กรมชลประทานเดินหน้าสำรวจออกแบบ “อ่างเก็บน้ำแม่วาง” หวังแก้ปัญหาภัยแล้ง-น้ำท่วม 3 อำเภอ แม่วาง สันป่าตอง ดอยหล่อ ความจุ 25 ล้าน ลบ.ม. ครอบคลุมพื้นที่เกษตรกว่า 48,780 ไร่ เผยออกแบบคำนวณต้านแผ่นดินไหวไว้ที่ 7 แมกนิจูด ปิดจบงานสำรวจออกแบบเดือนกรกฎาคมนี้ เข้าสู่กระบวนการของบประมาณ เพิกถอนที่ป่า คาดเร็วสุดเริ่มก่อสร้างได้ปี 2574 ผู้ใช้น้ำในพื้นที่ต่างยินดี หลังรออ่างแม่วางมานานกว่า 35 ปี
พิเชษฐ รัตนปราสาทกุลผู้อำนวยการสำนักออกแบบและสถาปัตยกรรมกรมชลประทาน เปิดเผยว่า การพัฒนาโครงการอ่างเก็บน้ำแม่วาง จะช่วยกักเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้งและบรรเทาปัญหาน้ำท่วมในฤดูฝน อ่างเก็บน้ำมีความจุที่ระดับเก็บกักปกติประมาณ 25 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 48,780 ไร่ โดยส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานของฝายเดิม 11 ฝาย จำนวน 38,030 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 3 อำเภอ 11 ตำบล ได้แก่ อำเภอแม่วาง อำเภอสันป่าตอง และอำเภอดอยหล่อ อีกทั้งเป็นแหล่งเก็บกักน้ำสำหรับการอุปโภค-บริโภค ของคนในพื้นที่ได้อย่างต่อเนื่อง
โครงการอ่างเก็บน้ำแม่วาง มีลักษณะเป็นเขื่อนหินถมแกนดินเหนียว ความสูงเขื่อน 80 เมตร ความยาวสันเขื่อน 700 เมตร มีระดับน้ำเก็บกักปกติ +395.00 เมตร.(ร.ท.ก.) อาคารระบายน้ำล้น เป็นประเภท Radial Gate (บานระบายโค้ง) ขนาด 6.00 x 6.00 เมตร จำนวน 5 บาน
“อ่างเก็บน้ำแม่วาง” มีที่ตั้งโครงการอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 1 บ้านใหม่ปางเติม ตำบลบ้านกาด อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ และพื้นที่โครงการบางส่วนอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติออบขาน อุทยานแห่งชาติแม่วาง และพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ รวมถึงพื้นที่ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 1A และ 1B โดยพื้นที่อ่างเก็บน้ำรวม 867 ไร่ และพื้นที่หัวงาน 171 ไร่ มีระยะเวลาดำเนินงาน 450 วัน เริ่มวันที่ 11 เมษายน 2568 และสิ้นสุดสัญญาวันที่ 4 กรกฎาคม 2569"
พิเชษฐ กล่าวว่า การออกแบบมีข้อกำหนดให้มีการคำนวณให้ตัวเขื่อนมีความสามารถต้านแรงแผ่นดินไหวในระดับสูงของพื้นที่ ซึ่งภาคเหนือและเชียงใหม่ต้านแรงแผ่นดินไหวสูงสุดที่ 7 แมกนิจูด การคำนวณต้านแผ่นดินไหวของอ่างเก็บน้ำแม่วางก็เช่นกันได้คำนวณการก่อสร้างที่สามารถรับแรงแผ่นดินไหวไว้ที่ 7 แมกนิจูด
สำหรับงานสำรวจและออกแบบโครงการเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 11 เมษายน 2568 มีระยะเวลาดำเนินงาน 450 วัน และจะสิ้นสุดสัญญาในวันที่ 4 กรกฎาคม 2569 โดยตลอดระยะเวลาดำเนินงานจะมีการจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การออกแบบโครงการมีความเหมาะสมทั้งด้านวิศวกรรม สิ่งแวดล้อม และสอดคล้องกับความต้องการของประชาชนในพื้นที่
ภายหลังเสร็จสิ้นงานสำรวจออกแบบ ซึ่งจะได้แบบก่อสร้าง มูลค่างาน ก็จะเข้าสู่กระบวนการการของบประมาณการก่อสร้าง ซึ่งต้องผ่าน ครม. และงานที่ต้องดำเนินการควบคู่กันไปด้วยคือ การเพิกถอนพื้นที่ก่อสร้างออกจากทั้งพื้นที่่ป่าอนุรักษ์และพื้นที่ป่าสงวน ขั้นตอนนี้ใช้เวลาพอสมควร คาดว่าเร็วสุดที่จะเริ่มก่อสร้างได้น่าจะเป็นปี 2574
ด้าน อัฏฐวิชย์ นาควัชระผู้อำนวยการสำนักงานชลประทานที่ 1 กล่าวว่า พื้นที่อ่างเก็บน้ำแม่วาง เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จจะมีความจุ 25 ล้าน ลบ.ม. ส่งน้ำให้กับ 3 อำเภอ คือ อำเภอแม่วาง อำเภอสันป่าตอง และอำเภอดอยหล่อ ช่วยเหลือประชาชนและเกษตรกรในด้านภัยแล้ง เก็บน้ำฤดูฝน ป้องกันอุทกภัย และเป็นการนำน้ำจากลำน้ำแม่วางที่มีจำนวนมากมากักเก็บและใช้ประโยชน์สูงสุด อีกทั้งยังส่งน้ำไปให้กับอ่างเก็บน้ำห้วยมะนาวที่อยู่ใกล้เคียง ยังเพิ่มพื้นที่ชลประทานได้อีกเป็นจำนวนมาก ส่วนการบริหารจัดการน้ำได้มีการคิดวางไว้ที่จะบริหารให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สมาน จันทร์แดงรองนายก อบต.บ้านกาด หัวหน้ากลุ่มผู้ใช้น้ำฝายนอน กล่าวว่า ผู้ใช้น้ำ 4 อำเภอ 12 ตำบล ความต้องการใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำแม่วางเป็นจำนวนมาก ได้ต่อสู้และพยายามผลักดันเพื่อให้โครงการนี้เกิดขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง ในการแก้ไขภัยแล้ง ขาดน้ำ และอุทกภัย ในช่วงฤดูฝน มีการเรียกร้องขอให้ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่วาง ประมาณปี 2534 จนถึงตอนนี้ก็ 35 ปีแล้ว เพราะเป็นโครงการที่ดีสำหรับการชาวอำเภอแม่วาง
“ตอนนี้ได้มีการศึกษาและออกแบบแล้ว ก็ดีใจที่คาดกันว่าจะได้เริ่มมีสร้างในปี 2574 แต่อยากฝากถึงรัฐบาลขอให้เร่งรัดการก่อสร้างของโครงการนี้ให้สำเร็จโดยเร็ว เพื่อสนองความต้องการใช้ของพี่น้องประชาชนในพื้นที่าซึ่งมีความหวังอย่างมากกับอ่างนี้”
ขณะที่ สมเกียรติ มีธรรมนักพัฒนาชุมชนและนักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม จ.เชียงใหม่ กล่าวว่า การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่วาง จะต้องกินพื้นที่ป่าอุทยานแห่งชาติออบขาน อุทยานแห่งชาติแม่วาง และพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ รวมถึงพื้นที่ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 1A และ 1B ซึ่งก็ถือว่ากระทบกับธรรมชาติและกระทบกับป่าต้นน้ำ
ขณะเดียวกัน ก็จะได้มีการเคลื่อนย้ายสัตว์ป่าท้องถิ่นออกไปอยู่นอกพื้นที่ จะส่งผลกระทบกับคุณภาพชีวิตและการดำรงค์ชีวิต เพราะปกติสัตว์ป่านั้นจะคุ้นเคยเพียงที่อยู่อาศัยเท่านั้น
สมเกียรติ กล่าวอีกว่า นอกจากนี้ การสร้างอ่างเก็บน้ำ ยังไม่ตอบโจทย์ในการแก้ปัญหาทั้งน้ำท่วมและภัยแล้ง เพราะทุกๆ เขื่อน ทุกๆ อ่างที่สร้างมาแล้ว รวมถึงประสบการณ์การทำงานเรื่องน้ำมาเราจะเห็น ได้ชัดเลยว่าเวลาน้ำมาก เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพพูมิอากาศ เวลาฝนตกหน้าเขื่อนหรือหน้าอ่างน้ำจะตกเร็วและแรง ทำให้ปริมาณน้ำไหลมาที่หน้าอ่างเยอะและจะล้น ซึ่งก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะเกิดปัญหาน้ำท่วม
“หากดูจากข้อมูลแล้วเป็นเกือบทุกอ่างเก็บน้ำ และในส่วนของภัยแล้ง น้ำจะไหลเข้าหน้าอ่างเก็บน้ำน้อย จึงไม่สามารถปล่อยไปให้ทำการเกษตรได้ เพราะทุกอ่างทุกเขื่อน จะต้องมีปริมาณน้ำกักเก็บ ไม่ต่ำกว่า 30% เพื่อรักษาระบบนิเวศ”
“ขณะที่พื้นที่ลุ่มน้ำวาง จากข้อมูลนั้นมีฝนตกบริเวณต้นน้ำน้อยมาก แต่ฝนมาตกในพื้นที่ตอนล่าง ก็ทำให้พื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากได้รับผลกระทบ ซึ่งข้อมูลตัวนี้ควรที่จะอยู่ในกระบวนการสร้างอ่างด้วย เมื่อต้องแลกกับพื้นที่ป่าที่จะใช้รับน้ำ และงบประมาณจำนวนมาก”
สำหรับอ่างเก็บน้ำแม่วาง มีแผนการก่อสร้างประมาณ ปี 2574 ทั้งนี้จะต้องดำเนินการเรื่องขออนุญาติใช้พื้นที่ป่าจากอุทยานแห่งชาติออบขานและกรมป่าไม้ให้แล้วเสร็จก่อน โดยจะใช้ระยะเวลาในการก่อสร้างประมาณ 8 ปี ราคาค่าก่อสร้างของโครงการอ่างเก็บน้ำแม่วาง รวมทั้งหมดประมาณ 3,037.75 ล้านบาท
