นักวิเคราะห์เผย การประชุมสุดยอดที่อาจเกิดขึ้นระหว่างประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ประธานาธิบดี สีจิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดี วลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซีย ระหว่างการประชุมเอเปคที่เมืองเซินเจิ้นของจีนระหว่างวันที่ 18-19 พฤศจิกายนนี้ ก่อให้เกิดความกังวลว่า จะกลายเป็นการประชุมยัลตาในยุคปัจจุบัน ที่ผู้นำทรงอิทธิพลทั้งสามฝ่ายจะเข้ามาแบ่งสรรปันส่วนโลกกัน โดยแทบไม่ได้คำนึงถึงยูเครน ยุโรป ไต้หวัน หรือฝ่ายอื่นๆ เลย
ขอบเขตอิทธิพล
เมื่อครั้งที่ประธานาธิบดี แฟรงคลิน ดี. รูสเวลต์ ของสหรัฐฯ นายกรัฐมนตรี วินสตัน เชอร์ชิลล์ ของอังกฤษ และโจเซฟ สตาลิน ผู้นำสหภาพโซเวียต พบกันที่เมืองยัลตา (ทางตอนใต้ของคาบสมุทรไครเมีย) เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ปี 1945 พวกเขาวางแผนการจัดการปัญหาหลังสงครามโลกครั้งที่สองและกำหนดเขตแดนใหม่ในยุโรป
การประชุมที่เมืองยัลตา ซึ่งในขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียตและปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของยูเครนที่รัสเซียผนวกเป็นดินแดนของตัวเองเมื่อปี 2014 ได้วางรากฐานสำหรับการครอบงำยุโรปตะวันออกโดยสหภาพโซเวียต รวมถึงเป็นจุดเริ่มต้นของสงครามเย็น
ประธานาธิบดี โวโลดิมีร์ เซเลนสกี ของยูเครนแสดงความกังวลว่า เซินเจิ้นอาจเป็นเหมือนการประชุมยัลตาที่ก่อให้เกิด “การกระจายอิทธิพลใหม่” ในศตวรรษที่ 21
ในการหารือที่กรุงอาบูดาบีในสัปดาห์นี้ซึ่งเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ผู้เจรจาของรัสเซียสร้างความกังวลให้ยูเครนและยุโรปที่สนับสนุนยูเครนด้วยการผลักดันให้การทบทวนโครงสร้างความมั่นคงของทวีปเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงสันติภาพใดๆ และสหรัฐฯ ก็เสนอกรอบการทำงานใหม่ด้วยเช่นกัน
วลาดิมีร์ เมดินสกี หัวหน้าคณะผู้แทนของรัสเซียใรกรุงอาบูดาบีจุดชนวนความกังวลดังกล่าวด้วยการตั้งคำถามเกี่ยวกับการรวมยุโรปเข้ามาในการเจรจาครั้งต่อไป
“ความร่วมมือไตรภาคีนี้สร้างความไม่พอใจ เพราะมันส่งสัญญาณว่า มหาอำนาจเพียงไม่กี่ประเทศสามารถตัดสินความมั่นคงและอนาคตของประเทศอื่นๆ ได้โดยไม่สนใจเสียงของประเทศเหล่านั้น”
— ซิโพราห์ ไฟรด์ จาก Husdon Institute
ไฟรด์ให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว AFP ว่า “รูปแบบดังกล่าวเพียงอย่างเดียวก็ส่งสัญญาณแล้วว่าใครคือผู้มีอำนาจ และผลประโยชน์ของใครบ้างที่สามารถต่อรองกับผู้อื่นได้”
ผลประโยชน์ไม่สอดคล้องกัน
อย่างไรก็ดี นอกเหนือจากการเป็นสัญลักษณ์แล้ว ผลประโยชน์ที่ไม่สอดคล้องกันส่งผลให้การสร้างระเบียบโลกใหม่ในการประชุมที่เซินเจิ้นแทบเป็นไปไม่ได้
มีรายงานว่า แม้แต่วาระการกระชุมก็ยังไม่ลงตัว รัสเซียต้องการให้การประชุมนี้พุ่งเป้าไปที่ยูเครน ทรัมป์ผลักดันให้คุยเรื่องอาวุธนิวเคลียร์และสงครามอิหร่าน ขณะที่จีนยังคงสงวนท่าทีในทั้งสองประเด็นดังกล่าว
“ทั้งสามฝ่ายมีความต้องการที่แตกต่างกันมาก ทำให้การจัดการความคาดหวังเป็นเรื่องยาก มีความเป็นไปได้สูงที่การเจรจาอาจสิ้นสุดลงโดยไม่มีความคืบหน้าสำคัญใดๆ”
— หวังเหวิน คณะบดีสถาบันเพื่อการศึกษาทางการเงินฉงหยางแห่งมหาวิทยาลัยเหรินหมินในกรุงปักกิ่ง
นอกจากนี้ ยังมีประเด็นปัญหาบางประการที่การมีส่วนร่วมจากผู้นำทั้งสามฝ่ายอาจช่วยให้เกิดความคืบหน้าได้ เช่น ประเด็นความขัดแย้งหลักระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ได้แก่ เรื่องการค้าและการแข่งขันด้านเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)
จีนซึ่งวางตัวเป็นผู้สนับสนุนแนวทางพหุภาคีนิยมย้ำหลายครั้งว่า ยุโรปควรเข้ามามีส่วนร่วมในการเจรจาสันติภาพเกี่ยวกับยูเครน
ประธานาธิบดี ฟรังค์-วัลเทอร์ชไตน์ไมเออร์ ของเยอรมนีเผยในการประชุมเมื่อเร็วๆ นี้ว่า สีจิ้นผิงแสดงอาการ “ไม่พอใจ” เมื่อมีการเสนอแนวคิดเรื่องการเจรจาสามฝ่าย
“เขาชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า นี่คือความขัดแย้งในยุโรป ซึ่งชาวยุโรปจะต้องอยู่ร่วมโต๊ะด้วย” สไตน์ไมเออร์บอกกับ ARD
ในประเด็นการลดอาวุธนิวเคลียร์ จีนยืนกรานมาตลอดว่า สหรัฐฯ และรัสเซียต้องลดคลังอาวุธนิวเคลียร์ขนาดมหึมาของตัวเองเสียก่อน จีนจึงจะยอมเจรจาเกี่ยวกับคลังอาวุธนิวเคลียร์ของจีน
หวังเผยกับ AFP ว่า ดังนั้น การประชุมสุดยอดครั้งนี้จึงมีแนวโน้มที่จะก่อให้เกิดผลลัพธ์เล็กๆ น้อยๆ เช่น สายด่วน หรือความร่วมมือด้านการต่อต้านการก่อการร้าย สาธารณสุข หรือการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ
“ไม่มีศัตรูเพียงคนเดียวที่จะรวมมหาอำนาจทั้งสามเข้าด้วยกันได้ เหมือนกับการต่อสู้กับนาซีเยอรมนีที่รวมรูสเวลต์ เชอร์ชิล และสตาลินเข้าด้วยกัน ดังนั้น การต่อรองแบบค่อยเป็นค่อยไปจึงเป็นทางเลือกที่ดีกว่า การตกลงครั้งใหญ่จึงเป็นไปไม่ได้”
— ซ่งเหวินตี๋ นักรัฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลีย
ซ่งเหวินตี๋เผยอีกว่า “หากรัฐบาลทรัมป์พร้อมที่จะทอดทิ้งพันธมิตรรายหนึ่ง (ยูเครน) เพียงเพราะเห็นว่าสะดวกกว่า ก็ย่อมสามารถทอดทิ้งพันธมิตรรายอื่นได้เช่นกัน”
โลกหลังการประชุมที่เซินเจิ้น
รัฐบาลทรัมป์พยายามยืนยันอำนาจเหนือกว่าของสหรัฐฯ เหนือ “ซีกโลกตะวันตก” อีกครั้ง รวมถึงการจับกุมประธานาธิบดี นิโคลัส มาดูโร ของเวเนซุเอลาเมื่อเดือนมกราคม แต่การแบ่งโลกออกเป็นมหาอำนาจเหมือนในปี 1945 อาจไม่รับประกันความมั่นคง
จีนคัดค้านตรรกะของยัลตา ซึ่งเป็นการแบ่งเขตอิทธิพลและการกำหนดชะตากรรมของประเทศต่างๆ อย่างลับๆ “มาตั้งแต่ต้น” ตามที่หวังจากมหาวิทยาลัยเหรินหมินกล่าว
หวังบอกว่า จีนอาจบรรเทาความกังวลเกี่ยวกับยัลตาครั้งที่สองได้โดยใช้การประชุมสุดยอดครั้งนี้ “เน้นย้ำการปกป้องอธิปไตยและการสนับสนุนองค์กรพหุภาคี” และว่า หากจีนใช้การประชุมครั้งนี้เพื่อยืนกรานให้ยุโรปเข้ามามีส่วนร่วมในการหารือเกี่ยวกับความมั่นคงของทวีปยุโรป สิ่งนี้ “อาจเป็นการเปิดช่องทางใหม่สำหรับการสื่อสารระหว่างจีนและยุโรปได้”
จวงเจียอิ่ง จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์บอกว่า “การประชุมยัลตาในครั้งแรกนำไปสู่สงครามเกาหลีและสงครามอินโดจีน รวมถึงความขัดแย้งและการลุกฮือต่างๆ ทั่วทั้งเอเชีย แอฟริกา และละตินอเมริกา”
ดังนั้นข้อตกลงในรูปแบบ “ยัลตา 2.0” ใดๆ ก็ตาม “ย่อมหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเผชิญกับปัญหาในลักษณะเดียวกัน”
Photo by BRENDAN SMIALOWSKI / AFP
