บุกป่าล่าไฟ PM 2.5 (2): เล่นกับไฟบนเขาสูง “ไฟขาขึ้น อันตราย ทุกคนระวังตัว”

หลังจาก โจ้-ณัฐพล สิงห์เถื่อน หัวหน้าทีมอาสาดับไฟป่า มูลนิธิกระจกเงา อธิบายกับวงประชุมสุดท้ายถึงแผนการก่อนเข้าป่าล่าไฟ เมื่อทุกคนไม่ติดขัดกับแผนที่วางไว้ 

ภารกิจการเดินเท้าเข้าตีไฟจึงเริ่มขึ้น...

ดรีมทีม 

ทีมดับไฟถูกแบ่งออกเป็นทีม A และ B สมาชิกในทีมได้รับมอบหมายบทบาทของตนเองแต่ก็สามารถ Rotate หน้าที่กันได้ตามสถานการณ์ตรงหน้า 

หัวหน้าชุด - เป็นผู้นำทางคอยประเมินสถานการณ์และตัดสินใจในสถานการณ์สำคัญ 

พลกระสุนลม - แยกเชื้อเพลิงออกจากไฟด้วยเครื่องเป่าลมที่สะพายบนไหล่ มีน้ำหนัก 10 กิโลกรัม 

พลกระสุนน้ำ - ชะลอการไหม้ของไฟด้วยหัวฉีดพ่นน้ำ พวกเขาสะพายถังน้ำ 10 ลิตรไว้ที่หลัง ดูคล้ายกระเป๋าเป้สีเหลืองยี่ห้อ North Face

พลน้ำ - เติมน้ำให้พลกระสุนน้ำ พวกเขาใช้ผ้าขาวม้าผูกเป็นเงื่อนไว้กับหูหิ้วถังไฮยีนบรรจุน้ำหนักอึ้ง เพื่อให้ง่ายต่อการสะพายไว้บนไหล่ บ้างก็ถูกเรียกว่า ‘พลไฮยีน’ เพราะถังไฮยีนที่พวกเขาใช้มีความแข็งแรงทนทาน สายตาของพวกเขาจะคอยสอดส่องมองหาแหล่งน้ำละแวกนั้นไปด้วยเพื่อเติมน้ำยามจำเป็น 

พลน้ำมัน - เติมน้ำมันให้พลกระสุนลม เพราะเครื่องเป่าลมแยกเชื้อเพลิงใช้เครื่องยนต์ที่ต้องการน้ำมัน 

“นี่ก็เป็นรูปแบบการทำงานของทีมที่ออกไปสู้รบกับไฟ” โจ้กล่าวถึงพลทหารในสงครามรบรากับไฟป่า

เรากำลังเดินขึ้นดอยที่คาดว่ามีจุดสูงสุดที่ 1,200 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล มานพ มาเยอะ ชายชาวอาข่าผู้เป็นหัวหน้าชุดดับไฟบอกผมว่า ภูมิประเทศวันนี้สูงชันมาก หากชาวอาข่าบอกว่า “สูงชัน” คนพื้นราบอย่างผมก็ต้องเอาคำว่า ‘สูงชัน’ คูณสองในใจ

พวกเราเคลื่อนที่ขึ้นดอยอย่างช้าๆ เครื่องเป่าลมน้ำหนักกว่า 10 กิโลกรัมทำให้คนหนุ่มหลายคนชราภาพลงอย่างเห็นได้ชัด การเดินและลำเลียงน้ำยังเป็นอุปสรรคสำคัญของการเข้าพื้นที่ดับไฟป่า ผู้หญิงร่างเล็กอย่าง มัทรี ไชยคำ และหญิงวัยห้าสิบร่างผอมบางอย่าง นิรมล อยู่รัมย์ หอบหิ้วถังน้ำและถังน้ำมัน (และเครื่องเป่าลมด้วยในบางจังหวะก้าวเดิน) เดินขึ้นดอยอย่างแข็งแรง

ในตอนนั้นผมถือเพียงกล้องมิลเลอร์เลสน้ำหนักเบา แต่ได้ยินเสียงหอบหายใจของตัวเองดังถี่ขึ้นอย่างมีนัยยะสำคัญ 

ไฟขาขึ้นกับทางลงเขา 

“แจ้งทราบๆ” เสียงจากวิทยุสื่อสารแจ้งเตือนมาจากรถบัญชาการที่จอดตีนเขา “ไฟเป็นไฟขาขึ้น ไฟเป็นไฟขาขึ้น อันตราย ให้ทุกคนระวังตัวด้วย” 

“ลมเปลี่ยนทิศ” โต้ง-สถาพรกล่าวถึงสถานการณ์ที่พวกเรากำลังเผชิญ “มันเลยทำให้ไฟแรง ถ้าไฟสูงระดับเอว ความร้อนจะสูงท่วมหัวของพวกเรา ไฟจะทำให้เราล้า เราต้องรอจังหวะ”

อาผ่า เฌอมื่อ พลกระสุนน้ำชาวอาข่าวัย 44 ปี คอยบอกให้ผมพาชีวิตและทรัพย์สินเข้าไปอยู่บนแนวดำ หรือพื้นขี้เถ้า “เข้ามาเดินในแนวดำครับ อย่าเดินตรงที่มีเศษใบไม้ ถ้าไฟลาม จะวิ่งหนีไม่ทัน”  เขาแนะนำอาสาหน้าใหม่อย่างผม 

มันเป็นไฟขาขึ้นที่มีลมตีสวนทิศที่เราเดินไปข้างหน้า จากไฟกองเล็กๆ ที่กำลังไหม้หญ้าแห้งอยู่ตรงหน้า เพียงไม่กี่วินาทีที่ผมฝังดวงตาลงไปในช่องมองภาพ ตั้งค่าสปีดชัตเตอร์ เล็งหาโฟกัส ไม่ทันไร ไฟลุกพรึบสูงเท่าเอว

เราเดินขึ้นภูเขาไปที่ความสูง 1,005 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ทางสูงชันยาวไกล พื้นป่าเต็งรังถูกปูด้วยพรมใบไม้แห้ง ไฟลุกโชนอยู่เบื้องล่าง กลุ่มควันดำลอยหนาขึ้นสูง ผมกำลังเดินตามหลังอาผ่าที่กำลังฉีดน้ำชะลอการไหม้ของไฟ ขณะที่ เดวิด รูท หรือ เทอร์รี่ สะพายเครื่องเป่าลมแยกเชื้อเพลิงออกจากไฟ ใบไม้และฝุ่นคลุ้งในอากาศ เสียงเครื่องเป่าลมดังแข่งกับเสียงไม้ปะทุแตกก่อนจะโค่นล้มดังก้องป่าเป็นระยะ แม้จะเป็นชาวอังกฤษที่มีรูปร่างสูงใหญ่ แต่ด้วยวัยและเครื่องเป่าลมน้ำหนัก 10 กิโลกรัม รวมถึงการเดินบนภูมิประเทศสูงชัน ก็ทำให้เขาต้องหยุดยืนเพื่อทำให้อัตราการเต้นของหัวใจอยู่ในจังหวะปกติ 

“ปีนี้ผมอายุ 57 แล้ว” เทอร์รี่บอกระหว่างยืนพักอยู่กลางเนินเขา เทอร์รี่เป็นชื่อที่ได้มาจากการไปนั่งดื่มเบียร์ที่ผับประจำในอังกฤษ เพราะผับแห่งนั้นมีคนชื่อเดวิดเต็มไปหมด “ผมจึงได้ชื่อเทอร์รี่มาจากผับแห่งนั้น” เทอร์รี่กล่าว 

เทอร์รี่ย้ายมาอยู่เมืองไทยเมื่อ 16 ปีก่อน ใช้ชีวิตดื่มเบียร์แถวเกาะพงันเป็นเวลา 4 ปี และพะงันก็มอบรอยสักเป็นฟ้อนต์ภาษาไทยที่ท้องแขนว่า ‘ทำดีได้ดี’ 

“ผมชอบคำนี้ เป็นคำที่ดี ผมก็เลยสักไว้ที่แขน” เทอร์รี่หยุดยืนหอบหายใจ วางเครื่องเป่าลมไว้บนพื้นพร้อมกับบ่น “จะตายแล้ว” อยู่หลายครั้งระหว่างเดินบนภูมิประเทศสูงชัน เทอร์รี่อาวุโสที่สุดในทีม เขาเป็นเจ้าหน้าที่มูลนิธิกระจกเงาประจำจังหวัดเชียงราย ครอบครัวของเขาอยู่ที่เชียงราย พูดไทยคล่องเหมือนคนไทย 

ถ้าเปรียบอายุของคนคนหนึ่งเป็นการเดินทางไปบนสันฐานของภูเขา ชีวิตของเทอร์รี่เป็นช่วงเริ่มต้นของการเดินลงเขา การไต่ลงเขาเป็นเรื่องท้าทายของการปีนสู่ยอด เพราะอัตราการเสียชีวิตของนักไต่เขาอยู่ที่ตอนขาลง ไม่ใช่ขาขึ้น ดังนั้นจุดสูงสุดของการไต่เขาอาจไม่ใช่ยอดเขา แต่เป็นการหาทางกลับบ้านได้อย่างปลอดภัย 

เขาเพิ่งไปดับไฟที่น่านก่อนเดินทางมาถึงเชียงใหม่ได้ 2 วัน ถ้าฝนตกหนักตามพยากรณ์อากาศของกรมอุตุนิยมวิทยา เทอร์รี่คงได้กลับไปพักผ่อนที่เชียงราย ที่นั่นมีครอบครัวรออยู่ นี่คือเหตุผลเพียงพอทำให้เขาเรียกเมืองแห่งนั้นว่า ‘บ้าน’

ความเชื่อของชนเผ่า ความเชื่อของชนเรา

“เดินระวังๆ นะลูก” นิรมล อยู่รัมย์ หรือ ป้าเริญ หญิงวัย 50 ผู้ถือถังบรรจุน้ำมันตะโกนเตือนเด็กหนุ่มชาวอาข่าชื่อภูมิระหว่างเดินหาบถังไฮยีนลงไปสนับสนุนพลกระสุนน้ำที่กำลังดับไฟที่เบื้องล่าง เขาอายุ 17 ปี พละกำลังของเขาเป็นที่พึ่งในการลำเลียงน้ำลงไปสนับสนุนการดับไฟป่า นี่คือไฟป่าครั้งแรกของเขา ส่วนป้าเริญเป็นพลน้ำแบกน้ำเข้าป่าเช่นนี้มา 3 ฤดูฝุ่นควันแล้ว เธอเดินอยู่รั้งท้าย ก้มหน้าเดินช้าๆ แต่มั่นคงทุกย่างก้าว

“ให้ผมช่วยถือไหมครับ” เธอเงยหน้ายิ้มให้ผมก่อนจะบอกว่า “ถ้าไม่ไหวแล้วจะบอกนะคะ”  

แต่คนที่ควรได้รับความช่วยเหลือที่สุดกลับเป็นผม เมื่อผมพบว่าตัวเองลื่มล้มระหว่างเดินลงเขาเพื่อตามไปสมทบอาผ่า และล้มอีก 4 ครั้งราวกับเด็กหัดเดิน ไหล่ซ้ายของผมสะพายถังน้ำไฮยีน มันหนักเมื่อเราเดินบนทางลาดชัน มือขวาถือกล้องตัวเล็กที่ตอนนี้มันหนักขึ้นอย่างไร้เหตุผล พร้อมกับสะพายกระเป๋ากล้องไว้ที่หลัง รองเท้าวิ่งเทรลที่มีดอกยางลึกก็ลื่นราวกับมีล้อ 

“ต้องใส่รองเท้าแบบผม” อาผ่าบอกหลังจากเห็นผมลื่นไถลลงเนินเขา เขาสวมรองเท้าสตั๊ตดอยสีเขียวเช่นเดียวกับทีมดับไฟทุกคน 

“พวกที่สู้รบกันที่ฝั่งพม่าก็ใส่แบบนี้กันทั้งนั้น ไม่ว่าจะอยู่ฝ่ายไหนก็ใส่สตั๊ตดอย” อาผ่าให้ข้อมูลที่ฟังดูเหมือนตลกร้าย เพราะไม่ว่าทหารที่กำลังสู้รบจะสังกัดอยู่ฝ่ายไหน พวกเขาก็ล้วนแต่สวมรองเท้าแบบเดียวกัน ต่อสู้บนสนามรบที่มีสภาพภูมิประเทศเดียวกัน และเป็นบ้านของพวกเขาเหมือนๆ กัน 

หลังจากเดินลงไปดับไฟตามพื้นที่ลาดชันจนแนวไฟที่เรามองเห็นก่อนหน้าได้ดับไปหมดแล้ว คำสั่งจากรถบัญชาการสั่งให้ทีมถอนกำลังกลับหลังกินข้าวเที่ยงก็ทำให้บรรยากาศผ่อนคลาย แต่ทีมชุด A พบแนวไฟนอกการสำรวจของโดรน พวกเขาจึงวางแผนเดินหน้าไปดับไฟต่อ เพราะอยู่ในระยะเข้าถึงได้ไม่ยาก 

ส่วนพวกเราทีม B นั่งกินข้าวเที่ยงบนพื้นที่ลาดชัน รองเท้าของผมแทบจะเกาะพื้นไว้ไม่อยู่ จนอาผ่าต้องหาท่อนไม้มาวางให้ผมนั่งกินข้าว หลังจากแกะยางรัดถุงพลาสติกเขาเดินไปเด็ดใบไม้บริเวณนั้น ตักข้าวเพียงหยิบมือและอาหารวางลงบนใบไม้ แล้วนำไปวางไว้ใต้ต้นไม้ต้นหนึ่ง 

“เป็นความเชื่อของชาวอาข่าครับ เวลาเข้าป่าเราจะขอให้ผู้รักษาป่าปกปักคุ้มครองให้เราแคล้วคลาดปลอดภัย” อาผ่ากล่าวก่อนจะหยิบขนมนมเนยสารพัดชนิดยื่นให้ผม ถั่วตัด ผลไม้แช่อิ่ม ลูกอม เวเฟอร์สอดไส้กลิ่นส้ม ฯลฯ ราวกับกระเป๋าเป้ของเขาเป็นกระเป๋าโดเรม่อน 

ผมไม่ได้ถาม แต่เข้าใจทันที การหยิบยื่นน้ำตาลให้พลังงานแก่เพื่อนร่วมทางของอาผ่า เป็นความเชื่อของมนุษย์ทุกเผ่าพันธุ์บนโลกใบนี้ - น้ำใจไมตรี 

เดินทางกลับลงดอย ฟังความลับของนักดับไฟที่มองไม่เห็น  ---> คลิ๊ก