COP31 ชูยุคแห่งไฟฟ้า โลกกำลังก้าวพ้นเงาเชื้อเพลิงฟอสซิล
การเจรจาด้านสภาพภูมิอากาศโลกในเวที COP31 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี กำลังเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญ ท่ามกลางความเห็นที่แตกแยกของนานาชาติ ทว่า นอกห้องประชุมเจรจามีสัญญาณเชิงโครงสร้างที่ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ว่าภูมิทัศน์พลังงานของโลกไม่ได้อยู่ที่จุดเดิมอีกต่อไป
ฟาติห์ บีรอล ผู้อำนวยการบริหารทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA ย้ำชัดว่าโลกได้ก้าวพ้นยุคที่ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติครอบงำระบบพลังงาน และกำลังยืนอยู่บนเส้นทางของ “ยุคแห่งไฟฟ้า” อย่างเต็มตัว แม้เชื้อเพลิงฟอสซิลจะยังไม่หายไปในทันที แต่บทบาทหลักของระบบพลังงานโลกกำลังเปลี่ยนมือสู่ไฟฟ้าและพลังงานหมุนเวียนที่ผลิตได้ในประเทศมากขึ้น
ช็อกอุปทานและสงคราม เร่งเครื่องเปลี่ยนผ่านสู่ความมั่นคง
แรงผลักดันสำคัญที่ทำให้หลายประเทศเร่งเครื่องเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน ไม่ได้มาจากเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากโจทย์ “ความมั่นคงทางพลังงาน” และ “ความผันผวนของราคาฟอสซิล” รวมถึงแรงกระแทกจาก “วิกฤตภูมิรัฐศาสตร์” อย่างสงครามในอิหร่าน ซึ่งตอกย้ำความเสี่ยงของการพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจากต่างประเทศ
แนวคิดสร้างพลังงานใช้เองแทนการพึ่งพาการนำเข้า กำลังกลายเป็นทิศทางที่หลายประเทศหันมาให้ความสำคัญมากขึ้น ควบคู่กับการลงทุนในพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บพลังงาน แบตเตอรี่รุ่นใหม่ และโครงข่ายไฟฟ้า หลายประเทศเริ่มออกนโยบายเพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้าและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานให้รับมือกับวิกฤตได้ดียิ่งขึ้น
3 แรงส่งที่ดันความต้องการไฟฟ้าพุ่งแซงหน้าฟอสซิล
บีรอล ชี้ให้เห็นว่าความต้องการใช้ไฟฟ้าทั่วโลกกำลังขยายตัวเร็วกว่าความต้องการพลังงานโดยรวมถึง 3 เท่า และเป็นกระแสที่หยุดยั้งได้ยาก โดยประเมินอย่างระมัดระวังว่า ในช่วง 10 ปีข้างหน้า โลกจะเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าได้ราว 12,000 กิกะวัตต์ ซึ่งมากกว่ากำลังผลิตที่เพิ่มขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาซึ่งอยู่ที่ประมาณ 5,000 กิกะวัตต์ กว่าสองเท่า
การเติบโตของความต้องการไฟฟ้าในระยะนี้มี 3 ปัจจัยหลักเป็นตัวขับเคลื่อน ได้แก่
- การเปลี่ยนผ่านสู่ยานยนต์ไฟฟ้า ข้อมูลของ IEA ชี้ว่า ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้านอกประเทศจีนเพิ่มขึ้นถึง 60% ในช่วง 9 เดือนที่ผ่านมา ขณะที่สัดส่วนรถยนต์ไฟฟ้าทั่วโลกขยับจากราว 5% เมื่อ 5 ปีก่อน มาอยู่ที่ประมาณ 1 ใน 3 ของยอดขายรถยนต์ทั้งหมดในปี 2569 ผสานกับการเข้ามาของรถบรรทุกไฟฟ้า ซึ่งจะช่วยลดการพึ่งพาน้ำมันในภาคขนส่งได้อย่างมีนัยสำคัญ
- การขยายตัวของ AI และศูนย์ข้อมูล การเติบโตของปัญญาประดิษฐ์และดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดใหญ่สร้างความต้องการไฟฟ้าอย่างต่อเนื่องในฐานะโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลยุคใหม่
- คลื่นความร้อนและการใช้เครื่องปรับอากาศ บีรอลมองว่าปัจจัยที่ใหญ่ที่สุดในแง่ปริมาณคือเครื่องปรับอากาศที่ขยายตัวรวดเร็วตามภาวะโลกร้อนและคลื่นความร้อนที่รุนแรงขึ้น โดยชี้ความเหลื่อมล้ำของการเข้าถึงว่า ครัวเรือนในสหรัฐอเมริกามีเครื่องปรับอากาศราว 90% ขณะที่อินเดียต่ำกว่า 20% และไนจีเรียอยู่ราว 5% ซึ่งเมื่อรายได้และอุณหภูมิเพิ่มสูงขึ้น ความต้องการใช้เครื่องปรับอากาศในประเทศกำลังพัฒนาจะยิ่งพุ่งสูงขึ้น
ประสิทธิภาพที่สูงกว่าและโจทย์ใหญ่เรื่องค่าไฟที่เป็นธรรม
ปัจจุบันไฟฟ้าคิดเป็นสัดส่วนราว 1 ใน 4 ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลก ขณะที่อีกประมาณ 3 ใน 4 ยังมาจากเชื้อเพลิงฟอสซิลในภาคขนส่ง การทำความร้อน และภาคอุตสาหกรรม ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ระบบเชื้อเพลิงฟอสซิลสูญเสียพลังงานไปกับความร้อนจำนวนมาก การเปลี่ยนมาใช้ไฟฟ้าสะอาดจึงช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ โดยพลังงานที่ต้องใช้ทดแทนอาจลดลงเหลือเพียงราวครึ่งหนึ่งของเดิม
อย่างไรก็ตาม หัวใจสำคัญของการเปลี่ยนผ่านไม่ได้อยู่ที่การเบรกการใช้ไฟฟ้า แต่เป็นการทำให้ประชาชนเข้าถึงไฟฟ้าได้ในราคาที่สมเหตุสมผล โดยบีรอล ยกตัวอย่างกรณีสหราชอาณาจักรที่ราคาไฟฟ้าผันผวนสูงตามราคาก๊าซธรรมชาตินำเข้า โดยชี้ว่าทางออกอยู่ที่การเร่งสร้างกำลังผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนภายในประเทศ เพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้าที่ราคาผันผวน
บททดสอบฉันทามติ COP31 กับเป้าหมาย 35% ภายในปี 2578
บนโต๊ะเจรจาของ COP31 ที่มีผู้แทนจาก 185 ประเทศเข้าร่วม มีข้อเสนอผลักดันให้สัดส่วนการใช้ไฟฟ้าอยู่ที่ 35% ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกภายในปี 2578 (ค.ศ. 2035) รวมถึงข้อเสนอที่เข้มข้นขึ้นเกี่ยวกับการเปลี่ยนผ่านและลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล ไปจนถึงประเด็นการเงินเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศของประเทศกำลังพัฒนา
แม้ร่างข้อตกลงจะสะท้อนความเห็นที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยบางประเทศ เช่น ซาอุดีอาระเบียและรัสเซีย แสดงท่าทีคัดค้านข้อเสนอที่เข้มข้นขึ้นด้านฟอสซิลหรือเป้าหมายการใช้ไฟฟ้า ขณะที่กระบวนการตัดสินใจของสหประชาชาติต้องอาศัยฉันทามติและอาจยืดเยื้อเกินกำหนดเส้นตาย
บีรอลย้ำว่าหากข้อตกลงด้านการใช้ไฟฟ้าผ่านความเห็นชอบได้ จะเป็นสัญญาณสำคัญต่อตลาดและนักลงทุนว่าอนาคตของพลังงานอยู่ที่ไฟฟ้า ช่วยเร่งการลงทุนและกดต้นทุนให้ถูกลง และแม้จะไม่บรรลุฉันทามติในห้องเจรจา ทิศทางการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคไฟฟ้าก็ยังคงเดินหน้าต่อไปในโลกความจริง





