Thaimart เดิมพัน ‘อธิปไตยเศรษฐกิจดิจิทัล’
เมื่อแพลตฟอร์มต่างชาติทยอยปรับค่า GP ‘Marketplace คนไทย’ จะเปลี่ยนเกม E-Commerce ได้จริงหรือ?
ตลาด E-Commerce ไทยกำลังเข้าสู่จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ...ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ตลาด E-Commerce ไทยเติบโตอย่างก้าวกระโดด ผู้ประกอบการไทยจำนวนมากสามารถเข้าถึงผู้บริโภคทั่วประเทศผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ต้นทุนการขายกลับเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะ “ค่า GP (Gross Profit หรือค่าธรรมเนียมที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บจากผู้ขาย)” ซึ่งในหลายแพลตฟอร์มอัตราค่าธรรมเนียมแตกต่างกันตามหมวดสินค้า และในบางกลุ่มสินค้าสามารถแตะระดับกว่า 20-30% ได้
สำหรับผู้ประกอบการ ต้นทุนดังกล่าวไม่ใช่เพียงตัวเลขบนใบแจ้งหนี้ แต่หมายถึงกำไรที่หายไป ความสามารถในการแข่งขันที่ลดลง และสุดท้ายย่อมสะท้อนกลับมายัง ‘ราคาสินค้า’ ที่ผู้บริโภคต้องจ่าย
จังหวะเดียวกันนี้ บริษัท ไทยมาร์ท มาร์เก็ตเพลส จำกัด ได้เปิดตัว Thaimart อย่างเป็นทางการ (7 กรกฎาคม 2569) พร้อมประกาศนโยบาย GP 0% ตลอดปีแรก ก่อนทยอยจัดเก็บเพียง 5%, 8% และ 10% ในปีถัดไป ภายใต้แนวคิด “Fair First : ความเป็นธรรมต้องมาก่อน
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “จะมี Marketplace ใหม่เพิ่มอีกหนึ่งราย” แต่คือ ประเทศไทยกำลังได้ทางเลือกใหม่ หรือกำลังเริ่มสร้างอธิปไตยทางเศรษฐกิจดิจิทัลของตัวเอง
เมื่อ GP ไม่ใช่แค่ต้นทุน แต่คือความสามารถในการแข่งขัน
นอท - พันธ์ธวัช นาควิสุทธิ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ไทยมาร์ท มาร์เก็ตเพลส จำกัด มองว่า ปัญหาหลักของผู้ประกอบการไทยไม่ใช่การขายไม่ได้ แต่คือ ‘ขายได้แต่กำไรลดลง’
“ถ้าขายที่อื่น 100 บาท อาจเหลือเพียงประมาณ 70 บาท แต่ถ้ามาอยู่ที่เรา ขาย 100 บาท ก็ได้เต็ม 100 บาท”
การประกาศ GP 0% จึงถูกวางเป็นเครื่องมือเพิ่ม ‘สภาพคล่อง’ ให้ผู้ประกอบการ โดยหวังให้เงินส่วนที่เคยเป็นค่าธรรมเนียม ถูกนำกลับไปลงทุนด้านสินค้า การตลาด และการสร้างแบรนด์แทน
โดยโมเดลนี้สะท้อนแนวคิดการลด ‘Transaction Cost’หรือการลดต้นทุนของการทำธุรกรรม ซึ่งหากทำได้จริง จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพให้ธุรกิจขนาดเล็กและ SME ที่มักมีข้อจำกัดด้านเงินทุน
‘ผู้บริโภค’ ได้ของถูกลงจริงหรือ?
นี่คือคำถามที่หลายฝ่ายตั้งข้อสังเกต…ในทางทฤษฎี เมื่อผู้ขายมีต้นทุนลดลง ย่อมมีโอกาสลดราคาสินค้า หรือเพิ่มคุณภาพสินค้าในราคาเดิมได้มากขึ้น
พันธ์ธวัช ระบุว่า หากแพลตฟอร์มไม่เก็บ GP ผู้ค้าก็ไม่จำเป็นต้องบวกต้นทุนดังกล่าวเข้าไปในราคาสินค้า ส่งผลให้ผู้บริโภคอาจซื้อสินค้าได้ในราคาที่แข่งขันได้มากขึ้น
อย่างไรก็ตาม นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากมองว่า “ต้นทุนที่ลดลง ไม่ได้แปลว่าจะถูกส่งผ่านไปยังผู้บริโภคทั้งหมด”
หากการแข่งขันในตลาดยังสูง ผู้ค้าส่วนใหญ่มีแนวโน้มลดราคาเพื่อแข่งขัน แต่หากสินค้าเป็นสินค้าที่มีความแตกต่างสูง ผู้ประกอบการอาจเลือกเก็บกำไรส่วนเพิ่มไว้เพื่อนำไปลงทุนขยายธุรกิจแทน
กล่าวอีกนัยหนึ่ง ผู้บริโภคจะได้รับประโยชน์มากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับการแข่งขันของตลาดในแต่ละสินค้า
มากกว่า Marketplace คือ ‘Digital Sovereignty’
ประเด็นที่น่าสนใจที่สุดของการเปิดตัว Thaimart ไม่ใช่ GP แต่คือการหยิบยกคำว่า “อธิปไตยเศรษฐกิจดิจิทัล (Digital Economic Sovereignty)” ขึ้นมาเป็นหัวใจของการสื่อสาร
พันธ์ธวัช กล่าวว่า ประเทศไทยพึ่งพาแพลตฟอร์มต่างชาติมาเป็นเวลานาน จึงอยากเห็นคนไทยมีแพลตฟอร์มของตัวเอง เพื่อให้มูลค่าทางเศรษฐกิจหมุนเวียนอยู่ภายในประเทศมากขึ้น
แนวคิดนี้สอดคล้องกับมุมมองของ ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน ซึ่งร่วมเสวนาในงานเปิดตัว ภายใต้หัวข้อ “ประเทศที่ไม่มีแพลตฟอร์มของตัวเอง จะเสียอะไรในระยะยาว”
สาระสำคัญคือ เมื่อประเทศไม่มีแพลตฟอร์มของตนเอง ย่อมสูญเสียอำนาจในการกำหนดกติกาทางเศรษฐกิจดิจิทัล ข้อมูลผู้บริโภค เทคโนโลยี และมูลค่าทางเศรษฐกิจส่วนหนึ่งไหลออกไปยังผู้ให้บริการต่างประเทศ
ในระดับมหภาค นี่คือประเด็นที่หลายประเทศเริ่มให้ความสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นจีน เกาหลีใต้ หรืออินโดนีเซีย ที่ต่างผลักดันแพลตฟอร์มของตนเองควบคู่กับการเปิดรับผู้เล่นระดับโลก
มิติภาษี โอกาสที่รัฐอาจได้รับ
หากแพลตฟอร์มไทยสามารถเติบโตได้จริง ผลกระทบอาจไม่ได้หยุดอยู่ที่ผู้ประกอบการ แต่ยังรวมถึง
• เม็ดเงินค่าธรรมเนียมหมุนเวียนในประเทศมากขึ้น
• รายได้ของผู้ประกอบการเพิ่มขึ้น ส่งผลต่อฐานภาษีเงินได้
• การจ้างงานในธุรกิจเทคโนโลยี โลจิสติกส์ และบริการสนับสนุนเพิ่มขึ้น
• การลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลเกิดขึ้นภายในประเทศ
แม้ปัจจุบันประเทศไทยมีการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มจากผู้ให้บริการดิจิทัลต่างชาติแล้ว แต่การมีแพลตฟอร์มที่มีฐานการดำเนินงานในประเทศ ย่อมทำให้เม็ดเงินส่วนหนึ่งหมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจไทยมากขึ้น
อะไรคือ “ความท้าทาย ที่ใหญ่กว่าเรื่อง GP”
นักเศรษฐศาสตร์ด้านเศรษฐกิจดิจิทัลจำนวนมากเห็นตรงกันว่า สิ่งที่ทำให้ Marketplace ประสบความสำเร็จ ไม่ใช่ค่าธรรมเนียมต่ำเพียงอย่างเดียว แต่คือ ‘Network Effect’ เพราะยิ่งมีผู้ซื้อมาก ผู้ขายก็ยิ่งอยากเข้ามา และเมื่อมีผู้ขายมาก ผู้ซื้อก็ยิ่งเข้ามาเพิ่ม เป็นวงจรที่เสริมกัน
นี่คือข้อได้เปรียบสำคัญของแพลตฟอร์มระดับโลกที่สร้างฐานผู้ใช้มานานหลายปี
ดังนั้น สิ่งที่ Thaimart ต้องพิสูจน์ต่อจากนี้ ได้แก่
• จะดึง ‘ผู้ซื้อ’ เข้ามาได้มากเพียงใด
• จะสร้างความเชื่อมั่นเรื่องสินค้าของแท้ได้จริงหรือไม่
• จะรักษาคุณภาพบริการหลังการขายได้หรือไม่
• จะพัฒนา AI, Data และระบบแนะนำสินค้าให้แข่งขันได้อย่างไร
• จะสร้าง Ecosystem ด้านโลจิสติกส์ การชำระเงิน และการตลาดได้ครบวงจรเพียงใด
เพราะท้ายที่สุด ผู้บริโภคไม่ได้เลือกแพลตฟอร์มจากค่า GP แต่เลือกจาก ‘ประสบการณ์ใช้งาน’
บทพิสูจน์ของ Marketplace สัญชาติไทย
Thaimart เปิดเผยว่า ปัจจุบันมีผู้ประกอบการลงทะเบียนแล้วกว่า 15,000 ราย และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นอีกหลายพันรายหลังการเปิดตัว โดยเป้าหมายระยะสั้น คือการเป็น “Marketplace ของคนไทย” ส่วนเป้าหมายระยะยาว คือการผลักดัน SME ไทยสู่ตลาดโลก เปรียบเสมือนบทบาทที่ Alibaba เคยสร้างให้ผู้ประกอบการจีน
อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จจะไม่ได้วัดจากจำนวนร้านค้าเพียงอย่างเดียว แต่จะวัดจากการสร้าง “ระบบนิเวศทางธุรกิจ” ที่ทำให้ทั้งผู้ขาย ผู้ซื้อ และแพลตฟอร์มเติบโตไปพร้อมกัน
หากทำได้ Thaimart อาจเป็นมากกว่า Marketplace รายใหม่ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทย
แต่หากไม่สามารถสร้างฐานผู้ใช้และความเชื่อมั่นได้มากพอ นโยบาย GP 0% ก็อาจเป็นเพียงแรงจูงใจในช่วงเริ่มต้นเท่านั้น
สุดท้าย การเปิดตัว Thaimart จึงไม่ใช่เพียงการแข่งขันของแพลตฟอร์ม E-Commerce แต่เป็นบททดสอบว่า ประเทศไทยจะสามารถสร้าง ‘แพลตฟอร์มแห่งชาติ’ ที่แข่งขันได้ในโลกดิจิทัล และเปลี่ยนจากผู้ใช้กติกา มาเป็นผู้ร่วมกำหนดกติกาเศรษฐกิจดิจิทัลได้หรือไม่
