‘สิงหาคม’ เดือนต้องคำสาปที่รัสเซียมักจะเจอแต่เรื่องหายนะ

เดือนนี้เกิดเหตุการณ์ต่างๆ มากมายในประเทศไทย ที่ใหญ่ๆ ก็คือ น้ำท่วมที่น่าน และการก่อความไม่สงบหลายจุดพร้อมกันในจังหวัดยะลา ปัตตานี และนราธิวาส ความวุ่นวายเหล่านี้ทำให้นึกถึง “รัสเซีย” ขึ้นมา

คนรัสเซียมีความเชื่อว่า เดือนสิงหาคมเป็น “เดือนต้องคำสาป” (August curse หรือ Black August) เพราะเหตุการณ์ร้ายๆ มักจะเกิดขึ้นกับรัสเซียในเดือนนี้มากกว่าเดือนอื่นๆ

เมื่อช่วงต้นศตวรรษที่ 21 บรรดานักข่าวและผู้สังเกตการณ์พากันตั้งข้อสังเกตว่า นับตั้งแต่ปี 1991 เป็นต้นมา เหตุการณ์รุนแรงและร้ายแรงถึงแก่ชีวิตจำนวนมากผิดปกติในรัสเซียล้วนเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุ การก่อการร้าย วิกฤตเศรษฐกิจ หรือสงคราม

เหตุการณ์ครั้งใหญ่ๆ ของรัสเซียในเดือนสิงหาคมมีหลายเหตุการณ์ อาทิ

• วันที่ 19-21 ปี 1991 สมาชิกรัฐบาลของสหภาพโซเวียตกลุ่มหนึ่งพยายามก่อรัฐประหารเพื่อควบคุมประเทศจากประธานาธิบดี มิคาอิล กอร์บาชอฟ ของสหภาพโซเวียต เหตุการณ์นี้กลายเป็นหนึ่งในปัจจัยหลักของการล่มสลายของสหภาพโซเวียต
• วันที่ 27 ปี 1992 เที่ยวบินที่ 2808 ของสายการบิน Aeroflot ซึ่งเป็นสายการบินแห่งชาติพุ่งชนกลุ่มอาคารในหมู่บ้านแห่งหนึ่งของเมืองอิวาโนวาขณะกำลังลงจอด ส่งผลให้ผู้โดยสารและลูกเรือทั้ง 84 รายเสียชีวิต
• วันที่ 11 ปี 1994 เกิดอุบัติเหตุทางรถไฟในภูมิภาคเบลโกร็อด มีผู้เสียชีวิต 20 ราย บาดเจ็บ 50 ราย
• วันที่ 29 ปี 1996 เที่ยวบินที่ 2801 ของสายการบิน Vnukovo Airlines ตกในนอร์เวย์ เนื่องจากระบบนำทางผิดพลาด ส่งผลให้ผู้โดยสารและลูกเรือทั้ง 141 รายรวมทั้งเด็กเสียชีวิต
• วันที่ 17 ปี 1998 เกิดวิกฤตการเงินรัสเซีย ทำให้รัฐบาลและธนาคารกลางสั่งลดค่าเงินรูเบิลและผิดนัดชำระหนี้ ความรุนแรงของวิกฤตครั้งนี้ยังส่งผลกระทบกับเศรษฐกิจของเพื่อนบ้านรัสเซียอีกหลายประเทศ
• วันที่ 7 ปี 1999 กลุ่มติดอาวุธรุกรานดาเกสถาน ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของสงครามเชเชนครั้งที่ 2 และมีส่วนทำให้ วลาดิมีร์ ปูติน อดีตเจ้าหน้าที่เคจีบี ก้าวขึ้นสู่อำนาจทางการเมืองอย่างรวดเร็ว
• วันที่ 12 ปี 2000 เรือดำน้ำคูรสก์จมลงในทะเลแบร์เรนต์ระหว่างการฝึกซ้อมรบครั้งใหญ่ของกองทัพเรือครั้งแรกในรอบกว่า 10 ปี ส่งผลให้ลูกเรือทั้ง 118 รายเสียชีวิต
• วันที่ 19 ปี 2002 กลุ่มกบฏแบ่งแยกดินแดนในเชเชนใช้ระบบป้องกันภัยทางอากาศสอยเฮลิคอปเตอร์ Mil Mi-26 กองทัพรัสเซียตกในเขตทุ่นระเบิดในเชเชน ส่งผลให้มีทหารเสียชีวิต 127 นาย นับเป็นการสูญเสียครั้งใหญ่ที่สุดในวงการการบินเฮลิคอปเตอร์ เป็นภัยพิบัติด้านการบินที่ร้ายแรงที่สุดที่ของกองทัพรัสเซีย และเป็นการเสียชีวิตที่มากที่สุดใน 1 วันนับตั้งแต่ปี 1999
• วันที่ 24 ปี 2004 มีการระเบิดเครื่องบินโดยสารภายในประเทศ 2 ลำที่ขึ้นบินจากท่าอากาศยานนานาชาติโดโมเดโดโวในกรุงมอสโก ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตรวม 89 ราย
• วันที่ 22 ปี 2006 เที่ยวบินที่ 612 ของสายการบิน Pulkovo Aviation Enterprise ตกที่แคว้นโดเนตสก์ โอบลาสต์ ของยูเครน ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 170 ราย
• วันที่ 7-12 ปี 2008 เกิดสงครามระหว่างรัสเซียกับจอร์เจีย
• วันที่ 17 ปี 2009 เครื่องบิน 2 ลำชนกันระหว่างการฝึกซ้อมการแสดงแอร์โชว์ในกรุงมอสโก มีผู้เสียชีวิต 2 ราย บาดเจ็บ 3 ราย
• วันที่ 17 ปี 2009 เกิดเหตุคาร์บอมบ์โจมตีสถานีตำรวจในเมืองนาซราน สาธารณรัฐอินกูเชเตียของรัสเซีย มีผู้เสียชีวิต 25 ราย บาดเจ็บ 64 ราย
• วันที่ 17 ปี 2009 กังหันตัวหนึ่งของสถานีผลิตไฟฟ้าพลังน้ำของเขื่อนซายาโน-ชูเชนสกายาขัดข้อง จนน้ำทะลักท่วมห้องติดตั้งอุปกรณ์สร้างกระแสไฟฟ้า มีผู้เสียชีวิต 75 ราย
• วันที่ 29 ก.ค.-13 ส.ค. ปี 2010 เกิดไฟป่าขึ้นนับร้อยจุดทั่วประเทศและอุณหภูมิสูง ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตจากไฟป่า 54ราย และจากคลื่นความร้อน 55,736 ราย
• ต้นเดือน ก.ค.-กลางเดือน ส.ค. ปี 2013 น้ำท่วมครั้งใหญ่ทางฝั่งตะวันออกไกลของรัสเซีย ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 85 ราย สูญหาย 105 ราย ไร้ที่อยู่อาศัย 860,000 ราย (รวมความเสียหายของจีนและรัสเซีย)
• วันที่ 1-31 ปื 2019 ไฟป่าไซบีเรีย

หลายคนพยายามหาเหตุผลที่เป็นไปได้มาอธิบายเหตุการณ์รุนแรงที่เจาะจงหรือบังเอิญเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคมเหล่านี้ทั้งทางวิทยาศาสตร์และไสยศาสตร์

ทางวิทยาศาสตร์มองว่า ฤดูกาลก็มีอิทธิพลต่อกิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์ เดือนสิงหาคมในรัสเซียเป็นเดือนที่มีอากาศร้อนและเป็นเดือนที่ผู้คนออกมาทำกิจกรรมกันข้างนอก หรือเดินทางไปพักผ่อนที่ต่างประเทศ ในเดือนที่มีวันหยุดยาว เปิดโอกาสให้ผู้ก่อการร้ายหรืออาชญากรลงมือในช่วงนี้ ผิดกับช่วงฤดูหนาวที่หนาวสุดๆ ที่ผู้คนมักจะหมกตัวอยู่ในบ้าน

เยฟเกนี นาดอร์ชิน นักเศรษฐศาสตร์จาก Trust Bank มองว่า สำหรับหลายๆ เหตุการณ์ การเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคมถือเป็นความบังเอิญ แต่ช่วงวันหยุดยาวที่เจ้าหน้าที่ไม่ได้ทำงาน คือปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดเหตุคาร์บอมบ์ที่นาซราน

“ภัยพิบัติเหล่านี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกันทั้งหมด ส่วนใหญ่เป็นเรื่องโชคร้าย แต่การหยุดพักร้อนและการไม่ระมัดระวังเป็นปัจจัยสำคัญอย่างแน่นอนในการโจมตีของผู้ก่อการร้ายที่นาซราน”

อีวาน อีวานเชนโก นักวิเคราะห์จาก VTB บอกว่า เรื่องนี้ได้รับการพิสูจน์แล้วในอดีต เขายกตัวอย่างความพยายามก่อรัฐประหารโดยกลุ่มสตาลินหัวรุนแรงในเดือนสิงหาคม 1991 “เป็นความจริงที่ว่าคนส่วนใหญ่ รวมถึงชนชั้นนำทางการเมือง มักจะหยุดพักผ่อนในเดือนสิงหาคมและออกจากเมืองหลวง ช่องว่างนั้นดึงดูดให้คนไม่ประสงค์ดีเข้ามา”

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีผู้คนมากมายทั่วโลกหยุดพักผ่อนในเดือนสิงหาคม แต่ดูเหมือนว่าจะมีเพียงไม่กี่ประเทศที่โชคร้ายในเดือนสิงหาคมเท่ากับรัสเซีย

บางคนอธิบายคำสาปเดือนสิงหาคมด้วยคำอธิบายเหนือธรรมชาติ อาทิ นักพยากรณ์ เยเลนา คุซเนตโซวา เผยไว้เมื่อปี 2009 ว่า ความวุ่นวายต่างๆ จะอยู่ไปจนถึงช่วงกลางเดือนกันยายน เพราะดวงเมืองของรัสเซียทำให้เกิดความวุ่นวายขึ้นในเดือนสิงหาคม และยังมีดาวเสาร์และดาวยูเรนัสที่สัมพันธ์กับดวงเมืองด้วย

นอกจากนี้ ยังมีการระบุไว้เมื่อปี 2001 ว่าสภาพอากาศที่ร้อนจัดของเดือนสิงหาคมเป็นปัจจัยสนับสนุนเหตุการณ์รุนแรงต่างๆ คือเป็นช่วงเวลาที่สามารถดำเนินการทางทหารหรือการก่อความไม่สงบได้

เหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ที่มีผลกระทบเป็นวงกว้างหลายเหตุการณ์ในรัสเซียล้วนเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม ซึ่งเป็นช่วงเวลาเหมาะเจาะที่ทหารจะเคลื่อนไหว เช่น เหตุการณ์แนวรบด้านตะวันออกในสงครามโลกครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม 1914 เมื่อเยอรมนีรุกรานคองเกรสโปแลนด์ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซีย

หรือการที่เยอรมนีปิดล้อมเลนินกราดเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม ปี 1941 ระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 ปีถัดมาในวันที่ 23 สิงหาคม เยอรมนีเริ่มยุทธการที่สตาลินกราด แต่ต้องพ่ายแพ้ให้สหภาพโซเวียต

ส่วนฤดูร้อนปีนี้ ปัญหาของรัสเซียได้ถาโถมเข้ามาอีกครั้งในหลายด้านพร้อมกัน กองทัพรัสเซียล้มเหลวในการบรรลุความสำเร็จที่สำคัญใดๆ ในแนวรบยูเครน ขณะที่การโจมตีของยูเครนได้ส่งผลกระทบต่อโรงกลั่นน้ำมันและสิ่งอำนวยความสะดวกด้านโลจิสติกส์ในเมืองต่างๆ ของรัสเซีย

สำหรับชาวรัสเซีย ผลกระทบจากสงครามปรากฏให้เห็นมากขึ้นในชีวิตประจำวัน มีคิวยาวที่ปั๊มน้ำมันในหลายภูมิภาค ราคาน้ำมันสูงขึ้น และค่าเงินรูเบิลอ่อนค่าลงอย่างต่อเนื่อง ข่าวลือเกี่ยวกับการระดมพลระลอกใหม่ที่อาจเกิดขึ้นยิ่งเพิ่มความตึงเครียด

เหตุการณ์ทั้งหมดนี้ทำให้คำถามที่ว่า “นี่จะเป็นเหตุการณ์ซ้ำรอยเดือนสิงหาคมที่เลวร้ายอีกครั้งหรือไม่” กลับมาเป็นประเด็นถกเถียงในรัสเซียอีกครั้ง

อิลยา วาร์ลามอฟ นักวิจารณ์ชาวรัสเซียที่ลี้ภัยอยู่ต่างประเทศเชื่อว่า ภัยพิบัติในเดือนสิงหาคมเป็นเพียงเรื่องบังเอิญ ในขณะเดียวกัน เขาก็ตั้งข้อสังเกตว่า ปีนี้ชาวรัสเซียจำนวนมากต่างต้อนรับเดือนสิงหาคมด้วยความวิตกกังวลเป็นพิเศษ

วาร์ลามอฟยังพูดถึงคำเตือนของนักเศรษฐศาสตร์ชั้นนำคนหนึ่งของรัสเซียเกี่ยวกับ “วิกฤตสังคม” ที่อาจเกิดขึ้น โดยเขายกตัวอย่างปัญหาต่างๆ เช่น ความล้าหลังทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจของมอสโก รวมถึงการไม่สามารถเอาชนะสงครามยืดเยื้อกับยูเครน

แม้แต่หนังสือพิมพ์แทบลอยด์ Moskovsky Komsomolets ที่ภักดีต่อเครมลินก็ยังเอ่ยถึงความวิตกกังวลในเดือนสิงหาคมตามธรรมเนียมของรัสเซีย แต่หันไปพึ่งโหราศาสตร์เพื่อเป็นแนวทาง โดยบทความระบุว่า “ในเดือนนี้จะเกิดจันทรุปราคา แม้จะไม่ใช่จันทรุปราคาครั้งใหญ่ที่สุด แต่จะเกิดขึ้นตรงข้ามกับดาวพลูโต ซึ่งเป็นดาวเคราะห์ที่เกี่ยวข้องกับภัยพิบัติ”

“สิ่งนี้อาจกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในความสัมพันธ์กับประเทศเพื่อนบ้าน และความไม่สงบภายในประเทศ อุบัติเหตุ ความวิตกกังวลที่เพิ่มขึ้น และภาวะวิกฤตทางจิตใจ รวมถึงความผิดปกติทางประสาท อาจเพิ่มขึ้น” Moskovsky Komsomolets ระบุ

Photo by YURI KADOBNOV / AFP ภาพถ่ายเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2005 หญิงคนหนึ่งร่ำไห้ขณะมองดูภาพถ่ายของเด็กๆ ที่เสียชีวิตเมื่อปี 2004 ในโรงยิมของโรงเรียนในเมืองเบสลัน หนึ่งปีหลังเหตุสังหารหมู่ที่โรงเรียนเบสลัน ซึ่งมีตัวประกัน 318 คน รวมทั้งเด็ก 186 คน เสียชีวิต