‘พลายศักดิ์สุรินทร์’ กรณีศึกษาความ ‘เจ็บปวด’ ในรูปแบบ ‘เครื่องมือทางการทูต’

‘พลายศักดิ์สุรินทร์’ เป็นช้างที่ประเทศไทยส่งไปเป็น ‘ทูตสันถวไมตรี’ ให้กับศรีลังกาเมื่อ 22 ปีก่อน พลายศักดิ์สุรินทร์ เป็นช้างที่มีงาโค้งยาวไขว้กันสวยงาม เป็นเหตุให้ต้องไปเดินขบวนแห่เกือบทุกวันจนได้รับบาดเจ็บบริเวณขาและเข่ามาร่วมกว่า 10 ปีแล้ว รวมถึงมีฝีขึ้นที่หลัง 2 จุด และมีสภาพที่ทรุดโทรมกว่าวัย ทั้งๆ ที่พลายศักดิ์สุรินทร์มีอายุเพียงแค่ 30 ปีเท่านั้น 

เจ็บมากว่า 10 ปี ทำไมถึงเพิ่งรู้? 

เรื่องราวมันเริ่มต้นขึ้นเมื่อเดือนพฤษภาคมปีที่แล้ว โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม (ทส.) ได้รับแจ้งจากกระทรวงต่างประเทศว่า องค์การพัฒนาเอกชนเพื่อการคุ้มครองสิทธิสัตว์ในศรีลังกา แสดงความกังวลต่อสุขภาพของพลายศักดิ์สุรินทร์ ที่ได้รับการดูแลที่ไม่เหมาะสม และจำเป็นจะต้องได้รับการรักษาด่วน  
 
ขาของพลายศักดิ์สุรินทร์งอไม่ได้มากว่า 8 ปีแล้ว มีฝีหนอง รวมถึงการยืนนานเกินไปในแต่ละวันทำให้ฝ่าเท้าบางขึ้น และมีอาการเซื่องซึม เครียด และตกมันได้ง่าย ทำให้ผู้ดูแลต้องล่ามโซ่เอาไว้เพื่อป้องกันไม่ให้ทำร้ายคนอื่น ซึ่งโซ่มีระยะที่สั้นมากทำให้ไม่สามารถขยับตัวได้อย่างสะดวก

คำถามต่อมาคือ ไม่มีกฎหมายอะไรคุ้มครอง ‘ช้างไทย’ เลยเหรอ? 

กลับกันในกรณีของ ‘แพนด้า’ ทูตสันถวไมตรีตัวท็อปจากประเทศจีน ซึ่งถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการทูตในช่วงปี 1941 – 1984 ให้กับประเทศต่างๆ จนกระทั่งในปี 1984 ประเทศจีนเปลี่ยนนโยบายโดยการ ‘ให้เช่า’ แพนด้าแทนการให้เป็นของขวัญ  
 
ประเทศที่ ‘เช่า’ แพนด้าจากจีนต้องดูแลประคบประหงมอย่างดี มีการประสานงานกับเจ้าหน้าที่และผู้เชี่ยวชาญด้านแพนด้าของทางการจีนเป็นระยะระหว่างที่รับตัวไปเลี้ยงดู

‘เช่าแพนด้า’ ธุรกิจที่แปรเปลี่ยนมาจากของขวัญ 

จีนยุติการมอบแพนด้า ซึ่งเป็นหนึ่งในนโยบายของการปกป้องสัตว์ที่ใกล้สูญพันธ์ุ จีนจึงได้เสนอแผนเช่าแพนด้าระยะสั้น ซึ่งสัญญาทั่วไปนี้จะมีอายุ 10 ปี และสามารถต่อสัญญาได้ โดยสวนสัตว์ที่เป็นผู้เช่าจะต้องจ่ายค่าธรรมเนียมรายปีแห่งละ 500,000 – 1,000,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 17 – 35 ล้านบาท) สำหรับการเช่าแพนด้าเพื่อการวิจัยหรือจัดแสดง   
  
นอกจากนี้ สวนสัตว์ที่จะทำการเช่ามักจะได้รับคู่แพนด้าที่พร้อมผสมพันธ์ุ และ ‘ลูกแพนด้า’  ที่เกิดในช่วงระหว่างการเช่าจะถือเป็นทรัพย์สินของจีน และต้องจ่าย ‘ภาษีลูกแพนด้า’  อย่างน้อย 200,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 7 ล้านบาท) ต่อลูกแพนด้า 1 ตัว และจะต้องส่งน้องกลับบ้านเมื่ออายุ 2 – 4 ขวบ 
 
และหากแพนด้าที่เช่ามาเกิดเสียชีวิต ร่างของมันจะยังคงเป็นของประเทศอยู่เหมือนเดิม และจะต้องส่งร่างคืนพร้อมกับค่าปรับ 500,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 17 ล้านบาท) 

ท้ายที่สุดแล้ว กรณีของพลายศักดิ์สุรินทร์จะเป็นบทเรียนให้แก่มนุษย์ว่าสมควรหรือไม่กับการส่งสัตว์หรือสิ่งมีชีวิตไปเป็นเครื่องมือทางการทูต เพราะถ้าหากได้รับการดูแลที่ไม่ดีก็จะมีเหตุการณ์ลักษณะแบบนี้ออกมาเรื่อยๆ หรือความเจ็บปวดของพลายศักดิ์สุรินทร์นี้ควรค่าแก่การตั้งคำถามหรือยัง สำหรับการมอบสัตว์เพื่อเป็นของขวัญทางการทูตครั้งต่อไป?