ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ปัญหาสินค้าชำรุดบกพร่อง โดยเฉพาะรถยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ กลายเป็นหนึ่งในข้อร้องเรียนสำคัญของผู้บริโภคไทย หลายกรณีผู้ซื้อจำเป็นต้องนำสินค้าเข้าซ่อมซ้ำหลายครั้ง แต่ไม่สามารถเปลี่ยนสินค้าใหม่หรือยกเลิกสัญญาได้ตามต้องการ ขณะที่ภาระการพิสูจน์ว่าสินค้ามีปัญหาตั้งแต่ต้นมักตกอยู่กับผู้บริโภค ส่งผลให้เกิดข้อพิพาท การดำเนินคดีที่ใช้เวลานาน และต้นทุนที่เพิ่มขึ้นทั้งต่อประชาชนและภาคธุรกิจ
เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวและยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองผู้บริโภคให้สอดคล้องกับแนวปฏิบัติในหลายประเทศ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันนี้ มีมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของสินค้า พ.ศ. .... หรือที่รู้จักกันในชื่อ ‘Lemon Law’ ตามที่สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) เสนอ เพื่อส่งต่อให้รัฐสภาพิจารณา โดยถือเป็นการผลักดันกฎหมายสำคัญที่อยู่ในกระบวนการศึกษามานานกว่า 10 ปี
ศุภมาส อิศรภักดี รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งกำกับดูแล สคบ. กล่าวว่า ร่างกฎหมายฉบับนี้มีเป้าหมายสำคัญในการสร้างความเป็นธรรมระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจ โดยเปลี่ยนหลักการสำคัญจากเดิมที่ผู้บริโภคต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ว่าสินค้ามีความชำรุดบกพร่อง มาเป็นการกำหนดให้ผู้ขายเป็นผู้รับผิดชอบพิสูจน์ข้อเท็จจริง หากสินค้าปรากฏความชำรุดภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
ภายใต้ร่างกฎหมายดังกล่าว หากสินค้าทั่วไปเกิดความชำรุดบกพร่องภายใน 6 เดือนนับจากวันส่งมอบ จะสันนิษฐานไว้ก่อนว่าสินค้ามีปัญหามาตั้งแต่ต้น ส่วนรถยนต์กำหนดระยะเวลา 1 ปี โดยผู้บริโภคสามารถเลือกใช้สิทธิในการเยียวยาได้ 4 รูปแบบ ได้แก่ การซ่อมแซม การเปลี่ยนสินค้า การลดราคา หรือการเลิกสัญญา ขึ้นอยู่กับลักษณะและความรุนแรงของปัญหา
อีกหนึ่งสาระสำคัญคือ การกำหนดกรอบเวลาการซ่อมแซมที่ชัดเจน โดยสินค้าทั่วไปและรถจักรยานยนต์ต้องซ่อมให้แล้วเสร็จภายใน 60 วัน ขณะที่รถยนต์ต้องดำเนินการภายใน 90 วันนับจากวันที่รับมอบสินค้าไว้ซ่อม หากผู้ขายไม่สามารถดำเนินการได้ตามกำหนด ผู้บริโภคมีสิทธิเรียกร้องการลดราคา เลิกสัญญา หรือเรียกค่าเสียหายตามกฎหมายได้
สำหรับกรณีสินค้าที่มีข้อบกพร่องในสาระสำคัญ ผู้บริโภคสามารถขอเปลี่ยนสินค้าใหม่ได้ทันที โดยสินค้าทั่วไปใช้สิทธิได้ภายใน 7 วันหลังรับสินค้า ขณะที่เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สามารถใช้สิทธิได้ภายใน 14 วัน ส่วนรถยนต์ที่พบข้อบกพร่องซึ่งส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยและไม่สามารถแก้ไขได้ ผู้ขายจะต้องเปลี่ยนรถยนต์คันใหม่ชนิดเดียวกันให้แก่ผู้ซื้อ
ศุภมาส กล่าวว่า กฎหมายฉบับนี้ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของระบบคุ้มครองผู้บริโภคไทย หลังจากที่มีการผลักดันมาอย่างต่อเนื่องยาวนานกว่า 10 ปี โดยจะช่วยลดภาระของประชาชนในการพิสูจน์สิทธิ ลดต้นทุนและระยะเวลาในการดำเนินคดี รวมถึงลดข้อพิพาทระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย
ในมุมเศรษฐกิจ ร่างกฎหมาย Lemon Law ยังมีส่วนช่วยยกระดับมาตรฐานการประกอบธุรกิจและคุณภาพสินค้าในตลาดไทย เนื่องจากผู้ประกอบการจะต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพสินค้าและบริการหลังการขายมากขึ้น ขณะเดียวกันยังช่วยเสริมความเชื่อมั่นในการบริโภค กระตุ้นการแข่งขันด้านคุณภาพและนวัตกรรม และสร้างสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เป็นธรรมมากขึ้น
ทั้งนี้ ร่างกฎหมายดังกล่าวผ่านการตรวจพิจารณาของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา และผ่านกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากภาคประชาชน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญแล้ว โดยครอบคลุมการซื้อขายระหว่างผู้ประกอบธุรกิจกับผู้บริโภค การซื้อขายระหว่างผู้ประกอบธุรกิจด้วยกันเอง รวมถึงสัญญาเช่าซื้อและสัญญาซื้อขายที่มีผู้ให้สินเชื่อ แต่ไม่รวมสินค้าใช้แล้ว สัตว์มีชีวิต และการซื้อขายระหว่างผู้บริโภคด้วยกันเอง
หากกฎหมายฉบับนี้ผ่านความเห็นชอบจากรัฐสภาและมีผลบังคับใช้ จะถือเป็นหมุดหมายสำคัญของการคุ้มครองผู้บริโภคไทย ที่ทำให้ผู้ซื้อรถยนต์ โทรศัพท์มือถือ เครื่องใช้ไฟฟ้า และสินค้าอื่น ๆ ได้รับการคุ้มครองที่ชัดเจนขึ้น พร้อมสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับระบบเศรษฐกิจและการค้าของประเทศในระยะยาว
