หากพูดถึงซอฟต์พาวเวอร์อันเป็นที่รู้จักของญี่ปุ่นทุกคนจะนึกถึงอะไร? แน่นอนว่าต้องมีสิ่งเหล่านี้ไม่ว่าจะเป็นอาหารญี่ปุ่นอย่างซูชิ ราเม็ง การ์ตูนอนิเมะชื่อดังอย่างโดราเอม่อน โคนัน ชินจัง หรือแม้แต่สถานที่ท่องเที่ยวยอดฮิตอย่างภูเขาไฟฟูจิ ต้นซากุระ การเล่นสกีในฤดูหนาว หรือย่านชิบุยะ ที่ใครๆ ก็ต้องไปเช็คอิน
แต่รู้ไหมว่าที่ญี่ปุ่นมีอีกสิ่งหนึ่งที่เรียกได้ว่าเป็นซอฟต์พาวเวอร์อีกอย่างเลยก็ว่าได้ นั่นก็คือ ‘ห้องน้ำสาธารณะ’ แปลกใจไหมว่าทำไมแค่ห้องน้ำถึงกลายเป็นซอฟต์พาวเวอร์ได้ โดยเฉพาะในย่านท่องเที่ยวยอดนิยมอย่าง ‘ชิบุยะ’ ที่ฮิตหนักถึงขนาดที่นักท่องเที่ยวต้องเดินทางมาเพื่อมาดูห้องน้ำเลยทีเดียว และแม้แต่คนญี่ปุ่นก็ประหลาดใจที่ห้องน้ำในประเทศตัวเองกลายมาเป็นสถานที่ท่องเที่ยวไปซะแล้ว
นั่นก็เพราะว่า นอกจากห้องน้ำแต่ละแห่งจะมีดีไซน์สุดเก๋ที่สะท้อนสไตล์เฉพาะตัวของนักออกแบบแล้ว นักท่องเที่ยวยังพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า “มันสะอาดสุดๆ แถมเวลาเข้าห้องน้ำก็รู้สึกปลอดภัยไร้กังวลทุกครั้งที่ก้าวเข้าไปใช้งาน”
เมื่อ ‘ห้องน้ำสาธารณะ’ กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสุดฮอต
เบื้องหลังความปังที่ทำเอาทุกคนต้องว้าวนี้ อยู่ภายใต้การดูแลของโครงการ ‘Tokyo Toilet Project’ (TTP) ที่เข้าเนรมิตห้องน้ำสาธารณะ 17 แห่งทั่วเขตชิบุยะให้กลายเป็นผลงานศิลปะระดับโลกอย่างสมบูรณ์แบบ จากเดิมที่ห้องน้ำสาธารณะที่ค่อนข้างมืด ทรุดโทรม และดูไม่ปลอดภัยสำหรับผู้หญิง
แต่ปัจจุบันพื้นที่เหล่านี้ได้ถูกแปลงโฉมใหม่ด้วยดีไซน์ที่หลากหลาย ทั้งสว่าง ถูกสุขอนามัย และให้ความรู้สึกอุ่นใจแก่ผู้ใช้งานทุกคน ยิ่งไปกว่านั้น ในฐานะที่ประเทศญี่ปุ่นเป็นผู้นำด้านการออกแบบเพื่อประโยชน์ใช้สอย (Universal Design) มาอย่างยาวนาน การปรับปรุงครั้งนี้จึงไม่ได้มุ่งเน้นแค่ความสวยงาม แต่ยังรองรับคลื่นนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางกลับมาเยือนชิบุยะอย่างล้นหลาม เพื่อมอบประสบการณ์ความสะอาดและความสะดวกสบายที่สามารถเข้าถึงได้สำหรับทุกคน
จุดเริ่มต้นของจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญนี้ เกิดขึ้นจากการผลักดันของมูลนิธิเอกชนนิปปอน (The Nippon Foundation) ร่วมกับรัฐบาลท้องถิ่นเขตชิบุยะ ซึ่งได้เชิญสถาปนิกและนักออกแบบชื่อดังระดับโลก 17 คน มาร่วมพลิกโฉมและเนรมิตห้องน้ำสาธารณะ 17 แห่งทั่วเขตชิบุยะภายใต้โครงการ TTP
ความน่าสนใจคือ ความสำเร็จของโครงการนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในพื้นที่จริง แต่ยังกลายมาเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้กับภาพยนต์ชื่อดังเรื่อง ‘Perfect Days’ (หยุดโลกเหงาไว้ตรงนี้) ของ วิม เว็นเดิร์ส ผู้กำกับชาวเยอรมัน ซึ่งบอกเล่าเรื่องราวความงดงามในชีวิตประจำวันผ่านมุมมองของพนักงานทำความสะอาดผู้ดูแลห้องน้ำเหล่านี้ให้อยู่ในสภาพดีเยี่ยม จนภาพยนตร์เรื่องนี้สร้างชื่อเสียงบนเวทีระดับสากล และยังเป็นตัวจุดกระแสให้ห้องน้ำดีไซน์ล้ำเหล่านี้กลายเป็นจุดหมายปลายทางใหม่ของนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลก
และนี่คือรายชื่อสถาปนิกและนักออกแบบที่มีชื่อเสียงระดับโลกบางส่วนที่ตบเท้าเข้าร่วมเนรมิตห้องน้ำทั้ง 17 แห่งในโครงการ TTP :
- ทาดาโอะ อันโด สถาปนิกชาวญี่ปุ่นที่ได้รับการยอมรับจากทั่วโลก (ผลงาน : ดีไซน์ทรงกลมในสวนจิงกูดิโอริ),
- เค็งโงะ คูมะ สถาปนิกชาวญี่ปุ่นชื่อดังผู้เชี่ยวชาญการใช้ไม้และวัสดุธรรมชาติ (ผลงาน : ห้องน้ำกลางป่าจำลองที่สวนนาเบะชิมะ โชโตะ),
- ชิเงรุ แบน ผู้ชนะรางวัลพริตซ์เกอร์ (Pritzker Architecture Prize) ประจำปี 2014 (ผลงาน : ห้องน้ำกระจกใสเปลี่ยนสี 2 แห่ง ที่สวนฮารุโนะโอกาวะ และสวนโยโยงิ ฟุคามาจิ มินิ),
- โซ ฟูจิโมโต้ สถาปนิกชาวญี่ปุ่นรุ่นใหม่ไฟแรง (ผลงาน : ห้องน้ำทรงอ่างล้างมือสีขาวบริสุทธิ์ที่ย่านนิชิซันโด),
- นิโกะ ไอคอนแห่งวงการสตรีทแฟชั่นโลก เจ้าของแบรนด์ ‘Human Made’ (ผลงาน : ห้องน้ำทรงบ้านย้อนยุคสไตล์ทหารอเมริกันที่ย่านจิงกูมาเอะ)
เหล่านักสร้างสรรค์ต่างตั้งใจออกแบบห้องน้ำทั้ง 17 แห่งนี้ให้เป็นพื้นที่ที่กลมกลืนและเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน เพื่อมอบความรู้สึกปลอดภัยและเป็นมิตร แทนที่ภาพจำเดิมๆ อันมืดมิดที่ผู้คนมักจะหลีกเลี่ยง
“ห้องน้ำเหล่านี้ได้รับความนิยมอย่างล้นหลามด้วยเหตุผลหลายประการ คนส่วนใหญ่ต่างรู้จักชื่อเสียงของผู้ออกแบบเป็นอย่างดี เพราะพวกเขาคือสถาปนิกและแฟชั่นดีไซเนอร์ระดับแนวหน้าของโลก การได้มาเห็นผลงานที่ศิลปินระดับนี้ตั้งใจสร้างสรรค์ขึ้นเพื่อสาธารณประโยชน์ จึงกลายเป็นสิ่งดึงดูดใจที่ใครๆ ก็อยากมาสัมผัสด้วยตัวเอง”
— ยูมิโกะ นิชิ ผู้จัดการฝ่ายประชาสัมพันธ์ของสมาคมการท่องเที่ยวเขตชิบุยะ กล่าว
ฮิตถึงขนาดต้องจัดทัวร์มาชมห้องน้ำ!
“ทัวร์ชมห้องน้ำเริ่มมีมาตั้งแต่ต้นเดือนมีนาคม 2024 ในช่วงแรกกลุ่มผู้ใช้บริการส่วนใหญ่จะเป็นคนญี่ปุ่นเอง แต่เราก็สังเกตเห็นแนวโน้มความสนใจที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จากกลุ่มนักท่องเที่ยวต่างชาติ” นิชิ เผย
ทว่าในปัจจุบัน ทัวร์นี้ไม่ได้เป็นแค่เรื่องแปลกใหม่เฉพาะกลุ่มอีกต่อไป แต่ได้ยกระดับกลายเป็นหนึ่งในไฮไลต์ท่องเที่ยวด้านสถาปัตยกรรมและวัฒนธรรมยอดฮิตของโตเกียว ที่ดึงดูดนักเดินทางจากทั่วโลกจนยอดจองเต็มล่วงหน้าอย่างรวดเร็ว
ทัวร์ชมห้องน้ำหรือที่เรียกว่า ‘Tokyo Toilet Shuttle Tours’ จะเปิดบริการเป็นประจำทุกวันพฤหัสบดีและวันเสาร์ โดยแบ่งเส้นทางออกเป็น 2 เส้นทางหลัก คือ ฝั่งตะวันออก และฝั่งตะวันตกของเขตชิบุยะ แบ่งรอบเวลาออกเป็นช่วงเช้า (เริ่ม 10.00 น.) และช่วงบ่าย (เริ่ม 14.00 น.) ใช้เวลารอบละประมาณ 2 ชั่วโมง มีค่าใช้จ่ายอยู่ที่ 4,950 เยน (ราว 1,130 บาท) ซึ่งรวมบริการรถมินิบัสรับส่งและความรู้เชิงลึกตลอดทริปเรียบร้อยแล้ว
ตลอดการเดินทางบนรถมินิบัส แม้ว่าไกด์ประจำทัวร์จะบรรยายเป็นภาษาญี่ปุ่นเป็นหลัก แต่สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติก็หมดกังวลได้เลย เพราะทางโครงการได้จัดเตรียมคำอธิบายรูปแบบดิจิทัลและแผ่นพับภาษาอังกฤษไว้อย่างละเอียด
ความมหัศจรรย์ของห้องน้ำเหล่านี้การันตีได้จากความประทับใจของสองสามีภรรยาชาวอังกฤษที่ได้มาร่วมทัวร์ ซึ่งพวกเขากล่าวด้วยความทึ่งว่า “นี่เป็นสิ่งที่เราไม่เคยพบเคยเจอมาก่อนเลยในบ้านเกิดของเรา” ในขณะเดียวกัน แม้แต่ผู้ร่วมทัวร์ที่เป็นชาวญี่ปุ่นเองก็ยังยอมรับพร้อมรอยยิ้มว่า “รู้สึกเซอร์ไพรส์มาก ไม่เคยคิดมาก่อนเลยว่าห้องน้ำสาธารณะที่เราเดินผ่านทุกวันจะกลายมาเป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดฮิตระดับโลกได้ขนาดนี้”
ยิ่งไปกว่านั้น ในโลกออนไลน์ก็มีกระแสพูดถึงเรื่องนี้อย่างล้นหลาม โดยชาวเน็ตต่างเข้ามาคอมเมนต์กันมากมายว่า :
“เพิ่งรู้เลยนะเนี่ยว่ามีทัวร์แบบนี้ด้วย”
“ในที่สุดประเทศของเราก็มีห้องน้ำที่ทั้งสวยและสะอาดแบบนี้”
“ห้องน้ำบ้านเราสะอาดมาก แต่บรรดานักการเมืองกลับสกปรกสิ้นดี”
“หวังว่าคนที่ไปใช้จะนึกถึงและขอบคุณคนทำความสะอาดที่คอยดูแลอยู่เสมอนะ!”
เมื่อมองจากความนิยมที่พุ่งสูงจนห้องน้ำกลายเป็นแลนด์มาร์กท่องเที่ยวระดับโลกในปัจจุบัน จึงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจเลยหากในอนาคตอันใกล้ เขตอื่นๆ ในโตเกียวหรือเมืองท่องเที่ยวทั่วญี่ปุ่น จะเริ่มดึงตัวสถาปนิกชื่อดังมาพลิกโฉมห้องน้ำสาธารณะในพื้นที่ของตัวเองตามรอยความสำเร็จของชิบุยะบ้าง
