การประชุมสุดยอดครั้งประวัติศาสตร์ของ 3 มหาอำนาจโลกระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ, ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซีย ในวันที่ 18-19 พ.ย.นี้ ณ เมืองเซินเจิ้น ประเทศจีน อาจกลายเป็นหนึ่งในการพบปะทางการทูตที่ส่งผลกระทบครั้งสำคัญที่สุดนับตั้งแต่ยุคสงครามเย็น
การพบกันครั้งนี้ยังทำให้หลายคนนึกย้อนไปถึง ‘การประชุมยัลตา’ (Yalta Conference) เมื่อปี 1945 ซึ่งเป็นเวทีที่ผู้นำสหรัฐฯ สหราชอาณาจักร และสหภาพโซเวียต มาร่วมกันขีดเส้นจัดระเบียบโลกหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 แม้บริบทในปัจจุบันจะต่างจากยุคนั้นโดยสิ้นเชิง แต่การเปรียบเทียบนี้สะท้อนให้เห็นความกังวลลึกๆ ของประชาคมโลกว่า “เหล่ามหาอำนาจอาจแอบตกลงแบ่งผลประโยชน์กันเอง จนส่งผลกระทบต่อประเทศเล็กๆ โดยไม่ไยดีต่อสิทธิและผลประโยชน์ของชาติเหล่านั้น”
ไม่ว่าผู้นำทั้งสามจะเจรจาเรื่องใดก็ตาม ทั้งประเด็นยูเครน ไต้หวัน การค้า อาวุธนิวเคลียร์ หรือปัญญาประดิษฐ์ (AI)...ทว่านัยสำคัญที่ชัดเจนยิ่งกว่านั้นคือ “3 มหาอำนาจผู้กุมชะตาโลกกำลังมารวมตัวกัน” ไม่ใช่เพื่อรักษากติกาโลกเดิมอีกต่อไป แต่เพื่อต่อรองจัดสรรอำนาจและบทบาทของตัวเองเสียใหม่ ไม่ว่าประเทศนั้นจะยังอยากอยู่ในกติกาเดิม หรืออยากฉีกกติกานั้นทิ้งก็ตาม
เรื่องนี้นับเป็นความย้อนแย้งที่น่าทึ่งอย่างยิ่ง เมื่อรัสเซียพยายามโค่นล้มกติกาโลกที่ตัวเองรู้สึกว่าถูกกีดกันออกไป จีนพยายามรื้อแก้กติกาโลกที่ตัวเองเคยกอบโกยผลประโยชน์อย่างมหาศาล ส่วนสหรัฐฯ ซึ่งเป็นคนสร้างและคอยดูแลกติกานี้มาตลอด กลับเริ่มมองว่า “ภาระนี้มันหนักเกินกว่าจะแบกไหว” กลายเป็นว่าทั้ง “สายปฏิวัติอย่างรัสเซีย” “สายปฏิรูปอย่างจีน” และ “ผู้พิทักษ์ที่เริ่มถอดใจอย่างสหรัฐฯ” ต่างก็กลายเป็นพวกที่อยากจะรื้อสร้างกติกาโลกใหม่กันทั้งหมด แค่คนละรูปแบบเท่านั้นเอง
ความน่ากลัวของเรื่องนี้ ไม่ได้อยู่ที่การที่กติกาโลกเดิมกำลังจะจบลง เพราะในประวัติศาสตร์ กฎกติกาโลกย่อมเปลี่ยนไปตามยุคสมัยอยู่แล้ว แต่ความอันตรายที่แท้จริงคือ “กติกาเก่ากำลังพังทลายลงเร็วเกินกว่าที่จะสร้างกติกาใหม่ขึ้นมาแทนได้ทัน” พูดง่ายๆ คือ เรากำลังทุบทำลายของเก่าเร็วกว่าการสร้างของใหม่ แถมการรื้อทิ้งครั้งนี้ก็ยังไม่มีภาพอนาคตที่ชัดเจนและน่าเชื่อถือมารองรับเลยว่า “โลกหลังจากนี้จะเดินไปในทิศทางไหน”
แม้ทรัมป์จะเป็นตัวเร่งให้ระเบียบโลกพังทลายเร็วขึ้น แต่เขาไม่ใช่ต้นตอที่สร้างเงื่อนไขเหล่านี้ขึ้นมาตั้งแต่แรก ความจริงแล้ว ระเบียบโลกเสรีนิยมหลังยุคสงครามเย็นมีรอยร้าวเชิงโครงสร้างซ่อนอยู่ภายใน ซึ่งผู้นำสหรัฐฯ ในอดีตมักมองข้ามไป
ต่อให้ระเบียบโลกยุคนี้จะสร้างความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ ทั้งการเชื่อมโยงเศรษฐกิจโลก การขยายตัวของประชาธิปไตย สันติภาพระหว่างมหาอำนาจ และความมั่งคั่งของมนุษยชาติอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผลประโยชน์และภาระหน้าที่กลับถูกแบ่งสรรอย่างไม่เป็นธรรม องค์กรระหว่างประเทศปรับตัวตามขั้วอำนาจโลกที่เปลี่ยนไปไม่ทัน และกติกาต่างๆ ก็มักถูกนำมาบังคับใช้แบบสองมาตรฐาน
ผลพวงจากยุคโลกาภิวัตน์สร้างรอยร้าวให้เกิดขึ้นใน 4 กลุ่มประเทศหลัก เริ่มจากในสหรัฐฯ เอง ที่แม้ภาพรวมเศรษฐกิจจะร่ำรวยขึ้น แต่การย้ายฐานการผลิตกลับทำลายเมืองอุตสาหกรรมในประเทศจนพังยับเยิน ขณะเดียวกัน ชาติพันธมิตรก็เอาแต่พึ่งพากองทัพสหรัฐฯ ให้ช่วยคุ้มครอง แต่กลับช่วยลงขันงบประมาณด้านกลาโหมน้อยกว่าที่สหรัฐฯ คาดหวัง
ส่วนจีนได้ประโยชน์เต็มๆ จากการเข้าถึงตลาด เงินทุน และเทคโนโลยีของตะวันตก โดยที่พรรคคอมมิวนิสต์ยังคงผูกขาดอำนาจไว้ได้เช่นเดิม จนผงาดขึ้นมาเป็นมหาอำนาจด้านการผลิตและเทคโนโลยีที่ท้าทายความเป็นเบอร์หนึ่งของสหรัฐฯ ในขณะที่รัสเซียพยายามเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยและทุนนิยมอย่างทุลักทุเล ก็จบลงด้วยวิกฤตเศรษฐกิจ การหวนคืนสู่ระบอบอำนาจนิยม และการกลับมาเปิดศึกเผชิญหน้ากับชาติตะวันตกอีกครั้ง
ความล้มเหลวที่แท้จริงของระเบียบโลกเดิมไม่ได้เกิดจากหลักการที่ผิดพลาด แต่ “เป็นเพราะสถาปนิกผู้สร้างกติกา ประเมินสถานการณ์ผิดไป 3 เรื่องใหญ่” :
- หนึ่ง คือ เชื่อว่าการค้าขายที่เชื่อมโยงถึงกันจะทำให้ทุกประเทศเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยตามไปด้วย
- สอง คือ คิดว่าสหรัฐฯ จะแบกรับภาระค่าใช้จ่ายในการเป็นตำรวจโลกได้ตลอดไปโดยไม่สะดุด
- สามคือมั่นใจว่าองค์กรระหว่างประเทศจะปรับตัวตามขั้วอำนาจโลกที่เปลี่ยนไปได้เองโดยไม่ต้องปฏิรูปครั้งใหญ่”
ความจริงแล้ว กติกาโลกใบนี้จำเป็นต้องถูกรื้อสร้างใหม่ตั้งแต่ก่อนยุคของทรัมป์เสียอีก และต่อให้หมดยุคของเขาไปแล้ว โลกก็ไม่อาจย้อนกลับไปใช้กติกาเดิมได้อีก ไม่ว่าพรรคการเมืองใดจะเข้ามาบริหารประเทศในวอชิงตันก็ตาม
คำถามสำคัญคือ “สามเหลี่ยมอำนาจ ทรัมป์-สี-ปูติน ที่กำลังก่อตัวขึ้น จะสามารถสร้างระเบียบโลกใหม่ที่ใช้งานได้จริงขึ้นมาทดแทนได้หรือไม่?”
เฮนรี คิสซิงเจอร์ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ เคยมองไว้อย่างลึกซึ้งว่า ข้อตกลงระหว่างประเทศจะมั่นคงได้ ต้องอาศัยทั้ง ‘สมดุลแห่งอำนาจ’ และ ‘ความเข้าใจร่วมกันว่าอะไรคือสิ่งที่ชอบธรรม’
ดร.เจี้ยนลี่ หยาง นักวิชาการจากศูนย์เพื่อผลประโยชน์แห่งชาติในสหรัฐฯ จึงนำแนวคิดนี้มาต่อยอดและเสนอว่า “ระเบียบโลกที่ยั่งยืนต้องเกิดจากความสมดุลของ 3 เสาหลัก ได้แก่ อำนาจ (Power), กฎกติกา (Rules) และ ค่านิยม (Values)”
- อำนาจ คือ ขีดความสามารถทางทหาร เศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเมือง
- กฎกติกา คือ ข้อตกลงที่กำหนดว่าจะใช้อำนาจเหล่านั้นอย่างชอบธรรมได้แค่ไหน
- ค่านิยม คือ รากฐานทางศีลธรรมที่ทำให้กฎกติกาเหล่านั้นเป็นที่ยอมรับ ไม่ใช่แค่ในหมู่รัฐบาลของประเทศมหาอำนาจเท่านั้น แต่ต้องเป็นที่ยอมรับของประเทศเล็กๆ และประชาชนทั่วไปที่ได้รับผลกระทบด้วย
บทเรียนจาก ‘ยัลตา’ เมื่อมหาอำนาจอาจแอบ ‘แบ่งเค้ก’ ข้ามหัวประเทศเล็ก
แผนการประชุมสุดยอด 3 ผู้นำครั้งนี้ กำลังถูกจับตามองอย่างกว้างขวางเกินกว่าแค่เรื่องผลประโยชน์เฉพาะหน้าของสหรัฐฯ จีน และรัสเซีย การที่หลายฝ่ายนำซัมมิตนี้ไปเทียบเคียงกับ ‘การประชุมยัลตา’ ได้จุดคำถามสำคัญว่า “เหล่ามหาอำนาจของโลกกำลังจะใช้การเจรจาลับระหว่างกัน เพื่อขีดเส้นแบ่งผลประโยชน์ที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงและภูมิรัฐศาสตร์โลกหรือไม่?”
ย้อนกลับไปในปี 1945 การหารือที่เมืองยัลตาคือจุดเริ่มต้นของการจัดระเบียบโลกหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 และถูกจดจำในฐานะการ ‘แบ่งเค้กเขตอิทธิพล’ ของมหาอำนาจ ภาพจำนี้จึงกลายเป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อนอย่างยิ่งสำหรับประเทศขนาดเล็ก ที่ต่างหวาดระแวงว่าอธิปไตยและผลประโยชน์ด้านความมั่นคงของตนจะถูกเมินเฉย บนโต๊ะเจรจาที่ถูกผูกขาดโดยชาติมหาอำนาจ
ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลทั้งในยุโรปและเอเชียจึงต้องจับตาการประชุมที่เซินเจิ้นอย่างไม่กะพริบตา เพราะไฟสงครามของรัสเซียในยูเครนยังคงเป็นภัยคุกคามหลักต่อความมั่นคงของยุโรป เช่นเดียวกับข้อพิพาทของจีนกับไต้หวันและเพื่อนบ้านในทะเลจีนใต้ ที่ยังคงสั่นคลอนสมดุลอำนาจในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิกอย่างต่อเนื่อง
แม้ทำเนียบเครมลินของรัสเซียจะออกมาปฏิเสธว่า “อย่าเอาซัมมิตนี้ไปเทียบกับการประชุมยัลตา เพราะเป็นแค่การคาดเดาทางการเมืองกันไปเอง” แต่ก็ยอมรับว่า “การพบกันของ 3 ผู้นำครั้งนี้ จะสร้างแรงกระเพื่อมครั้งใหญ่ต่อเวทีโลกแน่นอน” ขณะที่รัฐบาลจีนพยายามสื่อสารในเชิงบวก โดยนิยามการรวมตัวครั้งนี้ว่าเป็น “โอกาสในการส่งเสริมสันติภาพโลก”
อย่างไรก็ตาม เสียงวิพากษ์วิจารณ์และความกังวลที่เกิดขึ้น ได้สะท้อนคำถามใหญ่ถึงอนาคตของ ‘การทูตพหุภาคี’ ว่า “นับจากนี้ไป วิกฤตการณ์สำคัญของโลกจะถูกตัดสินผ่านโต๊ะเจรจาลับของเหล่ามหาอำนาจเพียงไม่กี่ประเทศ หรือจะยังคงขับเคลื่อนผ่านองค์กรระหว่างประเทศ ที่เปิดพื้นที่ให้ชาติขนาดเล็กได้มีสิทธิ์มีเสียงร่วมกำหนดชะตากรรมของโลกอย่างเป็นทางการกันแน่”
หรือนี่เป็นเกมคานอำนาจของทรัมป์ (?)

ก่อนที่ทรัมป์จะเดินทางถึงประเทศจีน เขาเพิ่งแวะหารือกับชาติพันธมิตร ณ กรุงมะนิลา โดยให้คำมั่นว่าจะยกระดับความร่วมมือทางทหารกับฟิลิปปินส์ให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างฟิลิปปินส์กับจีนในทะเลจีนใต้ที่กำลังทวีความตึงเครียด
ภารกิจเดินสายครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงโจทย์ที่ท้าทายของสหรัฐฯ ซึ่งต้องเดินเกมควบคู่กันไปสองด้าน ด้านหนึ่งสหรัฐฯ ต้องรักษาฐานที่มั่นและพันธมิตรในอินโด-แปซิฟิกไว้เพื่อคานอำนาจและแข่งขันทางเศรษฐกิจกับจีน แต่อีกด้านหนึ่ง การเปิดโต๊ะเจรจาระหว่างทรัมป์ สี จิ้นผิง และปูติน ก็เป็นดีลระดับโลกที่ส่งผลกระทบขยายวงกว้างออกไปไกลเกินกว่าแค่เรื่องในภูมิภาคนี้
นอกจากนี้ ทรัมป์ยังจุดกระแสฮือฮาด้วยการเปรยถึงความเป็นไปได้ที่จะพบปะกับ คิม จองอึน ผู้นำเกาหลีเหนือ ระหว่างทริปเยือนจีนครั้งนี้ด้วย แม้จะยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการว่าการพบกันดังกล่าวจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ก็ตาม
บรรยากาศทางการทูตก่อนขึ้นโต๊ะเจรจายิ่งตึงเครียดและซับซ้อนขึ้นไปอีก หลังทั้งไต้หวันและญี่ปุ่นเพิ่งรายงานเหตุการณ์เครื่องบินของรัสเซียรุกล้ำน่านฟ้าเมื่อไม่นานมานี้ ซึ่งเปรียบเสมือนการโยนปมความมั่นคงเรื่องใหม่เข้ามาซ้ำเติม ท่ามกลางวาระร้อนระดับภูมิภาคที่อัดแน่นอยู่เต็มโต๊ะแล้ว
สำหรับทรัมป์ ซัมมิตที่เมืองเซินเจิ้นครั้งนี้คือโอกาสสำคัญในการเผชิญหน้าและพูดคุยโดยตรงกับสองผู้นำที่เป็นตัวแปรหลักในสมการยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ ทว่าผลลัพธ์สุดท้ายจะเป็นอย่างไรนั้น ยังต้องจับตาดูว่าโต๊ะเจรจาครั้งนี้จะคลอด ‘ข้อตกลงที่เป็นรูปธรรม’ ออกมาได้จริง หรือจะจบลงเป็นเพียง ‘การพบปะเชิงสัญลักษณ์’ เพื่อสร้างภาพเท่านั้น
สามเหลี่ยมอำนาจบนรอยร้าว…
สามเหลี่ยมอำนาจระหว่าง ทรัมป์-สี-ปูติน สะท้อนภาพการกระจายขุมกำลังของมหาอำนาจโลกในปัจจุบันได้อย่างชัดเจน :
- สหรัฐฯ ยังคงครองตำแหน่งเบอร์หนึ่งที่เพียบพร้อมทั้งแสนยานุภาพทางทหาร อิทธิพลทางการเงิน ความเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยี และเครือข่ายพันธมิตร
- ขณะที่จีนมีฐานการผลิตที่ครบวงจรที่สุดในโลก พร้อมขีดความสามารถทางเทคโนโลยีและการทหารที่รุดหน้าอย่างรวดเร็ว
- ส่วนรัสเซีย แม้จะอ่อนแอกว่ามากในแง่เศรษฐกิจและเทคโนโลยี แต่ยังคงเป็นมหาอำนาจนิวเคลียร์ที่มีกำลังรบแข็งแกร่ง มีทรัพยากรพลังงาน และมีอิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์สูง
ดังนั้น สามเหลี่ยมอำนาจนี้จึงเปรียบเสมือน ‘ดุลยภาพที่เหลื่อมล้ำ’ ซึ่งไม่ได้แปลว่า “ทั้งสามชาติมีพลังเท่าเทียมกัน แต่หมายถึงต่างฝ่ายต่างมีไพ่ในมือที่สามารถกดดันและส่งผลต่อการตัดสินใจของอีกสองฝ่ายได้ ทว่าความสมดุลเช่นนี้กลับเปราะบางและไม่ยั่งยืน”
ที่เป็นเช่นนั้นเพราะผลประโยชน์ของทั้งสามประเทศอาจบรรจบกันในระยะสั้น แต่กลับสวนทางกันอย่างสิ้นเชิงในระยะยาว ปูตินต้องการขยายอิทธิพลเหนือประเทศเพื่อนบ้านและปลดแอกจากการคว่ำบาตรของชาติตะวันตก สี จิ้นผิง ต้องการเบียดสหรัฐฯ ตกจากบัลลังก์เจ้าเอเชียตะวันออก แต่ยังอยากตักตวงผลประโยชน์จากการค้าโลกต่อไป ส่วนทรัมป์ต้องการสลัดภาระค่าใช้จ่ายของสหรัฐฯ ทิ้ง แต่ยังอยากคงสถานะและข้อได้เปรียบของการเป็นผู้นำโลกไว้
เป้าหมายที่ขัดแย้งกันเองเหล่านี้จึงเอื้อให้เกิดเพียง ‘ดีลประนีประนอมชั่วคราว’ ไม่อาจเป็นรากฐานของความร่วมมือที่ยั่งยืนได้ ยิ่งไปกว่านั้น ทั้งรัสเซียและจีนต่างรู้ดีว่าข้อตกลงส่วนตัวที่ทำไว้กับทรัมป์อาจจบลงทันทีที่เขาพ้นจากตำแหน่ง เพราะสภาคองเกรส สถาบันการเมือง และรัฐบาลอเมริกันชุดใหม่ อาจพลิกนโยบายกลับไปคนละทิศละทาง เท่ากับว่าสามเหลี่ยมอำนาจนี้กำลังเผชิญทั้งปัญหาผลประโยชน์ขัดกัน และปัญหาความไม่แน่นอนหลังหมดยุคผู้นำไปพร้อมๆ กัน
ยิ่งเมื่อมองลึกลงไปในมิติของ ‘กฎกติกาและค่านิยม’ ข้อบกพร่องของสามเหลี่ยมอำนาจนี้ก็ยิ่งเห็นได้ชัดเจนขึ้น ระเบียบโลกที่มั่นคงไม่ได้เกิดจากแค่การจับมือตกลงกันของเหล่ามหาอำนาจ แต่ต้องอาศัยการยอมรับ ‘ขอบเขตข้อจำกัด’ ในการใช้อำนาจร่วมกัน โดยเฉพาะในยามที่กติกานั้นขัดกับผลประโยชน์เฉพาะหน้าของตนเอง
ทว่าในความเป็นจริง รัสเซียกลับอ้างสิทธิ์พิเศษในการชี้เป็นชี้ตายเรื่องความมั่นคงของประเทศเพื่อนบ้าน จีนมุ่งขยายอิทธิพลในภูมิภาค พร้อมสงวนสิทธิ์การใช้กำลังจัดการกับไต้หวัน ส่วนทรัมป์ก็รื้อฟื้น ‘หลักการมอนโร’ (Monroe Doctrine) เพื่อขยายอำนาจของสหรัฐฯ ในซีกโลกตะวันตกอย่างเต็มที่
สิ่งที่ทั้งสามชาติมีเหมือนกันคือ “การมองว่า ‘อำนาจคืออภิสิทธิ์’ ที่ทำให้ตนอยู่เหนือกฎ มากกว่าจะเป็นสิ่งที่ต้องอยู่ภายใต้กติการ่วมกัน ที่เลวร้ายกว่านั้นคือ ต่างฝ่ายต่างพยายามใช้กฎกติกาไปมัดมือคู่แข่ง แต่ตัวเองกลับไม่ยอมปฏิบัติตาม กฎที่เลือกปฏิบัติเช่นนี้จึงไม่อาจสร้างความเชื่อมั่น ความคาดเดาได้ และความยุติธรรมที่เท่าเทียม ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของโลกที่มีเสถียรภาพ”
ยิ่งเมื่อมองไปที่มิติของ ‘ค่านิยม’ ปัญหาก็ยิ่งหยั่งรากลึกกว่าเดิม เพราะระเบียบโลกที่ชอบธรรมไม่อาจตั้งอยู่บนการสนองความทะเยอทะยานของชาติมหาอำนาจเพียงลำพัง แต่ต้องได้รับการยอมรับจากประเทศอื่นๆ และประชาชนผู้เป็นเจ้าของชะตากรรมด้วย
ในความเป็นจริง สหรัฐฯ จีน และรัสเซีย ต่างมีมุมมองที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ทั้งในเรื่องความชอบธรรมของอำนาจรัฐ เสรีภาพส่วนบุคคล และสิทธิในการกำหนดอนาคตของแต่ละชาติ ที่สำคัญไปกว่านั้น ดีลใดๆ ที่มหาอำนาจทั้งสามตกลงแบ่งเขตอิทธิพลกันเอง ย่อมเป็นการบั่นทอนสิทธิและเจตนารมณ์ของประเทศอื่นให้ตกอยู่ใต้อำนาจการตัดสินใจของรัฐบาลเพียงสามแห่ง
ยูเครนไม่ใช่สมบัติส่วนตัวของรัสเซีย อนาคตของไต้หวันไม่อาจถูกกำหนดผ่านโต๊ะเจรจาระหว่างสหรัฐฯ กับจีนเพียงสองฝ่าย และความเป็นมหาอำนาจของสหรัฐฯ ก็ไม่ได้มอบสิทธิ์อันไร้ขอบเขตให้เข้าไปบงการประเทศเพื่อนบ้านได้
ดังนั้น ยุโรป อินเดีย ญี่ปุ่น รวมถึงผู้เล่นสำคัญรายอื่นๆ ย่อมไม่มีทั้งเหตุผลและความจำเป็นทางศีลธรรมใดๆ ที่จะต้องยอมรับข้อตกลง ซึ่งถูกสร้างขึ้นบนความสูญเสียของพวกเขาเอง และแรงต่อต้านจากชาติเหล่านี้เองที่จะทำให้ข้อตกลงดังกล่าวไร้เสถียรภาพ ต่อให้ผู้นำทั้งสามจะจับมือตกลงกันได้อย่างราบรื่นเพียงใดก็ตาม
ก้าวต่อไปหลังซัมมิตเซินเจิ้น…โลกจะเดินไปในทิศทางไหน?

แม้ สี จิ้นผิง และปูติน จะแสดงจุดยืนแข็งกร้าวและท้าทายชาติตะวันตกอย่างชัดเจน แต่นักวิเคราะห์ส่วนใหญ่ยังมองว่า “สหรัฐฯ และจีนจะพยายามประคับประคองความสัมพันธ์ไม่ให้ร้าวฉานไปมากกว่านี้ เพราะต่างฝ่ายต่างมีเดิมพันทางเศรษฐกิจและยุทธศาสตร์ที่บีบให้ต้องรักษาเสถียรภาพระหว่างกันเอาไว้ โดยเฉพาะในช่วงที่การเจรจาการค้าและข้อพิพาทเรื่องเทคโนโลยียังไม่สะเด็ดน้ำ”
ด้วยเหตุนี้ การพบกันตัวต่อตัวระหว่างทรัมป์และสี จิ้นผิง จึงเป็นตัวชี้วัดสำคัญว่า กฎเหล็กคุมเข้มการส่งออกชิป AI ขั้นสูงฉบับล่าสุดของสหรัฐฯ จะจุดชนวนให้ ‘ข้อตกลงสงบศึกทางการค้า’ ที่เปราะบางอยู่แล้วพังทลายลงหรือไม่ ทั้งนี้ ผู้นำทั้งสองยังมีคิวจะโคจรมาพบกันอีกครั้งในเวทีประชุมสุดยอด G20 ณ เมืองไมอามี เดือนธันวาคมนี้ ทำให้การเจรจาที่เซินเจิ้นเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของเกมการทูตระยะยาวที่ยังต้องจับตาอย่างใกล้ชิด
ขณะเดียวกัน มิติความสัมพันธ์ระหว่างปูตินและทรัมป์ก็น่าจับตาไม่แพ้กัน เพราะทุกถ้อยคำที่หารือกันเรื่องยูเครน ย่อมส่งผลโดยตรงต่อความคาดหวังของทั่วโลกที่มีต่อทิศทางของสงคราม แม้การพบกันของ 3 ผู้นำครั้งนี้จะไม่ได้การันตีว่า “ข้อตกลงสันติภาพใกล้จะบรรลุผลแล้วก็ตาม”
ท้ายที่สุดแล้ว ความสำคัญของการรวมตัวที่เมืองเซินเจิ้น ไม่ได้วัดกันแค่ว่าผู้นำทั้งสามจะตกลงเรื่องใดได้บ้าง แต่คือภาพสะท้อนของ ‘ระเบียบโลกยุคใหม่’ ที่กำลังก่อตัวขึ้น หากสหรัฐฯ จีน และรัสเซีย สามารถสร้างความเข้าใจร่วมกันได้ ก็อาจช่วยคลี่คลายชนวนวิกฤตที่อันตรายที่สุดของโลกได้บางส่วน
ทว่าในทางกลับกัน หากการตัดสินใจครั้งสำคัญถูกผูกขาดอยู่เพียงในมือของมหาอำนาจ โดยมองข้ามเสียงและผลประโยชน์ของประเทศขนาดเล็ก ซัมมิตประวัติศาสตร์นี้ก็จะยิ่งตอกย้ำความหวาดระแวงต่อ ‘การเมืองแบบมหาอำนาจเป็นใหญ่’ และสั่นคลอนอนาคตของระบบพหุภาคีให้ร้าวลึกยิ่งกว่าเดิม





