บนโลกออนไลน์ที่ใครๆ ก็สามารถเข้าถึงข้อมูลและรูปถ่ายของคนอื่นได้ง่ายขึ้น ภาพโปรไฟล์ที่เราใช้แสดงตัวตนอาจกลายเป็นเครื่องมือของมิจฉาชีพในการสร้างเรื่องราวหลอกลวง เมื่อมีคนถูกนำรูปไปโพสต์ประจาน กล่าวหาว่าเป็นลูกหนี้เบี้ยวหนี้ทั้งที่ไม่เคยกู้เงินหรือเกี่ยวข้องกับธุรกรรมดังกล่าว ก่อนทิ้งช่องทางไลน์ไว้ให้ติดต่อกลับ พฤติกรรมนี้จึงไม่ใช่แค่การแอบอ้างตัวตนแต่เป็นการใช้ความอับอายและความกังวลของเหยื่อเป็นเครื่องมือกดดันให้เดินเข้าสู่กับดัก
เมื่อรูปโปรไฟล์ถูกใช้สร้างเรื่อง ใครก็กลายเป็นลูกหนี้ได้
กรณีที่เกิดขึ้นในจังหวัดบุรีรัมย์เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 กลายเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของภัยออนไลน์ที่สร้างความเดือดร้อนให้ประชาชนหลายอาชีพทั้งข้าราชการ แม่ค้า พนักงานบริษัท และนักร้องร้านอาหาร หลังถูกมิจฉาชีพนำภาพถ่ายและข้อมูลส่วนตัวไปเผยแพร่บนเฟซบุ๊กพร้อมข้อความกล่าวหาว่าเป็นลูกหนี้ไม่ยอมชำระเงิน บางรายถึงขั้นถูกกล่าวหาว่าเป็นหัวหน้าขบวนการหลอกลวงประชาชนให้กู้เงิน
ทั้งที่ผู้เสียหายยืนยันว่าไม่เคยกู้เงินหรือค้ำประกันให้ใคร แต่กลับต้องเผชิญกับความเสียหายด้านชื่อเสียงและความกังวลว่าเพื่อน คนรู้จัก หรือผู้ที่พบเห็นโพสต์จะเข้าใจผิด โดยหนึ่งในผู้เสียหายตั้งข้อสังเกตว่าภาพถ่ายและข้อมูลชื่อ-นามสกุลอาจถูกคัดลอกมาจากเฟซบุ๊กส่วนตัวที่เปิดเป็นสาธารณะเพื่อใช้ติดต่อเรื่องงานหรือค้าขายออนไลน์
สิ่งที่น่าสังเกตคือโพสต์เหล่านี้ไม่ได้มีเพียงข้อความกล่าวหา แต่ยังแนบไอดีไลน์เพื่อให้ผู้ที่ถูกพาดพิงติดต่อกลับมาเคลียร์ปัญหา ยิ่งทำให้เกิดข้อสงสัยว่าการประจานอาจเป็นเพียงขั้นตอนแรกของกลโกงที่ต้องการให้เหยื่อเป็นฝ่ายติดต่อเข้าไปเองก่อนจะถูกหลอกลวงในขั้นตอนต่อไป
ที่สำคัญพฤติกรรมลักษณะนี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อสันนิษฐานจากเหตุการณ์ในบุรีรัมย์เท่านั้น เพราะก่อนหน้านี้ศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หรือ AOC 1441 เคยออกมาเตือนภัยรูปแบบการนำรูปโปรไฟล์และชื่อของผู้อื่นไปโพสต์กล่าวหาว่าติดหนี้หรือโกงเงินเพื่อกดดันให้ติดต่อกลับผ่านช่องทางไลน์ก่อนใช้วิธีข่มขู่หรือหลอกเอาเงินในภายหลัง
ใช้ความอับอายเป็นเครื่องมือ เมื่อเหยื่อเป็นฝ่ายเดินเข้าหามิจฉาชีพ
หากมองให้ลึกกว่าการนำรูปคนอื่นไปใช้ กลโกงลักษณะนี้มีจุดที่น่าสนใจคือการเลือกใช้ ‘ความอับอาย’ เป็นแรงกดดันทางจิตวิทยา เพราะเมื่อคนคนหนึ่งพบว่าตัวเองถูกกล่าวหาว่าโกงเงินหรือเบี้ยวหนี้ต่อสาธารณะ ปฏิกิริยาแรกที่เกิดขึ้นอาจไม่ใช่การตรวจสอบข้อเท็จจริง แต่เป็นความตกใจ ความโกรธ และความต้องการรีบแก้ไขชื่อเสียงของตัวเอง
นี่จึงเป็นช่องว่างที่มิจฉาชีพพยายามใช้ประโยชน์ จากเดิมที่การหลอกลวงออนไลน์มักเริ่มต้นด้วยการโทรศัพท์ ส่งข้อความ หรือทักแชตเข้าหาเหยื่อ กลับกลายเป็นการสร้างสถานการณ์ให้เหยื่อเป็นฝ่ายติดต่อกลับเองเพราะเชื่อว่าการพูดคุยกับคนที่ทิ้งช่องทางไว้จะช่วยให้ปัญหาจบลง
เมื่อเหยื่อกดเพิ่มเพื่อนหรือเริ่มสนทนาผ่านไลน์มิจฉาชีพอาจใช้โอกาสนั้นสร้างเรื่องราวเพิ่มเติม ข่มขู่ให้เกิดความหวาดกลัว หลอกขอข้อมูลส่วนตัว หรือเรียกร้องเงินเพื่อแลกกับการลบโพสต์และยุติเรื่องราว ซึ่งทำให้ความเสียหายไม่ได้หยุดอยู่แค่ชื่อเสียงแต่อาจลุกลามไปถึงทรัพย์สินและข้อมูลส่วนบุคคลด้วย
ปรากฏการณ์นี้ยังสะท้อนให้เห็นว่าการปกป้องตัวตนบนโลกออนไลน์ไม่ใช่แค่การระมัดระวังเรื่องรหัสผ่านหรือบัญชีธนาคารอีกต่อไป เพราะแม้แต่รูปถ่ายที่เราเปิดเผยต่อสาธารณะก็อาจถูกนำไปใช้สร้างเรื่องเท็จ และทำให้คนอื่นเข้าใจว่าเราเป็นใครบางคนในเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง
ตัวเลขอาชญากรรมออนไลน์ที่ยังน่ากังวล คนไทยแจ้งความกว่า 3.8 แสนคดีในปีเดียว
เมื่อพิจารณาสถานการณ์อาชญากรรมออนไลน์ในภาพรวม ข้อมูลจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติที่เปิดเผยในเดือนมีนาคม 2569 ระบุว่า ตลอดปี 2568 มีการแจ้งความคดีอาชญากรรมออนไลน์รวม 380,378 เรื่อง หรือเฉลี่ยประมาณ 1,045 คดีต่อวัน คิดเป็นมูลค่าความเสียหายรวมกว่า 25,195 ล้านบาท หรือเฉลี่ยประมาณ 69 ล้านบาทต่อวัน
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าภัยออนไลน์ยังเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและสร้างความเสียหายให้ประชาชนในวงกว้าง อย่างไรก็ตามจำนวนดังกล่าวเป็นสถิติคดีที่รับแจ้งความ ไม่ใช่จำนวนผู้เสียหายที่ไม่ซ้ำกัน และยังไม่สามารถระบุได้ว่ามีกี่รายที่ตกเป็นเหยื่อจากกลโกงการนำรูปไปประจานโดยเฉพาะ
ขณะที่ข้อมูลจากศูนย์ AOC 1441 ในช่วง 1 พฤศจิกายน 2566 ถึง 31 ตุลาคม 2567 พบว่ามีสายโทรเข้า 1441 รวม 1,176,512 สาย และมีการระงับบัญชีธนาคารที่ต้องสงสัย 348,006 บัญชี โดยมีมูลค่าความเสียหายรวมประมาณ 19,000 ล้านบาท สะท้อนให้เห็นถึงขนาดของปัญหาการหลอกลวงออนไลน์ที่หน่วยงานรัฐต้องรับมืออย่างต่อเนื่อง
แม้สถิติเหล่านี้จะไม่ได้สะท้อนจำนวนผู้ถูกขโมยรูปโปรไฟล์โดยตรงแต่ก็ช่วยให้เห็นภาพว่าอาชญากรรมออนไลน์มีรูปแบบหลากหลายและปรับเปลี่ยนวิธีการอยู่ตลอดเวลา การหลอกลวงจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการหลอกให้โอนเงิน แต่ยังรวมถึงการแอบอ้างตัวตนและใช้ข้อมูลส่วนบุคคลเป็นเครื่องมือสร้างความเสียหายด้วย
เมื่อถูกแอบอ้างต้องทำอย่างไร?
หากพบว่ารูปถ่ายหรือข้อมูลส่วนตัวของตัวเองถูกนำไปใช้โพสต์กล่าวหาในลักษณะดังกล่าว สิ่งแรกที่ควรทำคืออย่าเพิ่งตื่นตระหนก และไม่ควรรีบติดต่อไปยังไอดีไลน์ที่ปรากฏอยู่ในโพสต์เพราะอาจเป็นช่องทางที่มิจฉาชีพเตรียมไว้เพื่อหลอกลวงซ้ำ
สิ่งที่ควรทำคือเก็บหลักฐานให้ครบทั้งภาพหน้าจอโพสต์ ชื่อบัญชีผู้เผยแพร่ ลิงก์ URL วันและเวลาที่พบ รวมถึงข้อความสนทนาที่เกี่ยวข้อง จากนั้นรายงานโพสต์ต่อแพลตฟอร์มและเข้าแจ้งความกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ หากมีการโอนเงินหรือเปิดเผยข้อมูลสำคัญไปแล้วควรรีบติดต่อธนาคารและโทรสายด่วน AOC 1441 เพื่อขอความช่วยเหลือโดยเร็ว
อีกสิ่งหนึ่งที่ควรทำคือแจ้งเตือนคนใกล้ชิดและผู้ที่อาจพบเห็นโพสต์เพื่อป้องกันความเข้าใจผิด รวมถึงตรวจสอบการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวบนโซเชียลมีเดีย ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัวเกินความจำเป็น และหลีกเลี่ยงการเผยแพร่ข้อมูลที่อาจถูกนำไปใช้แอบอ้างได้ง่าย
ท้ายที่สุดกรณีนี้ทำให้เห็นว่าในวันที่ตัวตนบนโลกออนไลน์สามารถถูกคัดลอกและนำไปใช้ได้โดยง่าย ความเสียหายอาจไม่ได้เกิดจากการที่เราสูญเสียเงินเพียงอย่างเดียว แต่อาจเริ่มต้นจากการที่คนอื่นนำชื่อและรูปภาพของเราไปสร้างเรื่องราวที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง
เพราะบางครั้งมิจฉาชีพไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยการหลอกให้เราโอนเงิน แค่ทำให้เรากลัวจนยอมติดต่อกลับไปเองก็อาจเพียงพอที่จะเปิดประตูสู่กลโกงครั้งต่อไป
