ซาอุดีอาระเบียมีเงินทุนมหาศาลและอาวุธล้ำสมัย แต่กว่า 10 ปีที่ผ่านมาก็ยังไม่สามารถปราบปรามกลุ่มฮูตีที่เชี่ยวชาญในการรบของเยเมน แถมตอนนี้กลุ่มติดอาวุธที่อิหร่านหนุนหลังนี้ยังโจมตีกรุงริยาดด้วยขีปนาวุธ เข้ายึดครองชายฝั่งทะเลแดงของเยเมนทั้งหมด และกำลังปิดกั้นการส่งออกน้ำมันของซาอุฯ อย่างไม่มีอุปสรรค
ผู้เชี่ยวชาญมองว่า ที่ซาอุฯ ต้านทานกลุ่มฮูตีได้ยาก ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการพึ่งพากองกำลังตัวแทนในพื้นที่ที่ไม่มีประสิทธิภาพ ในขณะที่สภาพภูมิประเทศที่ทุรกันดารและการสนับสนุนจากอิหร่านต่างเอื้อประโยชน์ให้กับกลุ่มฮูตี
ทำไมซาอุฯ ถึงประสบปัญหา
ซาอุฯ ทุ่มงบประมาณหลายพันล้านเพื่อจัดหาอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ทันสมัยและอุปกรณ์ทางทหาร ในขณะเดียวกันก็พึ่งพาบุคลากร ผู้รับเหมา และครูฝึกชาวต่างชาติจำนวนมากมาโดยตลอดเพื่อเสริมกำลังพลของตัวเอง
การจัดซื้ออาวุธครั้งใหญ่จากผู้ผลิตในประเทศตะวันตก ซึ่งรวมถึงบริษัทจากสหรัฐฯ อังกฤษ และฝรั่งเศส กลายเป็นลักษณะเด่นของนโยบายด้านการป้องกันประเทศและยุทธศาสตร์ทางการทูตของซาอุฯ เพื่อเอาใจพันธมิตร สัปดาห์ที่แล้ว สหรัฐฯ ก็เพิ่งอนุมัติขายเครื่องบินล่องหน F-35 จำนวน 48 ลำมูลค่า 24,3000 ล้านดอลลาร์สหรัฐให้
แม้จะมีแสนยานุภาพทางทหารที่น่าเกรงขาม แต่กองทัพซาอุฯ กลับมีประสบการณ์ค่อนข้างจำกัดในการกำกับดูแลปฏิบัติการรบที่ซับซ้อนด้วยตนเอง
“ซาอุฯ ต้องสร้างกองทัพที่พร้อมจะต่อสู้ และประชาชนที่พร้อมจะสละชีพเพื่อรักษาสิ่งที่พวกเขามีอยู่ไว้ และนั่นไม่ใช่สิ่งที่พวกเขามีอยู่ในตอนนี้”
— เบอร์นาดร์ด เฮเคล ผู้เชี่ยวชาญด้านซาอุฯ จากมหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน
ผู้เชี่ยวชาญต่างมีความเห็นมานานแล้วว่า กองทัพของซาอุฯ จงใจคงขนาดกองกำลังให้มีขนาดเล็กและกระจัดกระจาย เพื่อป้องกันการก่อรัฐประหารในภูมิภาคที่มักเกิดเหตุการณ์เช่นนี้อยู่บ่อยครั้ง
เรย์ ทาเคย์ นักวิชาการด้านตะวันออกกลางเผยกับสภาคองเกรสเมื่อปี 2015 ว่า “ซาอุฯ เป็นประเทศเดียวที่สถาบันกษัตริย์ไม่ได้ถูกโค่นล้มโดยกองทัพ เนื่องจากมีการควบคุมให้กองทัพอยู่ในสภาพที่อ่อนแอ”
ทำไมฮูตีถึงแข็งแกร่ง
แม้ในช่วงแรกกลุ่มฮูตีจะมีเพียงอาวุธเบา แต่พวกเขาก็อาศัยสภาพภูมิประเทศที่ทุรกันดารและความสัมพันธ์ระหว่างชนเผ่าในการสร้างระบบป้องกันที่แข็งแกร่งและยากจะถอนรากถอนโคนได้
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กลุ่มฮูตีสั่งสมคลังอาวุธที่ทันสมัยซึ่งประกอบด้วยขีปนาวุธและโดรน โดยได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน และยังคงรักษาความเป็นเอกภาพเอาไว้ได้ ซึ่งตรงกันข้ามกับสถานการณ์ของฝ่ายรัฐบาล
“กลุ่มฮูตีสามารถสร้างแนวร่วมที่เป็นเอกภาพได้ พวกเขามีโครงสร้างการปกครองแบบรวมศูนย์ที่ใช้อำนาจสั่งการและควบคุมอย่างเข้มงวดเหนือกลุ่มกำลังพลต่างๆ ซึ่งในตอนแรกต่างกระจัดกระจายกันอยู่แต่ถูกนำมารวมเข้าด้วยกัน”
— โธมัส จูโน ผู้เชี่ยวชาญด้านอิหร่านและเยเมนจากมหาวิทยาลัยออตตาวาเผยกับสำนักข่าว AFP
นับตั้งแต่ปี 2023 กลุ่มฮูตีพิสูจน์ศักยภาพของตัวเองในการขัดขวางการจราจรในทะเลแดงด้วยการโจมตีเรือที่อ้างว่าเชื่อมโยงกับอิสราเอลหลังสงครามกาซา
ต่อมาอิหร่านได้นำกลยุทธ์ในลักษณะเดียวกันมาใช้เพื่อปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างได้ผล
เชื่อกันว่าการโจมตีซ้ำหลายครั้งโดยสหรัฐฯ สหราชอาณาจักร และอิสราเอลในช่วงปี 2024 และ 2025 ได้บั่นทอนขีดความสามารถด้านโครงสร้างพื้นฐานทางทหารของกลุ่มฮูตี แต่ไม่สามารถทำลายศักยภาพด้านขีปนาวุธและโดรนของกลุ่มดังกล่าวให้หมดสิ้นไปได้
รัฐบาลเยเมนเป็นอย่างไร
ซาอุฯ เข้าสู่สงครามเยเมนเมื่อปี 2015 ร่วมกับพันธมิตรอย่างสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เพื่อสนับสนุนรัฐบาลที่ถูกกลุ่มฮูตีขับไล่ออกจากกรุงซานาไปเมื่อปีก่อนหน้านั้น
หลายสัปดาห์ก่อนที่สงครามในตะวันออกกลางจะปะทุขึ้น ปัญหาต่างๆ ก็เริ่มก่อตัวขึ้นแล้วสำหรับรัฐบาลเยเมนที่กำลังเผชิญวิกฤตอยู่ในเมืองเอเดน
เดือนธันวาคมปีที่แล้ว กองกำลังที่ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เข้ายึดครองพื้นที่ราชการทั้งหมดเป็นการชั่วคราว ทำให้ซาอุฯ ไม่พอใจจนจุดชนวนความแตกแยกที่ดำเนินอยู่ระหว่างสองพันธมิตรนี้ ซาอุฯ ขอให้สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ถอนตัวออกจากเยเมน ซึ่งสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ก็ทำตาม โดยการถอนกำลังและอุปกรณ์ รวมทั้งเฮลิคอปเตอร์ทหารที่ติดอาวุธ จากพื้นที่ใกล้ชายฝั่งทะเลแดง
ฝ่ายซาอุฯ ไม่สามารถเข้ามาเติมเต็มช่องว่างที่เกิดขึ้นจากการถอนตัวของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ส่งผลให้มีเพียงกองกำลังที่ขาดความเป็นระเบียบเท่านั้นที่ต้องรับหน้าที่ป้องกันพื้นที่ยุทธศาสตร์อันกว้างใหญ่
“การถูกโจมตีอย่างหนักและความร่วมมือที่ขาดความประสานสอดคล้องกับฝ่ายเยเมน คือสาเหตุที่ทำให้เกิดการล่มสลายนี้”
— ไมเคิล ไนท์ ผู้เชี่ยวชาญด้านตะวันออกกลาง
ข้อตกลงหยุดยิงที่ทำขึ้นเมื่อปี 2022 พังทลายลงในเดือนกรกฎาคม เมื่อกลุ่มฮูตีอนุญาตให้เครื่องบินจากอิหร่านบินตรงมายังกรุงซานาของเยเมน ซึ่งถือเป็นการท้าทายซาอุฯ
หลังจากนั้นกลุ่มฮูตียังปิดกั้นการเดินเรือทางทะเลต่อซาอุฯ และเริ่มโจมตีเรือ ดินแดน และคลังน้ำมันซาอุฯ ก่อนจะยึดพื้นที่ชายฝั่งทะเลแดงทั้งหมดซึ่งติดกับช่องแคบบับเอลมันเดบ ก่อนจะโจมตีกรุงริยาด แต่ซาอุฯ ไม่ได้เปิดฉากการโจมตีโต้กลับครั้งใหญ่แต่อย่างใด แม้ว่ากลุ่มฮูตีจะยังคงสู้รบกับกองกำลังของรัฐบาลอยู่ก็ตาม
สื่อสหรัฐฯ รายงานว่า มกุฎราชกุมาร โมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน ขอให้ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ช่วยหยุดกลุ่มฮูตีหลายครั้ง แต่ถูกปฏิเสธ
ในพื้นที่ปฏิบัติการ กองกำลังรัฐบาลเยเมนต่างบ่นถึงปัญหาขวัญกำลังใจที่ตกต่ำ
“เราประสบปัญหาขาดแคลนอาวุธและกระสุน รวมถึงความล่าช้าในการจ่ายเงินเดือน” นักรบรายหนึ่งในจังหวัดลาฮิจทางตอนใต้เผยกับสำนักข่าว AFP “เมื่อสองวันก่อน เราได้รับกำลังเสริมและยุทโธปกรณ์มาบ้างแล้ว แต่มันก็ยังไม่เพียงพอ”
Photo by ZAIN JAAFAR / AFP
