การเปิดปฏิบัติการตรวจค้นเครือข่ายทุจริตการสอบแข่งขันเพื่อบรรจุบุคคลเป็นข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น ประจำปี 2568 ของสำนักงาน ป.ป.ช. ร่วมกับกองบังคับการปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบ (บก.ปปป.) ได้สร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่ววงการปกครองท้องถิ่น
คดีนี้ไม่ได้เป็นเพียงการจับกุมผู้กระทำผิดรายบุคคล แต่กำลังสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของระบบสอบคัดเลือกบุคลากรภาครัฐ ซึ่งเกี่ยวข้องกับผู้เข้าสอบหลายแสนคนทั่วประเทศ และอาจมีผู้ได้รับผลกระทบจากกระบวนการทุจริตจำนวนมาก
ขณะเดียวกัน ความคืบหน้าของคดียังนำไปสู่การปรับย้ายผู้บริหารระดับสูงของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) เพื่อเปิดทางให้การตรวจสอบเป็นไปอย่างโปร่งใสและไม่ถูกแทรกแซง โดย เมื่อวานนี้(23 มิถุนายน 2569) อรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย ได้ลงนามในคำสั่งกระทรวงมหาดไทย ที่ 1563/2569 ย้าย ‘ธีรุตม์ ศุภวิบูลย์ผล’ อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ไปประจำกระทรวงมหาดไทยเป็นการชั่วคราว และปฏิบัติหน้าที่ตามที่ปลัดกระทรวงมหาดไทยมอบหมาย
สนามสอบแห่งความหวังของคนกว่า 4 แสนคน
การสอบแข่งขันข้าราชการส่วนท้องถิ่นถือเป็นหนึ่งในสนามสอบราชการที่ใหญ่ที่สุดของประเทศการสอบประจำปี 2568 เปิดรับบุคคลเข้ารับราชการและพนักงานส่วนท้องถิ่น 87 ตำแหน่ง รวม 6,669 อัตรา แต่มีผู้สมัครสอบทั่วประเทศมากกว่า 430,000 คน หรือคิดเป็นอัตราแข่งขันเฉลี่ยประมาณ 64 คนต่อ 1 อัตรา
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าตำแหน่งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังคงเป็นเป้าหมายสำคัญของคนรุ่นใหม่ เนื่องจากเป็นอาชีพที่มีความมั่นคง มีเส้นทางความก้าวหน้า และมีสวัสดิการในระบบราชการรองรับ
หากย้อนดูประวัติศาสตร์การสอบท้องถิ่นในช่วงกว่า 10 ปีที่ผ่านมา จะพบว่าเป็นสนามสอบที่มีผู้สมัครจำนวนมากอย่างต่อเนื่อง
ปี 2556 มีผู้สมัครมากกว่า 600,000 คน
ปี 2560 มีผู้สมัครประมาณ 580,000 คน
ปี 2568 มีผู้สมัครกว่า 430,000 คน
แม้จำนวนผู้สมัครจะลดลงจากช่วงพีกในอดีต แต่ยังถือเป็นหนึ่งในการสอบภาครัฐที่มีผู้สมัครมากที่สุดของประเทศ
ช่องว่างระหว่าง “ความต้องการ” กับ “จำนวนตำแหน่ง”
ผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารงานบุคคลภาครัฐมองว่า การแข่งขันที่สูงมากเป็นปัจจัยสำคัญที่เปิดช่องให้เกิดขบวนการซื้อขายโอกาสในการสอบ
เมื่อมีผู้สมัครหลายแสนคน แต่มีตำแหน่งรองรับเพียงไม่กี่พันอัตรา จึงเกิดกลุ่มบุคคลที่อ้างว่าสามารถใช้เส้นสายหรือความสัมพันธ์ภายในระบบช่วยให้ผู้สมัครสอบผ่านได้
ข้อมูลจากการสืบสวนของเจ้าหน้าที่ระบุว่า มีการเรียกรับเงินตั้งแต่ 350,000 บาท สำหรับตำแหน่งทั่วไป และสูงถึง 700,000-800,000 บาท สำหรับบางตำแหน่งที่มีการแข่งขันสูง
เจ้าหน้าที่ประเมินว่า มีรายชื่อบุคคลที่อาจเกี่ยวข้องหรืออยู่ระหว่างการตรวจสอบมากกว่า 9,000 ราย ครอบคลุมทั้งกลุ่มผู้สอบผ่าน ผู้ขึ้นบัญชีสำรอง และบุคคลที่เกี่ยวข้องในกระบวนการ
หากมีการจ่ายเงินจริงตามข้อมูลที่ปรากฏ มูลค่าเงินหมุนเวียนในเครือข่ายอาจสูงถึง 4,500 ล้านบาท
รูปแบบทุจริตที่ซับซ้อนกว่าการลอกข้อสอบ
สิ่งที่ทำให้คดีนี้ได้รับความสนใจเป็นพิเศษ คือแนวทางการกระทำผิดที่เจ้าหน้าที่เชื่อว่าไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในห้องสอบ ซึ่งจากแนวทางการสืบสวน พบข้อมูลว่าขบวนการอาจเกี่ยวข้องกับการเข้าถึงเอกสารคำตอบหรือข้อมูลการสอบหลังเสร็จสิ้นกระบวนการสอบแล้ว แตกต่างจากคดีทุจริตสอบในอดีต ที่มักเกี่ยวข้องกับการนำข้อสอบออกจากห้องสอบ การส่งคำตอบ หรือการใช้อุปกรณ์สื่อสาร
โดยข้อมูลล่าสุดจากการแถลงข่าว ระบุว่า เจ้าหน้าที่ตรวจพบหลักฐานการแก้ไขคะแนนที่เชื่อมโยงกับผู้เข้าสอบแล้วกว่า 2,000 ราย และอยู่ระหว่างขยายผลไปยังเอกสารกว่า 9,000 ชุดที่ตรวจยึดได้จากสถานที่เกิดเหตุ
การสอบสวนยังมุ่งไปที่เส้นทางการเงิน ผู้ประสานงาน นายหน้า ติวเตอร์ รวมถึงเจ้าหน้าที่รัฐที่อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการนำกระดาษคำตอบออกจากระบบและส่งกลับเข้าไปหลังแก้ไขแล้ว
ด้วยเหตุนี้ ป.ป.ช. และ บก.ปปป. จึงขยายผลตรวจสอบทั้งบุคคล เส้นทางการเงิน และความเชื่อมโยงของเครือข่ายในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ
มากกว่าคดีโกงสอบ คือความเชื่อมั่นของระบบราชการ
ขณะนี้การสอบสวนยังอยู่ในชั้นรวบรวมพยานหลักฐาน และผู้ที่ถูกกล่าวหาทุกคนยังถือเป็นผู้บริสุทธิ์ตามหลักกฎหมาย จนกว่าจะมีคำวินิจฉัยหรือคำพิพากษาถึงที่สุด แต่หัวใจสำคัญของคดีนี้อาจไม่ใช่จำนวนผู้เกี่ยวข้องหรือมูลค่าความเสียหาย แต่คือคำถามต่อความน่าเชื่อถือของระบบคัดเลือกบุคลากรภาครัฐ เพราะทุกตำแหน่งที่ถูกกล่าวหาว่าได้มาโดยมิชอบ อาจหมายถึงโอกาสของผู้สอบอีกคนหนึ่งที่สูญหายไป
และหากมีบุคลากรที่ได้รับการบรรจุจากกระบวนการที่ไม่เป็นธรรม ย่อมส่งผลต่อประสิทธิภาพการทำงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งมีบทบาทดูแลบริการสาธารณะ งบประมาณ และคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ทั่วประเทศ
