหนุนเชื้อเพลิงฟอสซิล ภาษีของรัฐ และแรงงานที่ต้องปรับตัว เพราะการเปลี่ยนผ่านพลังงานไม่ได้หมายถึงการเปลี่ยนโรงไฟฟ้าเท่านั้น แต่หมายถึงการเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจครั้งใหญ่ และนี่อาจเป็นเหตุผลว่า ทำไมโลกจึงเห็นด้วยกับการลดโลกร้อน แต่ยังไม่สามารถตกลงกันได้ว่าจะเลิกใช้เชื้อเพลิงที่ทำให้โลกร้อนเมื่อไร

3. เงินทุนเพื่อสภาพภูมิอากาศ ใครสร้างปัญหา ใครควรจ่าย?

อีกหนึ่งประเด็นที่ยังคงเป็นรอยร้าวสำคัญระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา คือเงินทุนเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือ Climate Finance

ประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมากมีส่วนก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสะสมในระดับต่ำกว่าประเทศอุตสาหกรรม แต่กลับเป็นกลุ่มที่ต้องเผชิญผลกระทบอย่างหนัก ทั้งน้ำท่วม ภัยแล้ง คลื่นความร้อน พายุ และระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น ประเทศเหล่านี้จึงไม่ได้ต้องการเพียงคำแนะนำให้ปรับตัว แต่ต้องการเงินทุนเพื่อสร้างระบบป้องกันภัยพิบัติ พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ทนทานต่อสภาพภูมิอากาศ ปรับปรุงระบบเกษตร และฟื้นฟูความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้ว

ในการประชุม COP31 ประเด็นนี้ยังคงเป็นหนึ่งในหัวข้อที่เจรจากันอย่างหนัก UNEP ระบุว่า การดำเนินงานระยะต่อไปของ Baku to Belém Roadmap มุ่งระดมเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศให้ได้อย่างน้อย 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2035 พร้อมหารือถึงแหล่งเงินทุนรูปแบบใหม่ เช่น การจัดเก็บค่าธรรมเนียมเพื่อความเป็นธรรมและความรับผิดชอบร่วมกัน

ขณะที่กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาและประเทศเกาะขนาดเล็กยังเรียกร้องให้เงินสนับสนุนเข้าถึงได้จริง มีความแน่นอน และอยู่ในรูปแบบเงินให้เปล่ามากกว่าการเพิ่มภาระหนี้สิน เพราะสำหรับประเทศที่กำลังเผชิญน้ำทะเลรุกเข้าบ้าน หรือชุมชนที่ต้องสูญเสียพื้นที่ทำกินจากภัยแล้ง การรอเงินกู้หรือรอคำมั่นระยะยาวอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เพียงพอ

คำถามเรื่อง Climate Finance จึงไม่ใช่แค่มีเงินเท่าไร แต่ต้องโฟกัสว่าใครจ่าย ใครได้รับ และเงินไปถึงคนที่กำลังเผชิญวิกฤตจริงหรือไม่?

green-space-solar-rooftop-subsidy-50000-baht-gulf1-SPACEBAR-Hero.png

4. เทคโนโลยีสะอาดกำลังเดินหน้า

ท่ามกลางข่าวความขัดแย้ง ยังมีสัญญาณเชิงบวกที่น่าสนใจจาก COP31 โดยเฉพาะการขยายตัวของพลังงานสะอาดและการนำเทคโนโลยีมาใช้แก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ

จีนกำลังเป็นหนึ่งในแรงขับเคลื่อนสำคัญของการเปลี่ยนผ่านพลังงาน ด้วยการขยายกำลังการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน การเติบโตของตลาดรถยนต์ไฟฟ้า และการลงทุนในระบบพลังงานสะอาด ขณะที่หลายประเทศในแอฟริกาเริ่มเห็นการเติบโตของพลังงานแสงอาทิตย์ ซึ่งช่วยเพิ่มโอกาสการเข้าถึงไฟฟ้าและลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล

นอกจากนี้ สัปดาห์แรกของ COP31 ยังมีการประกาศ Global Implementation Accelerator เพื่อช่วยให้ประเทศต่าง ๆ นำคำมั่นด้านสภาพภูมิอากาศไปสู่การปฏิบัติจริง รวมถึงความพยายามเพิ่มการลงทุนในระบบไฟฟ้า โครงข่ายพลังงาน และเทคโนโลยีอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือการนำ AI มาใช้ควบคู่กับการพัฒนาอุตสาหกรรมสีเขียว โดยมีการเปิดตัว Antalya AI Pledge ซึ่งได้รับการสนับสนุน 80 รายชื่อ พร้อมคำมั่นดำเนินงาน 271 รายการ เพื่อผลักดันการพัฒนา AI ที่คำนึงถึงความยั่งยืน อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีไม่ใช่คำตอบทั้งหมด หากประเทศต่าง ๆ ยังขาดเงินทุน โครงสร้างพื้นฐาน และนโยบายสนับสนุน การมีแผงโซลาร์เซลล์ราคาถูกหรือรถยนต์ไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพก็ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะเข้าถึงได้ โลกจึงต้องทำให้เทคโนโลยีสะอาดไม่ใช่เพียงโอกาสทางธุรกิจของประเทศร่ำรวย แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาก้าวข้ามข้อจำกัดด้านพลังงานได้ด้วย

5. โลกร้อนไม่ใช่เรื่องของธรรมชาติอีกต่อไป

หากยังมีใครมองว่าการประชุม COP เป็นเรื่องไกลตัว ภาพสะท้อนจากเวทีปีนี้อาจทำให้ต้องคิดใหม่ เพราะหนึ่งในประเด็นที่ถูกยกระดับอย่างชัดเจนคือผลกระทบของวิกฤตสภาพภูมิอากาศต่อสุขภาพมนุษย์

รายงาน Lancet Countdown 2026 ซึ่งจัดทำโดยนักวิจัยจาก 71 สถาบันทั่วโลก พบว่าผลกระทบด้านสุขภาพจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังเพิ่มขึ้นเร็วกว่าความพยายามในการรับมือ พร้อมเรียกร้องให้ประชาคมโลกยอมรับว่าวิกฤตภูมิอากาศเป็นภาวะฉุกเฉินด้านสุขภาพระดับโลก ความเสี่ยงไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเสียชีวิตจากคลื่นความร้อน แต่ยังครอบคลุมถึงปัญหามลพิษทางอากาศ ภัยแล้ง น้ำท่วม ความไม่มั่นคงทางอาหาร และโรคที่มีน้ำหรือแมลงเป็นพาหะ

เมื่อเกิดน้ำท่วม โรงพยาบาลอาจไม่สามารถให้บริการได้ตามปกติ ระบบน้ำสะอาดและสุขาภิบาลอาจเสียหาย ขณะที่คลื่นความร้อนอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้สูงอายุ เด็ก และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง นั่นหมายความว่า การรับมือโลกร้อนไม่ใช่เพียงการสร้างกำแพงกันน้ำทะเลหรือเพิ่มพื้นที่ป่า แต่ต้องรวมถึงการออกแบบเมือง ระบบสาธารณสุข ระบบอาหาร และโครงสร้างพื้นฐานให้สามารถอยู่รอดได้ในสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนไป

อีกภาพสะท้อนที่ไม่ควรมองข้ามคือปัญหาก๊าซมีเทนจากหลุมฝังกลบขยะใน “ตุรกี” เอง ซึ่งข้อมูลดาวเทียมตรวจพบการรั่วไหลจากสถานที่กำจัดขยะหลายแห่ง รวมถึงพื้นที่ใกล้เมืองอันตัลยา กรณีนี้สะท้อนความย้อนแย้งที่น่าสนใจของประเทศเจ้าภาพ COP31 ซึ่งกำลังเป็นศูนย์กลางการหารือเรื่องการลดก๊าซเรือนกระจก แต่ขณะเดียวกันก็ยังต้องเร่งแก้ปัญหาการจัดการขยะและการรั่วไหลของก๊าซมีเทนภายในประเทศ เพราะการเป็นเจ้าภาพเวทีสิ่งแวดล้อมระดับโลกอาจสร้างภาพลักษณ์ที่ดีได้ แต่สิ่งที่ประชาคมโลกต้องการเห็นมากกว่าคือการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในประเทศของตัวเอง

guterres-fossil-fuel-profits-morally-unacceptable-cop31-000-D7AP3BK.jpg

COP31 โค้งสุดท้าย โลกอยากได้คำตอบ...ไม่ใช่คำมั่นอีกชุด

เมื่อเข้าสู่สัปดาห์สุดท้ายของการประชุม ประเด็นที่ยังต้องหาข้อสรุปมีตั้งแต่เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม การปรับตัวต่อผลกระทบ ไปจนถึงถ้อยคำในข้อตกลงทางการเมืองเกี่ยวกับอนาคตของเชื้อเพลิงฟอสซิล

วันที่ 15 พฤศจิกายน ประธาน COP31 ส่งข้อความถึงผู้แทนประเทศต่าง ๆ ว่า การประชุมกำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญที่ต้องเร่งเชื่อมช่องว่างความเห็นต่าง และเปลี่ยนความคืบหน้าที่เกิดขึ้นให้เป็นผลลัพธ์ที่มีความหมาย

ขณะที่รายงานจาก Climate Action Network และองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมหลายแห่งยังแสดงความกังวลว่า การเจรจาเรื่องการเงิน การปรับตัว และ Just Transition มีความคืบหน้าไม่มากพอเมื่อเทียบกับความเร่งด่วนของสถานการณ์

นี่จึงเป็นช่วงเวลาที่ต้องจับตาว่า COP31 จะสามารถสร้างข้อตกลงที่มีน้ำหนักมากกว่าถ้อยแถลงทางการเมืองได้หรือไม่ เพราะสุดท้ายแล้ว ความสำเร็จของ COP ไม่ควรวัดจากจำนวนประเทศที่เดินทางมาร่วมประชุม จำนวนเวทีเสวนา หรือจำนวนครั้งที่ผู้นำโลกกล่าวคำว่า “Net Zero” แต่ควรวัดจากปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ลดลงจริง เงินทุนที่ไปถึงประเทศเปราะบาง และจำนวนชีวิตที่ได้รับการปกป้องจากผลกระทบของสภาพภูมิอากาศ

ท้ายนี้ผู้เขียนอยากจบไว้แบบให้คิด ด้วยประโยคที่ว่า “การประชุม COP31 ยังเหลือเวลาอีกไม่กี่วันก่อนปิดฉาก และจะกลับมาเปิดประชุมครั้งใหม่ในปีหน้า…แต่โลกอาจไม่มีเวลาเหลือแล้ว”

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์